La poesía arxelina de llingua francesa fai la so apaición n'Arxelia, a principios de los años 1930, cola publicación de les coleiciones de Jean Amrouche; desenvolviéndose mientres la guerra d'Independencia d'Arxelia na forma d'una lliteratura de resistencia al colonialismu francés. Dempués de la independencia d'Arxelia, espresa una rebelión anticonformista, de cutiu vehemente, contra la inxusticia, la esplotación y les tradiciones sociales consideraes mutiladoras.
Historia
Oríxenes En 1984 Tahar Djaout esbozó en «Les Mots Migrants» (Pallabres migratories) el cursu históricu de la poesía arxelina francófona. Na primer parte de la so introducción, él estrema "bien aproximao" tres generación esenciales, o inclusive cuatro, "dende Jean Amrouche" (1906-1962), "que la so principal obra poética foi ellaborada na década de 1930 y sería una sola xeneración». Les sos coleiciones esenciales, Cendres (Cenices) y Estrella secreta (Étoile secrète), publicar en Tunicia en 1934 y 1937.
« Aux Algériens on a tout pris (Los arxelinos lleváronse tou) la patrie avec le nom (la patria col nome) le langage avec les divines sentences (llinguaxe con oraciones divines) de sagesse qui règlent colar de l'homme (de sabiduría que rixen la marcha del home) depuis -y berceau (dende'l trubiecu) jusqu'à la tombe (...) (a la tumba (...) »
Los poemes qu'escribió dos décades más tarde, como «El combate d'Arxelia» de xunu de 1958, comparten sicasí l'espíritu qu'anima a los poetes de la próxima xeneración.
Una poesía de resistencia thumb|220px|Kateb Yacine en 1962 Djaout axunta nuna segunda xeneración a poetes nacíos alredor de la década de 1920 o 1930, que desenvuelven la poesía arxelina, en francés, nel sentíu d'una escritura de resistencia y llucha. De 1945 a 1962 presentóse, como escribió en 1971 Jean Sénac, él mesmu un actor nesi desenvolvimientu, «como un frescu de la desgracia y la esperiencia aportunante»: «sofitáu nes fueses comunes, tomando'l so aliendu y la so cara, dende 1954, foi per unos años a poner el verbu al serviciu de la lliberación del territoriu. Mientres esti periodu, foi un reflexu de la nuesa llucha, una insurrección del espíritu». Sénac axunta sol so signu los nomes de Mohammed Dib (1920-2003) y de Kateb Yacine (1929-1989) que les sos obres esplegar principalmente nos campos de la novela y el teatru, Anna Gréki (1931-1966), Mostefa Lacheraf (1917-2007), Henri Kréa (1933-2000), Nordine Tidafi (1929-1990), Bachir Hadj Ali (1920-1991), Ismaël Aït Djafer (1929-1995), Messaour Boulanouar (1933), Nourredine Aba (1921), Boualem Khalfa (1923) y de Malek Haddad (1927-1978). Al traviés de los sos poemes, amiesta, «ye un pueblu enteru que denunció, numberó l'horror, afirmó y plantegó na nueche'l fanal de les nueses certidumes»: ellos «dan testimoniu de la manera más alta pa un tiempu tráxico y glorioso na nuesa hestoria».
A pesar de les dificultaes polítiques, militares y policiales rellacionaes cola guerra d'Arxelia, delles coleiciones d'estos poetes pudieron, gracies a dellos editores franceses (Pierre-Jean Oswald, Subervie), apaecer antes de 1962. Asina, La Complainte des Mendiants arabes de la Casbah et de la petite Yasmina tuée par son père (La quexa de los méndigos árabes de la Casba y la pequeña Yasmina asesinada pol so padre) de Ismaël Aït Djafer, y escrita en 1951 en 1953, -y Malheur en danger (La tristura en peligru) de Malek Haddad; en 1956, Lliberté première (Primer llibertá) de Henri Kréa, y ciertos poemes de Mohammed Dib, en 1957, Certitudes (Certidumes) de Boualem Khalfa; y. Mañaneros de mon peuple (Mañaneros de la mio xente) de Jean Sénac en 1961.
Otres coleiciones solo publicaríense, dempués de la independencia d'Arxelia: La Toussaint des énigmes (Día de Tolos Santos) de Nourredine Aba, Alger, Capitale Alger (Arxel, Capital Arxel) d'Anna Gréki, Chants pour le onze décembre et autres poèmes (Cantares pal 11 d'avientu y otros poemes) de Bachir Hadj Ali, La meilleure force (La meyor fuercia) de Messaour Boulanouar compuesta ente 1956 y 1960, Le Toujours de la patrie de Nordine Tidafi en 1963, Soleil de notre nuit (Sol de la nuesa nueche) de Djamel Amrani en 1964.
