Nun tien de confundir se col llagu Baikal, un llagu de la mesma rexón y con una forma bien similar.
El llagu Baljash o Balkash (; ) ye un gran llagu endorreico qu'ocupa una depresión zarrada na zona sudoriental de Kazakstán, y que forma parte de la vasta cuenca endorreica del Asia Central qu'inclúi ente otros al mar Caspiu y al mar d'Aral. Con una superficie de , ye unu de los llagos más grandes d'Asia y el 12º llagu continental más grande del mundu. El so altor mediu ye de 320 m sobre'l nivel del mar y drena una amplia cuenca de , similar n'estensión a países como Suecia, Uzbequistán, Marruecos, Iraq o Paraguay.
Nel llagu desaguan siete ríos, siendo'l principal el ríu Ili, qu'apurre la mayor parte d'agua riberano, ente qu'otros, como'l ríu Karatal, apurren agua tanto en superficie como apurriendo fluxu subsuperficial. El Ili alimentar de la precipitación (en gran parte'l destemple de primavera) de los montes de China, na rexón de Xinjiang. Los otros ríos, de menor caudal, son el Lepsa, el Aksu, el Byan, el Kapal y el Koksu.
De forma similar a como asocede nel mar d'Aral, el llagu ta menguando pola mor del usu estensivu que se fai de l'agua procedente de los ríos que lu alimenten.Lake Balkhash, International Lake Environment Committee El llagu ta estremáu casi en dos por una península, que dexa dos sectores: la zona occidental d'agua duce, y l'oriental d'agua salao. La fondura media del llagu ye de 5,8 m, y la máxima ye de 25,6 m.
La ciudá más grande de la zona del llagu llámase tamién Baljash y tien unes . Les principales actividaes industriales na zona son la minería, el procesamientu de minerales y la pesca. El llagu permanez xeláu dende finales de payares a principios de primavera.
Historia y denominación
El nome actual del llagu provién de la pallabra «balkas» —en tártaru, cazacu y n'idiomes del Altái Meridional— que significa «banzáu de cañes».Balkhash in Etymological dictionary of Max Vasmer (en rusu).
Yá dende siquier l'añu 103 e.C. y hasta'l sieglu VIII, el llagu foi conocíu polos chinos como Pu-Ku o Bu-Ku. A partir del sieglu VIII, les tierres al sur del llagu, ente ésti y los montes de Tian Shan, yeren conocíes como la rexón de los Siete Ríos» (Jetisu, en turcu, y semirechye , en rusu), una rexón na que los pueblos nómades túrquicos y mongoles de la estepa entemecer coles cultures de los pueblos yá asitiaos del Asia Central.Soucek, Svat (2000) A History of Inner Asia, Princeton: Cambridge University Press, p. 22.
Mientres la etapa de gobiernu de la dinastía Qing (1644-1911), el llagu foi la frontera más noroccidental del imperiu chinu. Sicasí, en 1864, el llagu y la so redolada fueron cedíos al Imperiu rusu por aciu un tratáu desigual. Cola disolución de la Xunión Soviética en 1991, el llagu pasó a formar parte de República de Kazakstán.
Orixe del llagu thumb|left|Imaxe satelital del delta del ríu Karatal.
El llagu Baljash atópase na parte más fonda de la vasta depresión Balkhash-Alakol, que se formó pol deslizamiento al traviés de la placa de Turan nel periodu Neoxenu-Cuaternariu y que, darréu, enllenar de sable de los sedimentos aluivales. La cuenca ye una parte de la cadena montascosa Dzungarian Alatau, na que tamién tán el llagu Sasykkol (), el llagu Alakol () y el llagu Aibi (). Estos llagos son remanentes d'un antiguu mar que cubría tola depresión Balkhash-Alakol, pero que nun taba conectáu cola depresión aralo-cáspica.
Xeografía
El llagu Baljash tien una superficie d'unes (2000), polo que ye'l llagu más grande que s'atopa íntegramente nel territoriu de Kazakstán. Alzar a unes sobre'l nivel del mar y tien una forma asemeyada a la d'una media lluna en cuartu creciente. El so llargor ye d'unes y l'anchu varia dende 9–19 km na parte oriental, hasta les na parte occidental. La península de Saryesik, alcontrada cerca de la metá del llagu, estrema hidrográficamente el llagu en dos partes bien distintos: la occidental, qu'abarca'l 58% del total del llagu y el 46% del so volume, ye relativamente poco fonda, sele y ta llena d'agua duce; y l'oriental, que ye muncho más fonda y más salada. Dambes partes tán coneutaes pol estrechu de Uzynaral (, que significa 'islla grande'), que tien d'anchu y unos 6 m de fondura.
