thumb|Diversos símbolos de relixones.
Ciencies de la relixón o estudios relixosos son espresiones coles que se designa al estudiu científicu, neutral y multidisciplinar de les relixones; tomando los sos mitos, ritos, valores, actitúes, comportamientos, doctrines, creencies y instituciones. Nun tien de confundir se col adoctrinamiento relixosu, formación relixosa, educación relixosa o enseñanza de la relixón (estendida al conxuntu de la población, especialmente mientres la infancia -catequesis, escuela dominical, madrasa-), nin cola formación de los relixosos o carrera eclesiástica (acutada al cleru -seminariu-).Religious Education Association, an Association of Professors, Practitioners, and Researchers in Religious Education; y Richard Dawkins (2006), The God Delusion Boston: Houghton Mifflin. páxs. 406. ISBN 0-618-68000-4. Fuentes citaes en :en:Religion and children y en :en:Religious education
Magar nun esiste un consensu xeneralizáu sobre la definición de "relixón", nel marcu de les disciplines definíes como ciencies de la relixón escuerre la descripción y interpretación de los fenómenos que se consideren xeneralmente como relixosos (el "fechu relixosu");* Régis Debray, Le "fait religieux" : définitions et problèmes Jean Delumeau, El Fechu Relixosu, Sieglu XXI, 1997, ISBN 968-23-2063-1. especialmente dende una perspeutiva comparativa, poniendo sobre manera l'acentu nel calter sistemáticu del so estudiu y el so fundamentación en fechos históricos y otros datos verificables analizaos de forma neutral pa llegar a conclusiones oxetives.
Nesa óptica, la ciencia de la relixón ye un campu d'estudiu marcadamente multidisciplinar. Engloba y sistematiza les conclusiones de diverses ciencies, incluyendo ente otres la filoloxía, la historia, l'arqueoloxía, l'antropoloxía, la socioloxía, la psicoloxía y, muncho más apocayá, la neurobioloxía y otres ciencies cognitives.
L'estudiu de les ciencies de la relixón empieza a desenvolvese de manera sistemática nel sieglu XIX n'Europa, xunto col florecimientu de los analís filolóxicu-históricos de la Biblia (alta crítica), según del de testos hindús y budistes que yeren per primer vegada traducíos a llingües europees. Ente los primeros investigadores representantes d'esti movimientu cúntense Friedrich Max Müller n'Inglaterra y Cornelis Petrus Tiele nos Países Baxos.
De les disciplines precursores de les ciencies de la relixón tal como se terminaron definiendo, destacó l'estudiu comparativu de les relixones, coles denominaciones "relixón comparada", mitoloxía comparada" o inclusive "teoloxía comparada" (Comparative Religion -"relixón comparativa", espresión pocu usada en castellán- ye la más usada nel ámbitu anglosaxón). Nos Estaos Xuníos utilizóse tamién History of Religions ("historia de les relixones") en sentíu ampliu, non llindáu a los aspeutos historiográficos; tal como se desenvolvieron les tradiciones metodolóxiques de la Universidá de Chicagosobremanera por Mircea Eliade, dende'l final de la década de los cincuenta hasta los años ochenta del sieglu XX. Anguaño, nel ámbitu académicu anglosaxón prevalez l'apellativu Religious Studies ("estudios relixosos") ente que nel francés y l'alemán empleguen les denominaciones Science des religions y Religionswissenschaft ("ciencia de les relixones"). Otres espresiones similares, como "ciencies de les relixones", tamién tienen usu.
Ciencies de la relixón y teoloxía thumb|San Gregorio Nacianceno "el Teólogu", unu de los Padres de la Ilesia orientales, nun mosaicu bizantín. thumb|left|San Jerónimo, unu de los Padres de la Ilesia occidentales, traduciendo la Biblia al llatín (Vulgata), nun oleu de Trophime Bigot. thumb|left|Lutero en Erfurt, atopando argumentos bíblicos pa la doctrina de la xustificación pola fe. Oleu de Joseph Noel Paton. thumb|Santu Tomás d'Aquino trunfa sobre un abatíu Averroes ante un auditoriu universitariu compuestu por dos llaicos y dos relixosos (unu con hábitu de dominicu -como'l mesmu Tomás- y otru franciscanu o agustino), nuna tabla de Giovanni di Paolo.
