thumb|El caminante sobre'l mar de nubes (1818), de Caspar David Friedrich, representación prototípica de lo sublime. Lo sublime ye una categoría estética, derivada principalmente de la célebre obra Περὶ ὕψους ("Sobre lo sublime") del críticu o retóricu griegu Longino (o Pseudo-Longino), y que consiste fundamentalmente nuna "grandor" o, por dicir, guapura estrema, capaz de llevar al espectador a un éxtasis más allá de la so racionalidá, o inclusive de provocar dolor por ser imposible d'asimilar. El conceutu de lo "sublime" foi redescubierto mientres el Renacimientu, y goció de gran popularidá mientres el Barrocu, mientres el sieglu XVIII alemán y inglés y sobre manera mientres el primer Romanticismu.
Definición Según el conceutu orixinal de Longino, lo sublime, que se resume na composición digno y elevao, fundir en cinco causes o fontes, tanto innates como de téunica perteneciente sobre manera a les figures de dicción y metafóriques del llinguaxe. Lo sublime ye una elevación y excelencia nel llinguaxe de que se sirvieron prosistes y poetes qu'algamaron la inmortalidá (1.4). Trátase d'una "grandor" d'estilu que la so doctrina básica perviviría mientres tola Edá Media identificándose nel Virgilio cimeru de la Eneida. Diz Longino que lo sublime, usáu nel momentu oportunu, pulveriza como'l rayu toles coses y amuesa nun riguilete y na so totalidá los poderes del orador (1.4); que ye grande realmente namái "aquello qu'apurre material pa nueves reflexones" y fai difícil, entá ye más imposible, toa oposición y "la so alcordanza ye duraderu ya indeleble" (7.5). "Nada hai tan sublime como una pasión noble, nel momentu oportunu, qu'alienda entusiasmu de resultes d'una llocura y una inspiración especiales y que convierte a les pallabres en daqué divín" (8.4). Siguiendo la tradicional oposición retórica virtú/vicio, esplica Longino cómo "lo sublime mora na elevación, l'amplificación na bayura" (15.12, ed. esp. García López).
En sentíu téunicu, "sublime" ye una calificación que la Retórica antigua estableció nel marcu del so "Teoría de los Estilos" como designación del más eleváu o grande d'estos. El conceutu longiniano de "grandor", de raigañu neoplatónicu, tien el so gran precedente de sentíu más estéticu que retóricu nel diálogu Fedro de Platón, onde se conceptúa la "elevación", relativa a la "zuna" y al conxuntu de la gama platónica de la inspiración. Esta tradición conduz, en términos retóricos pero coles mesmes de proyeición estética, a San Agustín, onde se cristianiza. Lo sublime, yá acomuñáu tamién por Longino al "silenciu" en sentíu elocutivo, adquier por aciu esti últimu términu un desenvolvimientu específicamente contemplativu y trescendental nel réxime de la mística europea y, especialmente, española (Juan de la Cruz, Teresa de Xesús, Francisco de Osuna...). Ésta ye la base del modernu desenvolvimientu kantianu, fundáu na "infinitud" y la "suspensión".
Sieglos XVI-XVII: el redescubrimientu de lo sublime El tratáu de Longino sobre lo sublime y el conceutu mesmu permanecieron escasamente identificaos mientres la Edá Media. La so gran notoriedá ya influencia algamar nel sieglu XVI, dempués de que Francesco Robortello publicara una edición de la obra clásica en Basilea en 1554, y Niccolò da Falgano otra en 1560. A partir d'estes ediciones orixinales, les traducciones en llingües vernácules abondaron.
Mientres el sieglu XVII, los conceutos de Longino sobre la guapura gociaron de gran estima, y fueron aplicaos al arte barroco. La obra foi oxetu de decenes d'ediciones mientres esi sieglu. La más influyente d'elles debió a Nicolas Boileau-Despréaux (Tratáu de lo sublime o de les maravíes na oratoria, 1674), qu'asitió nuevamente al tratáu y al conceutu nel centru del alderique críticu de la dómina. La espublizada versión de Boileau nun ye téunicamente relevante nin d'especial comprensión del conceutu, magar contribúi a espublizar un conceutu retóricu que “alza, rapta, tresporta” y diríxese al sentimientu más qu'a la razón. Mientres esti periodu inda había quien consideraba De lo sublime una obra demasiáu primitiva como pa ser aceptable pol civilizáu home modernu.