+ Vista del llagu Baljash dende l'espaciu (agostu de 2002)center|450pxLos númberos señalen los accidentes xeográficos más destacaos: Península de Saryesik y estrechu de Uzynaral, que dixebren el llagu en dos partes, # Península de Baygabyl Península de Balai Península de Shaukar Península de Kentubek Islles de Basaren y Ortaaral Islla de Tasaral Badea de Shempek Badea de Saryshagan
El llagu inclúi delles cuenques más pequeñes. Na parte occidental, hai dos depresiones de 7–11 metros de fondura: una d'elles estiéndese dende la mariña occidental (cerca de la islla de Tasaral) hasta'l cabu de Korzhyntubek, ente que la segunda atopar al sur del golfu de Bertys, que ye la parte más fonda del Balkhash occidental. La fondura media de la cuenca oriental ye de 16 m y la fondura máxima de la parte oriental (y del llagu) ye de 25,6 m. La fondura media del llagu ye de 5,8 m, y el volume total d'agua ye d'unos 112 km³.
Les mariñes septentrional y occidental del llagu son altes (20-30 m) y predreses; tán compuestes de roques paleozóicas como'l pórfido, la toba, el granitu, los esquistos y la piedra caliar y caltienen trrazas d'antigües terraces. La mariña meridional, cerca del golfu Karashagan y del delta del ríu Ili, ye baxa (1-2 m) y arenosa y de cutiu anúbrese, polo qu'hai numberoses piscines d'agua. Hai tamién llombes ocasionales, con un altor de 5–10 m. La mariña ye bien curvada y ta cortada por numberoses badees y cales. Les grandes badees de la parte occidental son les de Saryshagan, Kashkanteniz, Karakamys, Shempek (l'estremu sur del llagu) y Balakashkan Ahmetsu; y les de la parte oriental les de Guzkol, Balyktykol, Kukuna y Karashigan. La parte oriental tamién inclúi les penínsules de Baygabyl, Balay, Shaukar, Kentubek y Korzhintobe.
Nel llagu hai 43 islles cola área total de , anque se tán formando nueves islles por cuenta del amenorgamientu del nivel de l'agua, y l'área de les esistentes va n'aumentu. Les islles más destacaes de la parte occidental son Basaren y Tasaral (la mayor), según Ortaaral, Ayakaral y Olzhabekaral; les de la parte oriental son les islles de Ozynaral, Ultarakty, Korzhyn y Algazy.
Alimentación del llagu y nivel de l'agua + Balance hídricu del llagu nel añu 2000 Ingresu total de 22,51 km³: agua superficial – 18,51 km³ agua soterraño – 0,9 km³ sedimentos y xelu – 3,1 km³
Perdes totales de 24,58 km³ evaporamientu – 16.13 km³ delta Ili – 4.22 km³ formación de xelu – 0.749 km³ usu residencial y servicios comunes – 0.24 km³ industria – 0.22 km³ agricultura – 3.24 km³ pesquerías – 0.027 km³ La cuenca Baljash-Alakol cubre un área de , y la escorrentía media d'agües superficiales ye , de los que vienen de territoriu chinu. L'área de drenaxe del llagu ye d'unes , con un 15% perteneciente a la rexón noroccidental de Xinjiang, en China, y una pequeña parte en Kirguistán. El llagu supón el 86% de la entrada d'agua de la cuenca Baljash-Alakol y el ríu Ili apúrre-y el 73-80% del total de l'agua nel llagu, con un volume total, según les fontes, de o de . El ríu Ili aniciar nos montes de Tian Shan y aliméntase principalmente polos glaciares, lo que da llugar a variaciones diaries y estacionales del so caudal con una fuerte medría mientres la temporada de derretimiento de los glaciares en xunu-xunetu.El ríu forma un estensu delta que cubre un área de y sirve como un acumulador, suministrando agua al llagu n'años de seca. La parte oriental del llagu ye alimentada pelos ríos Karatal, Aksu y Lepsa, según por agües soterrañes. El ríu Karatal aniciar nes fasteres de los montes Dzungarian Alatau y ye la segunda fonte d'agua mayor del llagu. El ríu Ayaguz, qu'alimentaba la parte oriental del llagu hasta 1950, apenes lo algamar anguaño. La diferencia añal nel fluxu nes partes occidental y oriental del llagu ye de .
