thumb|Aspeutu xeneral. thumb|Fueyes. thumb|Botones florales. thumb|Inflorescencies. thumb|Flores. thumb|Palta in situ. thumb|Anatomía de la grana. L' ye una especie arbórea del xéneru Persea perteneciente a la familia Lauraceae,orixinaria de Mesoamérica y adomada polos pueblos indíxenes d'esa zona hai unos 10 000 años. La especie cultivar en llugares con climes tropical y mediterraneu.
Clasificación y descripción N'estáu montés, l'árbol puede algamar altores d'alredor de 20m, más comúnmente ente 8 y 12m, y un diámetru al altor del pechu de 30-60cm, con tueru erecto o torcíu. Los árboles en plantíu, xeneralmente derivaos d'ensiertos y suxetos a fradadures de formación, amuesen una apariencia bien distinta. Copa: estendida, globulosa o acampanulada, con cañes baxes, cañes nueves de primeres, de color verde amarellentáu, que dempués se tornen opaques y con repulgos prominentes dexaes poles fueyes. Corteza: aspra, dacuando derrota llonxitudinalmente.Cordero J. y D. H. Boshier. 2003. Árboles de Centroamérica un Manual pa extensionistas. Oxford Forestry Institute (OFI). Centru Agronómicu, Tropical d'Investigación y Enseñanza (CATIE). P. 1079.
El tueru tien una corteza gris-verdosa con fisuras llonxitudinales. Les fueyes, alternes con peciolu de 2 a 5 cm y llimbu xeneralmente glauco pol viesu. Estrechamente elípticos, ovaos o obovados de 8 a 20 cm por 5 a 12 cm y son coriáceos, de color verde y escasamente pubescentes nel fexe, anque bien densamente pol viesu, que ye de color marrón amarellentáu y, onde resalta'l nerviu central. Tien base cuneiforme y ápice agudu. Los márxenes enteros y más o menos ondulaos.
Les inflorescencies son panícules de 8 a 4 cm de llargu, con flores de 5 a 6 mm, con perianto densamente pubescente, de tubu bien curtiu y con seis tépalos oblongos, de mediu centímetru, siendo los trés esteriores más curtios. Tienen nueve estambres fértiles d'unos 4 mm, con filamento pubescentes, entamaos en tres círculos concéntricos. L'ovariu ye ovoide, d'aproximadamente 1,5 mm, densamente pubescente, con estilu tamién pubescente de 2,5 mm, termináu por un estigma discoidal daqué dilatáu.
El frutu ye tipu baya, oval o piriforme, según la variedá, de tamañu bien variáu (7 a 33cm de llargu y hasta 15cm d'anchu), pulgu de color verde a púrpura escuru, pudiendo ser delgada, gruesa, llisa o llixeramente rugosa, dacuando con una apariencia como la del cueru. Magaya firme, oleíca, d'un color que varia dende'l mariellu al verde claru. Contién una grana grande (5 a 6,4cm), dura y pesada, redonda o puntuda, de color marfil. Tien dos envoltures papelosas de color café, bien delgaes, que de cutiu se queden xuntaes a la magaya. El frutu ye xeneralmente en forma de pera, dacuando ovoide o globosu, de 8 a18 cm, con epicarpio corchoso más o menos tuberculado y mesocarpiu carnosu y comestible. Esti postreru arrodia íntimamente una grana globular d'episperma (tegumentu) papiráceo, ensin endosperma, d'unos 5 a 6 cmPersea americana en Flora of China
Ambiente Los requerimientos de clima y suelu varien coles distintes races. La raza antillana prefier clima tropical húmedu, y cultívase dende'l nivel del mar hasta los 800m d'altor, con temperatures promedio de 24 a 26°C . Ye bien susceptible a les xelaes. La raza guatemaliana crez ente 500 y , con temperatures medies de 22 a 25°C y puede tolerar temperatures non inferiores a 4,5°C. La raza mexicana puede crecer hasta los , con temperatures medies de 20°C y puede tolerar xelaes hasta de –4°C. P. americana crez en climes secos a húmedos, con precipitaciones de 800 a 2000mm, con estaciones seques bien definíes d'hasta 6 meses, anque crez meyor con estaciones seques más curties. Per otru llau, requier más de tres meses secos pa bona producción de frutes. Los periodos de calor y seca pueden provocar la cayida de los frutos, especialmente nes variedaes de monte. Los sitios demasiáu húmedos nun son apropiaos, pola mayor posibilidá d'escurrimientu de ciertes enfermedaes del suelu, a les cualos la especie ye altamente susceptible. Afacer a gran variedá de suelos, dende arenosos hasta magrizos, llimos volcánicos, lateríticos y caliares, pero crez meyor en suelos francos, bien drenados, llixeramente acedos y ricos en materia orgánico. La raza antillana tolera suelos caliares y llixeramente salinos. Nenguna variedá tolera suelos pesaos, con drenaxe deficiente y nun tien de llantar se cuando la capa freática tea a menos de 1m de la superficie. El rangu óptimo de pH considerar ente 6 y 7, anque dalgunos cultivares en Florida crecen bien en suelos con pH de 7,2 a 8,3.