El sieglu XVIII: Reinu Xuníu La recuperación moderna del conceutu de lo sublime producióse notablemente nel Reinu Xuníu, nel sieglu XVIII, dientro de la filosofía empirista. Yá Anthony Ashley Cooper, 3er conde de Shaftesbury, y John Dennis, tres un viaxe pelos Alpes, espresaron la so almiración poles formes estelantes ya irregulares de la naturaleza esterior, apreciaciones estétiques que Joseph Addison sintetizó na so revista The Spectator (1711) nuna serie d'artículos titulaos Pleasures of the Imagination.
En Los placeres de la imaxinación, Addison introdució'l gustu por coses qu'aguiyen la imaxinación, estremando tres cualidad estétiques principales: grandor (sublimidá), singularidá (novedá) y guapura. Tamién creó una nueva categoría, lo “pintorescu”, aquel estímulu visual qu'apurre una sensación tal de perfeición que pensamos que tendría de ser inmortalizado nun cuadru. Addison rellacionó la guapura cola pasión, desligándola de la razón: la guapura afectar de forma inmediata ya instantánea, como un golpe, actuando de forma más rápida que la razón, polo que ye más poderosa. Al retomar el conceutu de lo sublime esbozáu por Longino, alzar de categoría retórica a xeneral, treslladándolo del llinguaxe a la imaxe.Bozal (2000), vol. I, p. 48-51.
Esta obra de Addison, na que'l conceutu de grandor xunir al de sublimidá, xunto cola obra d'Edward Young Night Thoughts (1745), suelen considerase como los puntos de partida d'Edmund Burke a la d'escribir la so A Philosophical Inquiry into the Origin of Our Idees of the Sublime and Beautiful ("Una investigación filosófica sobre l'orixe de les nueses idees de lo sublime y lo bello") (1756). La importancia de la obra de Burke anicia en que foi'l primer filósofu n'acotar que lo sublime y lo bello son categoríes que s'esclúin mutuamente, de la mesma en que lo faen la lluz y la escuridá. La guapura puede ser acentuada pola lluz, pero tantu una lluz demasiao intensa como la total ausencia de lluz son sublimes, nel sentíu de que pueden nublar la visión del oxetu. La imaxinación vese asina abasnada a un estáu d'horror escontra lo "escuru, inciertu y confusu". Esti horror, sicasí, tamién implica un placer estéticu, llográu de la conciencia de qu'esa perceición ye una ficción.
Burke describió lo sublime como una medrana controlada qu'atrai a l'alma, presente en cualidaes como la inmensidá, l'infinitu, el vacíu, la soledá, el silenciu, etc. Calificó la guapura como “amor ensin deséu”, y lo sublime como “plasmu ensin peligru”. Asina, creó una estética fisiolóxica, yá que pa Burke la guapura provoca amor y lo sublime medrana, que pueden sentise como reales. Introdució igualmente la categoría de lo “patético”, emoción igualable al prestar como sentimientu, que provién d'esperiencies como la escuridá, l'infinitu, la nube, el horror, etc. Estos sentimientos producen una purgación”, recoyendo de nuevu la teoría de la “catarsis” d'Aristóteles.Beardsley-Hospers (1990), p. 55-56.
El sieglu XVIII n'Alemaña: Kant thumb|250px|Immanuel Kant. Immanuel Kant publicó en 1764 el curtiu Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen ("Observaciones sobre'l sentimientu de lo bello y lo sublime"), namái verdaderamente desenvueltu más tarde nel so Crítica del Xuiciu (1790). Kant investigó'l conceutu de lo sublime, definiéndolo como “lo que ye absolutamente grande” o namái comparable a sigo mesmu, lo cual vendría devasar al contemplador causándo-y una sensación de displacer, y puede dase namái na naturaleza, ante la contemplación acongoxadora de daqué que la so atueldu devasa les nueses capacidaes. El sublime kantianu ye nel suxetu, magar hai de caltener concordanza cola naturaleza.