L'área y el volume del llagu varien por cuenta de les fluctuaciones del nivel de l'agua, tanto a llargu como al curtiu plazu. Les fluctuaciones al llargu plazu tuvieron una amplitú de 12-14 m, que foi mínima ente los sieglos V y X, y máxima, ente los sieglos XIII y XVIII. A empiezos del sieglu XX, y ente 1958 y 1969, l'área del llagu aumentó a 18.000 ~km², y mientres les seques, por casu, a finales de la década de 1900, y nes década de 1930 y 1940, el llagu amenorgar a , ~con unes variaciones del nivel d'agua de cerca de 3 m. En 1946, l'área yera de y el volume de . Dende finales de la década de 1900, el llagu ta menguando por cuenta de la esviación de los ríos que lu abastecen, como por casu, la construcción en 190 de la central hidroeléctrica de Kapshagay nel ríu Ili. L'enllenáu del banzáu de Kapshagay desterció'l llagu Baljash, causando'l deterioru de la calidá de l'agua, especialmente na so parte oriental . Ente 1970 y 1987, el nivel de l'agua amenorgar en 2,2 m, el volume viose amenorgáu en 30 km³ y el salín de la parte occidental foi n'aumentu. Propunxéronse dellos proyeutos pa frenar los cambeos agües abaxo del banzáu, como por casu, estremar el llagu en dos con una presa, pero fueron cancelaos debíu al cayente económicu de la Xunión Soviética.
El nivel mínimu d'agua nel llagu rexistrar en 1987 (340,65 m sobre'l nivel del mar), cuando se terminó l'enllenáu del banzáu de Kapshagay. El nivel del llagu recuperóse y llegó a los 342,5 m en xineru de 2005, lo que s'atribuyó al gran volume de les precipitaciones a finales de la década de los años 1990.
Composición de l'agua
El llagu Baljash ye un llagu semi-salín, y la composición química de les sos agües depende en gran midida de les carauterístiques hidrográfiques del banzáu. L'agua na parte occidental ye casi nueva, con un conteníu de sólidos disueltos total d'unos 0,74 g/l, y turbia (visibilidá de 1 m); utilizar pa beber y na industria. L'agua na parte oriental ye más tresparente (visibilidá de 5,5 m) y salina, con una concentración media de sal de 3,5-6 g/l. El salín mediu del llagu ye de 2,94 g/l. Al llargu plazu (1931-70) el permediu de precipitación de sales nel llagu foi de 7,53 millones de tonelaes y les reserves de sales disueltos nel llagu son de cerca de 312 millones de tonelaes.
L'agua na parte occidental tien un tinte de color mariellu-gris, y, na parte oriental, el color varia dende l'azul a la esmeralda azul.
Clima
El clima de la rexón del llagu ye de tipu continental. La temperatura medio ye d'unos 30 °C en xunetu y de -14 °C en xineru. La precipitación media ye de 131 mm/añu y la mugor relativo ye d'alredor del 60%. El vientu, el clima secu y les elevaes temperatures de branu provoquen una alta tasa d'evaporamientu, unos 950 mm n'años fríos y hasta 1200 mm n'años secos. El vientu tien una velocidá media de 4,5-4,8 m/s, y sopla principalmente escontra'l sur na parte oeste y al suroeste na parte oriental. El vientu provoca foles d'hasta 3,5 m d'altor y corrientes constantes escontra la derecha na parte occidental.
Hai de 110 a 130 díes de sol al añu, con un permediu d'irradiancia de 15,9 MJ /m² per día. La temperatura de l'agua na superficie del llagu varia de 0 °C, n'avientu, a 28 °C en xunetu. La temperatura medio añal ye de 10 °C na parte occidental y de 9 °C na parte oriental. El llagu conxela tolos años ente payares y principios d'abril, y el destemple tien un retrasu d'unos 10-15 díes na parte oriental.
+ temperatura de l'agua (°C) (datos de 1985–87) Fondura Xin Feb Mar Abr May Xun Xnt Ago Set Och Pay Avi Parte oriental del llagu 0 – –0,2 0,2 – 13,9 19,0 23,4 23,2 17,2 11,4 – – 10 – 1 – – 10,8 16,7 21,7 22,8 – – – – 20 (cerca del fondu) – 1,7 1,9 – 8,9 13,7 14,6 19,7 17,1 11,5 – –parte occidental del llagu, cerca de la ciudá de Balkhash 0 - 0,0 0,8 6,7 13,3 20,5 24,7 22,7 16,6 7,8 2,0 – 3 (cerca del fondu) – 0,3 2,2 6,5 13,1 19,6 24,1 22,6 16,5 7,4 2,0 –
Flora y fauna
thumb|Costeres de caña.