Yá en 1963, Denise Barrat axuntar en Espoir et Parole (Esperanza y Pallabra), poemes d'escritores d'esta xeneración y dalgunos de los siguientes: Danièle Amrane, Djamel Amrani, Jean Amrouche, M'hamed Aoune, Abdelhamid Baitar, Mourad Bourboune, Hocine Bouzaher, Mohammed Dib, Leila Djabali, Assia Djebar, Tewfik Farès, Lâadi Flici, Anna Gréki, Nadia Guendouz, Malek Haddad, Bachir Hadj Ali, Kateb Yacine, Henri Krea, Kaddour M'Hamsadji, Malika O'Lahsen, Jean Sénac, Boualem Taibi, Ahmed Taleb, Nordine Tidafi, Moufdi Zakaria, Zehor Zerari. En Diwan algérien, La poésie algérienne d'expression française de 1945 à 1965 (Diwan arxelín, poesía arxelina de fala francesa de 1945 a 1965) Jacqueline Levi-Valensi y Jamal Eddine Bencheikh xunten en 1967 obres, precedíes por presentaciones y biografíes curties, de tolos poetes que participaron nesta lliteratura de combate, el llibru termina cola evocación más rápida de venticinco «otros poetes», xeneralmente más nuevos.
Dempués de la Independencia «De cutiu hai un enclín a llindar la poesía arxelina, a esti únicu periodu y les temes épiques qu'espertó», sentenció, en 1971, Jean Sénac nel prefaciu, «Lleldu y Fronda», de la so antoloxía. Pero, según l'históricu, trece años más tarde, de Tahar Djaout, apaeció una tercer xeneración de poetes, nacíos alredor de la década de 1940. «Anque fondamente marcáu pola guerra», ella «trató d'espresar les sos esmoliciones, los sos problemes, les sos ambiciones, en trabayos con un tonu de cutiu direutu y bien agresivu. Glayando con un gran berru la construcción de les nueses llárimes, la nueva poesía quería alzar el cantar nacional al nivel de les esixencies revolucionaries», analizáu por Sénac. thumb|220px|Malek Alloula, en 1992
Les nueves coleiciones, qu'espresen les sos aspiraciones, apaecen dempués de la independencia d'Arxelia, dende 1964. Sénac cita los nomes de Mourad Bourboune (1938) que'l so -y Pélerinage païen (La pelegrinación pagana) apaecía en 1964; Hamou Belhalfaoui que publica Soleil vertical (Sol vertical) esi mesmu añu; Rachid Boudjedra (1941) y Ahmed Azzegah (1942-2003) (dambos publicaos por él en Éditions Nationales), Pour ne plus rêver (Para nun suañar más) siendo ilustráu pol primeru para Mohammed Khadda; Chacun son métier (Cada unu'l so trabayu) pel segundu, por Denis Martinez), Malek Alloula (1937- 2015), Tewfik Farès (1937), Lâadi Flici (1937-1993), Jamel Moknachi (1938-1992), Ahmed Khachali, Mohammed Ismaïl Abdoun. «El tonu poéticu, yá nun ye'l de la esperanza axunta al drama, que nutrió'l so llirismu dende 1954, sinón un desafíu a toles mutilaciones, el tonu seguru y casi imprudente del nuevu ciudadanu que sabe, col runfíu de la fala, nel emburrie de los sos hermanos, qu'él ta preparando una collecha que ta constantemente en peligru», sigue Jean Sénac. Les temes encetaes por estos poetes, « más constructivos » y « más empobinaos escontra una conciencia coleutiva », echando raigaños más allá de la situación nacional, en solidaridá con « la llucha mundial progresista encarnada por Vietnam, Palestina, Angola, Cuba ».
« (...) Que ce soit n'Angola, que ce soit à Jéricho, à Boston (Yá sía n'Angola, Xericó, Boston)À Caracas, à Philadelphie, que ce soit en Afrique du Sud (En Caracas, Filadelfia, yá sía en Sudáfrica)L'ennemi est le même, -y monstre est le même (L'enemigu ye'l mesmu, la bisarma ye'l mesmu)C'est un monstre avec des milliers de tentacules (Ye una bisarma con miles de tentáculos)Des milliers d'yeux, des milliers de bouches (Miles de güeyos, miles de boques)C'est un monstre, un monstre qui suce Le sang des peuples (...) » (Ye una bisarma, una bisarma que zuca'l sangre de los pueblos)escribió tamién Lâadi Flici, en La Démesure et le royaume (L'almaresía y el reinu), publicáu en Arxel, en 1969. Y, Ahmed Azzegah, en Chacun son métier (Cada unu'l so trabayu) :« Je suis né en Allemagne nazie et moi en Amérique (Nací na Alemaña nazi y yo n'América)Noire et moi en Afrique basanée et moi je suis (Negru y yo n'África y soi moricu)Pied-noir et moi Juif et moi on m'appelait Bicot (Él Pie negru y yo Xudíu y yo fuimos llamaos Bicot) On n'a marre de vos histoires et vos idées (...) (Tamos cansaos de les tos hestories y les tos idees)Elle (Ella) N'oublie jamais la jeunesse malgré (Nunca enxamás escaezas a los mozos a pesar)Sa grande jeunesse mais (La so gran mocedá mas) Elle (Ella)A horreur des horreurs » (Un horror de los horrores).
