400px|thumb|Mapa políticu animáu de les dinastíes na historia de China. 400px|thumb|China, Taiwán y los países amestaos a la so historia cultura de China cultural, esto ye, Corea, Xapón, Mongolia, Vietnam y los territorios axacentes del Sureste Asiáticu y Asia Central.
La historia de China, como cronoloxía d'una de les civilizaciones más antigües del mundu con continuidá hasta l'actualidá, tien los sos oríxenes na cuenca del ríu Mariellu, onde surdieron les primeres dinastíes Xia, Shang y Zhou. La esistencia de documentos escritos fai cerca de 3500 años dexaron el desenvolvimientu en China d'una tradición historiográfica bien precisa, qu'ufierta una narración continua dende les primeres dinastíes hasta la edá contemporánea. La cultura china, según el mitu, inaugurar colos trés emperadores orixinarios: Fuxi, Shennong y finalmente l'Emperador Mariellu Huang, esti postreru consideráu como'l verdaderu creador de la cultura. Sicasí, nun esisten rexistros históricos que demuestren la esistencia real d'estes personalidaes, les qu'acordies cola tresmisión oral de xeneración en xeneración, viviríen hai unos 5000 a 6000 años.
La enorme estensión xeográfica del estáu actual de la República Popular China fai qu'inevitablemente la historia de too esti territoriu tome, en sentíu ampliu, a un gran númberu de pueblos y civilizaciones. Sicasí, el filo conductor de la narración tradicional de la historia china céntrase, nun sentíu más acutáu, nel grupu étnicu de los chinos, y ta íntimamente acomuñada a la evolución de la llingua china y el so sistema d'escritura basáu nos calteres. Esta continuidá cultural y llingüístico ye la que dexa establecer una llinia espositiva de la historia de la civilización china, que, tantu dende los testos más antiguos del I mileniu e.C. , como dende los clásicos confucianos, pasando poles grandes histories dinástiques promovíes polos emperadores, siguió hasta'l presente. Los descubrimientos arqueolóxicos del sieglu XX, bien n'especial los de los güesos oraculares, que recueyen les primeres manifestaciones escrites en llingua china, contribuyeron nes últimes décades a una conocencia muncho más detallada de los oríxenes de la civilización china.
La narración tradicional china de la historia basar nel llamáu ciclu dinásticu, por aciu el cual los acontecimientos históricos esplíquense como el resultáu de socesives dinastíes de reis y emperadores que pasen per etapes alternes de puxanza y cayente. Esti modelu del ciclu dinásticu foi criticáu por munchos autoresVease Hansen (2000), p. 9. por dos razones fundamentales: De primeres, pol so simplismo, una y bones el modelu adopta un patrón recurrente según el cual los primeros emperadores son heroicos y virtuosos, ente que los postreros son débiles y corruptos. Esta visión ta ensin dulda influyida pola interpretación de les mesmes dinastíes reinantes, qu'atopaben na degradación de la dinastía precedente una llexitimación del so propiu ascensu al poder. De segundes, el modelu dinásticu foi tamién criticáu por presentar una visión nacionalista artificial, pos lo que nuna interpretación alternativa podría trate como una socesión de distintos estaos y civilizaciones nun mesmu territoriu, apaez como una mera alternanza de rexímenes de gobiernu nel marcu imperturbable d'una entidá nacional única.
A pesar d'estes crítiques el modelu del ciclu dinásticu dexa ver los acontecimientos históricos que llevaron a la formación de la China actual como una estructura llinial de bona comprensión, lo cual caltuvo la so vixencia ente los historiadores hasta l'actualidá. Otra razón principal pola que l'estudiu de les dinastíes y los sos emperadores foi fundamental ente los chinos nel analís de la so propia historia ye'l sistema tradicional de datación de feches, según el cual cada emperador establecía los sos periodos de reináu como marcu pa contabilizar los años. Asina, l'añu cristianu de 1700 corresponder según el sistema tradicional chinu col añu 38 de la era Kangxi, ente que l'añu 1750 sería'l añu 15 de la era Qianlong. Inclusive anguaño, en Taiwán l'añu 2017 designar en contestos formales como añu 106 de la República. Esti usu de les dinastíes y los sos emperadores pa la mesma datación de los años fixo imprescindible'l dominiu de la cronoloxía dinástica na tradición cultural china pa enfusase nel estudiu de la historia.