Estáu de caltenimientu La evidencia xenética dexa sostener que'l procesu de doma de P. americana asocedió más d'una vegada y que la variedá mexicana P. americana var. dryimifolia ye una de les variedaes qu'apurrió material xenético a cultivar modernos d'aguacate. La diversidá xenética al interior de P. americana ye alzada. La mayor parte de los estudios tán basaos nel analís de poblaciones o coleutes correspondientes a les maneres de cultivar l'aguacate y atopóse mayor diversidá xenética en cultivar de Mesoamérica, con rellación a llugares onde nun hai poblaciones monteses del xéneru Persea. Per otra parte, hasta la fecha nun s'estudiaron abondo les poblaciones monteses y esiste un déficit, na conocencia de la variación xenética nes variedaes natives.Jardón, B. L., V. Alavez G., V. Méndez, A. Gaona, M de J. X.; Damián D. y D. Piñero. 2011. Compendiu final. Biodiversidá Mexicana. Analís pa la determinación de los centros d'orixe, doma y diversidá xenética del xéneru Persea y l'especie Persea americana (aguacate). CONABIO. Méxicu.
Historia El antecesores del xéneru Persea surdieron na parte septentrional d'América del Norte, pero ente'l Miocenu y el Pliocenu emigraron escontra Mesoamérica. Piénsase que la especiación que dio llugar a la Persea americana, puede tener como factor principal los procesos xeolóxicos asocedíos en Méxicu. La evidencia fósil, suxer qu'especies similares estendiéronse entá ye más, hasta'l norte de California (EE.UU.), fai millones d'años , nun momentu en que'l clima d'esa rexón yera más aparente.
Esisten evidencies del so consumu nel valle de Tehuacán (Puebla, Méxicu), que tienen ente 9000 y 10000 años d'antigüedá. El so doma asocedió na rexón mesoamericana, alredor del añu 5000 e. C. y alredor del añu 3000 e. C., consumir en Caral, nel actual Perú.
Les civilizaciones precolombines cultivar dende'l ríu Bravo en Norteamérica hasta los valles de clima mediterraneu del actual territoriu chilenu, nel sur de Suramérica.
Estremar en tres variedaes: mexicana, guatemaliana y antillana.
Los exemplares de P. americana orixinarios de les zones altes del centru y del este de Méxicu, xeneren la variedá mexicana.
Los árboles orixinarios de les zones altes de Guatemala xeneren la variedá guatemaliana.
La variedá antillana provién de la zona de les Antilles y créese que foi la primer variedá atopada polos europeos, al ser esa la primer zona a la que llegaron.
Esisten discrepancies con respectu al orixe de la raza antillana, yá que tamién cabo la posibilidá de que los primeros exemplares d'aguacate fueren introducíos nes Antilles dende Méxicu polos españoles o los ingleses mientres la colonización.
Los trés variedaes de P. americana fuéronse entemeciendo naturalmente ente elles per mediu del so propiu sistema de reproducción. La resultancia d'estes fusiones, producíes per mediu de la polinización cruciada, dieron orixe a incontables variedaes híbrides naturales indefiníes.
A partir de la década de 1900, empezar a escoyer los exemplares d'esta especie, con meyores atributos pa ganar consumidores nos mercaos, dando orixe a los distintos cultivares qu'encabezaron los mercaos mundiales hasta los años 1930. Les nueves variedaes comercializáronse bien, hasta qu'en 1935 patentar n'Estaos Xuníos una nueva variedá llamada Hass, de proxenitores desconocíos, aniciada en Va Haber, un llugar de California, onde Rudolph Hass detectar ente los árboles del so güertu.
Etimoloxía de los nomes comunes Aguacate thumb|Árbol d'aguacate n'Ecuador. thumb|Árbol d'aguacate en Caraques, Venezuela.