Asina, lo bello ye una sele contemplación, un actu reposáu, ente que la esperiencia de lo sublime ximielga y mueve l'espíritu, causa medrana, pos les sos esperiencies nacen d'aquello que ye tarrecible, y conviértese en sublime a partir de la inadecuación de les nueses idees cola nuesa esperiencia. De tal manera, pa sentir lo sublime, a diferencia de para sentir lo bello, ye menester la esistencia d'una cierta cultura: l'home axatáu, diz Kant, ve atemorizante lo que pal cultu ye sublime. El poderíu d'esta esperiencia estética invoca la nuesa fuercia, y la naturaleza ye sublime porque alza la imaxinación a la presentación de los casos en que l'ánimu puede faer pa sí mesmu sensible la mesma sublimidá de la so destinación, entá por sobre la naturaleza. De tal manera, Kant interpretó la naturaleza como fuercia, y nella ta lo sublime:
Pa Kant lo sublime ye la ilimitación de magnitú o de fuercia: según la guapura ye forma, lo finito y llindáu, lo sublime ye lo informe, infinitud. La guapura porta gustu, lo sublime atraición. La sublimidá ye, en ciertu mou, el puntu onde la guapura pierde les formes, un superlativu de la guapura. Lo sublime ye “aquello absolutamente grande”, aquello non imaxinable. Ye lo que gusta darréu pero pola resistencia qu'opón al interés de los sentíos: una música bien alta, un sabor bien fuerte, un golor bien intenso. Kant estremó un sublime “matemáticu” (del intelectu) y otru “dinámicu” (de los sentíos) o del poder; el matemáticu oponer a la comprensión, ente que'l dinámicu puede amenaciar la nuesa integridá física (por casu, una nube de mar).Givone (2001), p. 41.
La dómina romántica y Schopenhauer thumb|250px|La ponte del Demoniu en Schöllenen (1777), de Caspar Wolf. De fechu y en sentíu estrictu, la formación de la teoría de lo sublime ye esencialmente anterior al Romanticismu. El conceutu incorporar a la cultura artística prerromántica y romántica dende los sos oríxenes, tantu en Reinu Xuníu como n'Alemaña. La concepción panteísta de dalgunos de los primeros románticos, o la visión arrebatao y violento de la naturaleza propia del Sturm und Drang, correspuéndense perbién colos últimos estadios de lo sublime tal que los definió Schopenhauer.
Johann Christoph Friedrich Schiller, tres Kant el más importante pensador d'esta categoría, compunxo, ente otros elementos importantes relativos al conceutu, dos ensayos fundamentales (De lo sublime, 1793, y Sobre lo sublime, 1801). Cabría dicir qu'estrema tres fases: “sublime contemplativu”, el suxetu enfrentar al oxetu, que ye cimeru a la so capacidá; “sublime patéticu”, apeligra la integridá física; y “superación de lo sublime”, en que l'home vence moralmente, porque ye cimeru intelectualmente. Schiller, que se sobrepon a Kant por aciu la reconfiguración de la rellación bellu/sublime y conduz esti postreru a teoría de la traxedia llargamente desenvuelta, caltiénse básicamente kantianu cuando piensa que'l sentimientu de lo sublime ye un sentimientu mistu "compuestu por un sentimientu de murnia, que na so más altu grau espresar a manera de respigu, y por un sentimientu d'allegría, que puede llegar hasta l'entusiasmu y, magar nun quepe sía entendíu precisamente como gozu, les almes refinaes preferir con muncho a cualesquier prestar"
Schiller conduz la teoría de lo sublime, como polo xeneral tol nucleu del so pensamientu, a una teoría de la llibertá. Según Schiller, y esto ye bien importante pa la concepción de lo sublime, l'arte ufierta toles ventayes de la naturaleza y nengunu de los sos inconvenientes. Polo xeneral, ye de notar que'l pensamientu poskantiano, sobre manera a partir de Herder, centró'l problema sobre la dificultá de la radical distinción bellu/sublime.