Paleolíticu
thumb|Craniu del Home de Beixín, que data d'hai ente 500 000 y 250 000 años.
El territoriu qu'anguaño ocupa la República Popular China tuvo pobláu dende hai miles d'años. Atopáronse restos d'homínidos, que constitúin los antepasaos más remotos del home. Asina lo demuestren los restos topaos pertenecientes al home de Renzidong, el home de Yuanmou, el home de Nihewan, el home de Lantian, el home de Nankín o'l home de Beixín. Darréu surdiríen otres cultures, como'l home de Dali, el home de Maba, el home de Fujian o'l home de Dingcun.
El Homo sapiens fai la so apaición unos 40 000 años tras. Fai alredor d'unos 10 000 años empezar a cultivar arroz nel ríu Yangtsé y pocu dempués miyu na provincia de Henan. Nel VIII mileniu e.C. , les cultures de la zona del valle del ríu Mariellu fixéronse sedentaries. Un mileniu dempués empezaría la doma d'animales.
Paleolíticu Tardíu, ye la cerámica más temprana del mundu (17 000 e.C. ), cerámica porosa, gruesa, cocida a baxa temperatura.Mientres el Pleistocenu Terminal les vasíes cerámiques fueron utilizaes pa cocer mariscos y otros como l'arroz.En China, la cerámica apaeció per primer vegada en cazadores pañadores con armes lítiques.
Paleolíticu Tardíu, apaición de cerámica, los artefautos de cantu pulíu y les piedres de molienda de comunidaes de cazadores pañadores independientes ente sigo.Esta teunoloxía non impautu nel asentamientu y subsistencia de les cultures del Paleolíticu.Sicasí dan cuenta de la incorporación de ciertos alimentos a la dieta Humana.
Holocenu (9000 e.C. ), poblaciones de cazadores pañadores vuélvense sedentaries.Alredor de 9000 a 8000 e.C. adomar animales, p. ex. perru.Los cazadores pañadores incorporaron amás productos como frutos secos y ceberes.El sedentarismu nun foi inmediatu, amontar col tiempu.Sábese pocu alrodiu de la movilidá loxística que se desenvolvió y que dexó'l total sedentarismu.Solo hai patrones rexonales d'asentamientu y subsistencia.
Neolíticu aldeanu
Hasta hai unes poques décades tras, nos círculos arqueolóxicos chinos, el conceutu de ‘neolíticu' yera entendíu como un conxuntu d'innovaciones que consistíen n'agricultura, animales adomaos, cerámica, teunoloxía de piqueteado, líticos y sedentarismu.Créese qu'esti complexu tresformamientu revolucionariu asocedió alredor de 7000 a 5000 e.C. , sobre la base del rexistru arqueolóxicu primeramente conocíu.Sicasí, los descubrimientos recién demostraron qu'estes traces neolítiques desenvolver de forma independiente mientres un ralu llargu y sobre una amplia rexón.Tomó más de dos milenios d'evolución, más qu'una revolución —dende les primeres apaiciones de la cerámica (17 000 e.C. ) mientres el Postreru Máximu Glacial— pa llegar a la sociedá agrícola neolítica dafechu desenvuelta (5000-3000 e.C. ), nel Holocenu Mediu.
Establecida la economía agrícola, encóntase la esistencia y desenvolvimientu de sociedaes entamaes xerárquicamente. Los procesos evolutivos, dende los sitios estacionales o semi-permanentes nel Holocenu Tempranu a los sistemes d'asentamientos entamaos xerárquicamente nel Neolíticu Tardíu, nun fueron unilliniales.