La nueva poesía En 1971, Jean Sénac compunxo una « Anthologie de la nouvelle poésie algérienne (Antoloxía de la nueva poesía arxelina) » que revela un conxuntu de mozos poetes «francófonos» nacíos, nuna cuarta xeneración, ente 1943 a 1953, qu'afala apasionadamente ufiertándo-yos espacios, de midíes más amenorgaes, d'espresión: Youcef Sebti (1943-1993), Abdelhamid Laghouati (1943), Rachid Bey (1946), Djamal Imaziten (1950), Boualem Abdoun (1950), Djamal Kharchi (1950), Hamid Skif (1951-2011), Ahmed Benkamla (1951), Hamid Nacer-Khodja (1953).
Ignoráu polos sos compañeru, equí hai una xeneración que foi construyida n'aislamientu, dulda, rotura ", escribe Sénac: « n'ocho años d'independencia, contra toles mutilaciones, los aforfugamientos, el letargo, les amenaces, la marea de los mediocres y los estancadores, a pesar de los silencios y les mentires, casi proscritos (y dignos de los sos "llibertadores") »), una fola lliteraria importante fortalecióse y garrasti a la vera.
Volviendo dellos años más tarde nesta antoloxía, Bachir Hadj Ali recuerda qu'esos poetes son los « neños de la zona de reagrupamientu, dende la dómina de la tortura xeneralizada, los neños del exiliu, les busques nocherniegues y el brutal espertar de la muerte diaria, los secretos bisbisaos, les cases silencioses, la fuelga escolar, les grandioses manifestaciones d'avientu de 1960, la danza desenfrenada na prisión Barbarossa vacía, 5 de xunetu de 1962. (...) Tamién son adolescentes de los primeros díes de la lliberación, el desencantu que siguió ». Hadj-Ali reparó que « temes del mal de vivir y la difícil conquista de la felicidá, una nueva idea nel nuesu país », ente estos mozos poetes « rellumar con una rellumada escuro ». Amor apaeciendo como « tema dominante de la coleición », « esta poesía s'alderique contra la tradición esclerosada del matrimoniu » y « prexuicios ancestrales » : « Al empiezu d'esta poesía, ta'l caleyón ensin salida, la negación y la rebelión ». thumb|right|220px|Tahar Djaout, Messaour Boulanouar et M'hamed Aoune dans une exposition de littérature, 1980 thumb|220px|right|Amine Khan en 2014 thumb|220px|right|Habib Tengour en 1989 thumb|220px|right|Hamid Tibouchi en 1997 thumb|220px|right|Samira Negrouche en 2010
Acordies con Tahar Djaout, esta noticia « xeneración conmovedora y revesosa » de mozos poetes « que dellos críticos o llectores quieren de toes toes esaxerar la novedá (...) debe enforma a los dos anteriores ». Dempués de la publicación en 1981 de "Mozos poetes arxelinos" por Jean Déjeux, Tahar Djaout ver a sigo mesmu; y, en 1984 en "Les Mots migrateurs" un nuevu grupu de poetes que pertenecen sustancialmente a esta mesma xeneración: Youcef Sebti (1943-1993), Rabah Belamri (1946-1995), Habib Tengour (1947), Abdelmadjid Kaouah (1954), Hamid Tibouchi (1951), Mohamed Sehaba, Hamid Nacer-Khodja (1953), Tahar Djaout lui-même (1954-1993), Amine Khan (1956) Daouia Choualhi.
Les sos primeres coleiciones publicáronse solo dempués de 1971 en Francia: Mer ouverte (Mar abiertu) de Hamid Tibouchi en 1973; Tapapakitaques, la poésie-île de Habib Tengour en 1976; Chemin de brûlure (Camín de llagues) de Rabah Belamri, con una tirada llindada, en 1983), Bonne année ou les joies perfides (Feliz añu nuevu o allegríes zaguines) de Abdelmadjid Kaouah, nuna edición artesanal en 1977; Colporteur de Amine Khan en 1980 ;