Les ciencies de la relixón y la teoloxía estremar ente sigo respecto'l oxetu del so estudiu y respectu del enfoque de base de dambes.
En cuantes que disciplines de calter científicu, les ciencies de la relixón estudien el fenómenu relixosu "dende fuera", cola perspeutiva que da la considerancia d'un oxetu d'estudiu dende'l puntu de vista del observador, non del reparáu; anque tamién consideren necesariamente, por razones metodolóxiques, la imaxe que'l reparáu tien de sí mesmu "dende adientro" (alternanza ente les perspeutives emic y etic)
Les ciencies de la relixón non s'identifiquen al envís del so estudiu, nin lo xustifiquen, nin s'ocupen de sopesar la so valor intrínsecu nin asumen como propies les verdaes trescendentes d'una o otra relixón. Otra manera, ocúpense de la investigación y sistematización de los aspeutos observables de toles relixones por igual, con referencia al so contestu históricu.
L'investigador científicu nun tien por qué ser atéu, y ye indiferente que seya o non creyente de les relixones qu'estudia, ante les que tien d'esprendese de too prexuiciu, buscando la oxetividá; y entiende que, en bona práutica científica, cualquier datu, procesu o conclusión llograos del so trabayu son provisionales y tán sometíos a falsación. Pa la teoloxía, otra manera, nun puede haber contradicción ente la realidá o la lóxica y el testu sagráu (que pola so propia naturaleza ye verdá revelada, y nun puede ser falsu nin contradictoriu), lo que se presenta como una evidencia a priori. El teólogu ye fundamentalmente un creyente.
Les "teoloxíes" defínense respectu d'una relixón en particular, y respectu de les divisiones internes de caúna, inclusive anque puedan influyise mutuamente o tar emparentaes históricamente (teoloxía xudaica, teoloxía cristiana -teoloxía católica, teoloxía ortodoxa, teoloxía protestante, teoloxía luterana, teoloxía calvinista-, teoloxía islámica -teoloxía sunnita, teoloxía chiíta-, teoloxía budista, teoloxía hinduista, teoloxía sintoísta). Dientro d'un determináu marcu teolóxicu fórmense especialistes (sacerdotes, pastores, teóricos llaicos, profesores d'una relixón en particular, predicadores, etc.) Pa les ciencies de la relixón, estos son de la mesma oxetos d'estudiu en cuantes qu'actores o difusores d'una creencia particular.
La diferencia nun anicia tan solo nel oxetu d'estudiu, respectu del cual esisten superposiciones, sinón tamién tocantes a una actitú inicial distinta: pal científicu de la relixón, cada relixón nun ye más qu'una relixón ente tantes otres. Pero, pa un teólogu d'esa relixón, l'analís d'una cuestión relixosa problemática tien de faese dende la perspeutiva mesma frente a l'ayena (el "nós" frente a "los otros" -identidá y alteridad-), partiendo d'un presupuestu irrenunciable: que los fundamentos y conclusiones de la so propia relixón son los verdaderos, y qu'inclusive, en dellos casos, cuando s'afiten como dogmes, tán fuera de tou discutiniu, discutiniu o reexamen, siendo namái oxetu d'una posible defensa o apologética. Qu'un teólogu tenga una crisis de fe, que lu lleve inclusive a camudar de relixón, o a fundar una nueva, nun depende d'un procesu racional, sinón vivencial; ye un acontecimientu espiritual, non científicu; y supón un cisma, non un cambéu de paradigma. El llugar propiu de la teoloxía ye la Ilesia como comunidá de fe (cristiandá, umma), y dello derívase que la Ilesia tien que poder establecer de forma autorizada criterios pa la reflexón teolóxica, tanto si son ríxidos como si son abiertos (maxisteriu de la Ilesia, sacerdociu universal y llibre interpretación de la Biblia, etc.) Tales postures traen necesariamente implicaciones metodolóxiques distintes, pero cualesquier d'elles, inclusive la del ecumenismu, ye tamién radicalmente diverxente al de les ciencies de la relixón, que non solo considera toles relixones nun pie d'igualdá, sinón que nun se venceya a elles. Inclusive anque los estudios teolóxicos nun escluyan los métodos científicos, el fechu de que'l so emplegu vencéyese indisociablemente al cuerpu doctrinariu d'un oficiu de fe en particular, fai que la cientificidad de la teoloxía sía, pa ella mesma, una traza puramente instrumental, non esencial (philosophia ancilla theologiae -"la filosofía ye esclava de la teoloxía"-).