Los caminos escontra la complexidá social non siempres fueron claros o tuvieron una sola direición, sinón qu'esperimentaben ciclos de desenvolvimientu, deterioru y colapsu.Sicasí, hubo traces comunes compartíos por munches d'estes sociedaes: l'escedente agrícola foi esencial pa formar un fundamentu económicu pal surdimientu de la complexidá social, ente que la élite creó y caltuvo la so autoridá política per mediu del control del poder ritual; d'esta manera, la producción ya intercambiu d'oxetos rituales de prestíu fueron decisivos pa la formación de estatus social y redes d'élite.
Nel Neolíticu, hai dellos desarrollos independientes n'amplies rexones por ralos, asina lo indiquen restos de cerámica, piedra pulida, etc. Mientres el Pleistocenio Terminal, lo más desenvuelto foi la cerámica y los artefautos líticos con cantu de gastadura producida por abrasión y les piedres de molienda.
Nel Neolíticu, aldegues agrícoles establecíes hasta aprox. el 5000 e.C. La economía agrícola foi'l cimientu de les sociedaes xerarquizaes con esistencia de grupos de poder. Neolíticu Mediu y Tardíu (5000-2000 e.C. ) sociedaes complexes en decadencia en China. Nel Neolíticu Tempranu les sociedaes dependíen, bien enfáticamente, de los recursos alimenticios monteses ysobremanera, siguió la recoyida intensificada de frutos secos. Falta investigación pa entender el Neolíticu Tempranu, p. ex. pa determinar si esistió arboricultura.
El Neolíticu Mediu carauterizar pol desenvolvimientu total de les aldegues agrícoles sedentaria.Aumentu de la población y de sitios.Hai abondosa evidencia que da cuenta del la complexidá social (p. ex. arquiteutura de Hongshan).
Ente'l VII y VI mileniu e.C. surden les cultures neolítiques, Peilikan y Cishan, precursores de la cultura de Yangshao, que se fundiría cola Dawenkou y la Hongshan pa dar llugar a la cultura de Longshan, que marca l'empiezu de la unidá territorial y política de la llanura del Norte de China.
Neolíticu urbanu
Hongshan Na civilización Hongshan, hubo grandes asentamientos, pero nun hai certidume d'entidá política de calter centralizáu.Apréciase segregación en función de los sitios topaos. Esistencia d'arquiteutura monumental, lo que da cuenta de la esistencia de manes d'obra y actividá alministrativa.Tamién se repara especialización artesanal pa la manufactura de bienes rituales, cuantimás el talláu del jade. L'artesanía del Neolíticu Tempranu yeren de dimensiones amenorgaes, usu domésticu.Nel Periodu Hongshan, amontaron el so tamañu, usu ritual públicu.
Tales cambeos suxeren representaciones rituales que pasaron por un tresformamientu dende l'ámbitu domésticu a les actividaes integraes de rexonal.10 000-3000 e.C. colapsu de cultura Hongshan, lo que coincide con deterioru climáticu (amenorgamientu de precipitaciones).El colapsu tamién s'esplica pola sobresplotación de la tierra, la construcción d'arquiteutura rituales y actividaes precipitaes utilizaes como estratexa política ante eventual amenaces esternes.
Longshan
thumb|left|upright|Cultura de Longshan.
Neolíticu Tardíu (3000-2000 e.C. ) ascensu y cayida de sociedaes complexes.Mientres el tercer mileniu e.C. , l'agricultura intensiva supera la estensión de los ríos Mariellu y Yangzi, la so población ye mayor, y hai rexistros que dan cuenta de mayor complexidá social.Sociedaes xerarquizaes, intercambiu de bienes de prestíu y guerra.
Cultura de Longshan, trés niveles de xerarquía espresaes nel xacimientu de Taosi: foi'l centru económicu, políticu y relixosu más importante de la rexón, ocupar de la producción artesanal y foi testigu del surdimientu de los grupos d'élite. Cuenta col observatoriu astronómicu más antiguu d'Asia (4100 años d'antigüedá). La estructura circundante de tierra empisonada foi destruyida, al paecer por baturiciu social del periodu.
Liangzhu