La pallabra "aguacate" provién del náhuatl ahuacatl [aːwakat͡ɬ], que se remonta a la proto-azteca * PA:WA. que tamién significaba "aguacate" Dacuando la pallabra náhuatl utilizar col significáu «testículu», probablemente por cuenta de la semeyanza ente la fruta y la parte del cuerpu. Conocer con esti nome, y los sos derivaos, al frutu de Persea americana en Méxicu, Paraguái, Venezuela, Colombia, Estaos Xuníos, Centroamérica, el Caribe, España y los países anglosaxones y lusófonos.
La pallabra guacamole provién del náhuatl ahuacamolli, ‘mueyu d'aguacate'. Tamién ye conocida como aguaco o ahuaca.
Palta Con esti nome conózse-y principalmente n'Arxentina, Bolivia, Chile, Perú y Uruguái.
La pallabra «palta» provién del quechua, siendo'l nome col que se conoz a una etnia amerindia, los paltas, qu'habitaron na provincia ecuatoriana de Loja y al norte de Perú. Probablemente esta sía la rexón descrita como la provincia de Palta» pol Inca Garcilaso de la Vega na so obra Comentarios Reales de los Inques de 1601.
La rexón de los paltas foi conquistada por Tupac Inca Yupanqui mientres la so marcha pa conquistar la Provincia de Cañar. Esi sería l'orixe del nome con que los inques bautizaron al frutu d'esta especie, traíu de la zona norte del so imperiu. Tamién el tiempu averáu en que l'árbol llegó d'Ecuador a Perú, yá que se sabe, que la conquista de les provincies nortices por Tupac Yupanqui asocedió ente 1450 y 1475.
Los escritos españoles mentaron esti frutu per primer vegada en 1519.
Cultivu y comercialización
thumb|right|Árbol d'aguacate nuevu. Anguaño, P. americana tien una amplia distribución y mercáu.
Cultivares Méndez: orixinaria de Méxicu. Variedá orixinal. Piel grueso, rugosa, pulgar con facilidá, color verde a escuru cuando esta madura. La magaya ye cremosa y ensin fibres. Dar en temporaes altes y ye la única variedá que produz cuando otres nun lo faen. Nome de variedá referíu al so creador, Carlos Méndez Vega.
Criollu: orixinaria de Méxicu y Centroamérica. Variedá orixinal non escoyida. Piel comestible bien fina y escura cuando ta maduru.
Fuerte: orixinaria de Méxicu y Centroamérica. La piel, llixeramente aspra, dixebrar con facilidá de la carne.
Hass: orixinaria de California. Piel grueso y rugosa. Pulgar con facilidá y presenta color verde a escuru cuando madura. La magaya ye cremosa y ensin fibres.
Edranol
Bacón: orixinariu de California. La so piel ye fina y verde brillosu.
Negra de la Cruz: ye conocida como Prada o Vicencio. Aniciar nel pueblu d'Olmué, na rexón de Valparaíso, Chile, por hibridación natural, na que podría haber dalguna influencia de la variedá mexicana leucaria. La piel ye de color morada o negra. Llámase-y "de la cruz" por ser el so mayor llugar de producción na comuña de La Cruz, d'onde salen los meyores frutos.
Torres: variedá aniciada por hibridación y seleición na llocalidá de Famaillá, Tucumán, Arxentina, onde s'atopa'l plantíu d'esta variedá.Palta cultivada n'Arxentina, variedá "Torres".Guayal, Tucumán - Arxentina: Palta "Torres".
Ettinger: de piel fino, delgada y brillosa. Unu de los principales productores ye Israel, onde representa ente'l 25 % y el 30 % de los plantíos.
Carmero: variedá orixinaria de la rexón d'El Carmen de Bolívar, Colombia. Piel verde a escuru cuando maureció dafechu. Ye llisa, dixebrar con facilidá de la carne. La magaya ye cremosa y ensin fibres. Dar ente marzu y xunetu.
Pahua o palto: pulgu gruesu y magaya d'aspeutu grasoso; sabor prestoso.
Azul o negru: de pulgu delgáu y abondosa magaya, ye otra de les variedaes que se producen en Méxicu nes rexones de Tancítaro, Uruapan y Peribán, a enforma menor escala que les sos competidores la variedá Hass y Méndez: esto debe a la so baxa comercialización yá que ye más “delicada” pal so tresporte a grandes distancies.
Producción y consumu