Ciencies de la relixón y filosofía de la relixón
thumb|left|Edición llatina del sieglu XV de la obra de Herodoto Hestories. Refiriéndose al templu de Marduk en Babilonia, diz: Esti templu, qu'inda duraba nos mios díes, ye cuadráu y cada unu de los sos llaos tien dos estadios. Metanes él va fabricada una torre maciza que tien un estadiu d'altor y otru d'espesura. Sobre esta llevanta otra segunda, dempués otra tercera, y asina socesivamente hasta llegar al númberu d'ocho torres. Alredor de toes elles hai una escalera pela parte esterior, y na metá de les escaleres un rellanu con asientos, onde pueden folgar los que xuben. Na última torre atópase una capiya, y dientro d'ella una gran cama magníficamente dispuesta, y al so llau una mesa d'oru. Nun se ve ellí estatua nenguna, y naide puede quedase de nueche, fora d'una sola muyer, fía del país, a quien ente toes escueye'l Dios, según refieren los Caldeos, que son los sos sacerdotes. Dicen tamién los Caldeos (anque yo nun-yos doi creitu) que vien pela nueche el Dios y la pasa dormiendo naquella cama, de la mesma qu'asocede en Tébas del Exiptu, como nos cunten los exipcios, onde duerme una muyer nel templu de Xúpiter tebanu. En dambes partes aseguren qu'aquelles muyeres nun tienen ellí comunicación con home dalgunu. Tamién asocede lo mesmo en Pátara de la Licia, onde la sacerdotesa, tol tiempu que mora ellí l'oráculu, queda pela nueche zarrada nel templu.I, 181-183.
thumb|Chatos, negros: asina ven los etíopes a los sos dioses. / De güeyos azules y roxos: asina ven a los sos dioses los tracios. / Pero si los gües y los caballos y lleones tuvieren manes, / manes como les persones, pa dibuxar, pa pintar, pa crear una obra d'arte, / entós los caballos pintaríen a los dioses asemeyaos a los caballos, los gües asemeyaos a gües, y a partir de les sos figures crearíen / les formes de los cuerpos divinos según la so propia imaxe: cada unu según la suya. Jenófanes, Fragmentos 15 y 16.Fragmentos La ilustración ye un detalle del Toru Farnese, escultura helenística.
Antecedentes históricos La considerancia de la relixón como un oxetu d'estudiu, y la perspeutiva comparativa de distintes relixones remóntase a lo menos a la Grecia arcaica (Jenófanes, Hecateo de Mileto -sieglu VI e.C.-) y clásica (Heródoto -sieglu V e.C.-).
Ente los romanos, Cicerón analizó'l fenómenu relixosu en De natura deorum ("Sobre la naturaleza de los dioses", 45 e.C.) dende una perspeutiva más filosófica que científica (una crítica al epicureismo).
Na Edá Media, investigadores islámicos estudiaron les creencies y práutiques relixoses zoroastriananas, xudíes y cristianes. La primer historia de les relixones que se conoz ye'l monumental Kitab a el–Milal wa al-Nihal ("El Llibru de los credos y les sectes") de Muhammad al-Shahrastani (1127). Na cristiandá llatina Pedro'l Venerable (abá de Cluny na primer metá del sieglu XII) interesar pol estudiu del islam y encargó una traducción llatina del Corán.
La relixón nes ciencies sociales ente los sieglos XIX y XX