right|325px|thumb|Constantinopla, ciudá onde apaeció'l códiz tresmisor de la Epístola a Diogneto.
La epístola o discursu A Diogneto (Ἐπιστολὴ πρὸς Διόγνητον; en llatín, Epistula ad Diognetum) ye una obra de l'apologética cristiana, escrita, quiciabes, nes acabadures del sieglu II. Esta pequeña obra,«...la lettre à Diognète est l'un des plus corts..». (Bardy 1953:241)«...es un escritu curtiu..». (Trevijano 2004:111) d'apenes doce capítulos, ye una pieza singular de la lliteratura cristiana.«L'Ad Diognetum, par el nome et l'importance des questions q'il soulève, était digne d'un traitement privilégié..». (Bardy 1953:241) Ye singular pola so catalogación, pol so orixe inciertu, pol so chocante descubrimientu, pola aciar destrucciónFoster utiliza una metáfora tomada del xuegu de los lemmings: «...as keen for self-destrucción as a group of lemmings heading for a precipice». (Foster 2007:162) del únicu códiz que la contenía.«Por desgracia, non queda nin un solu manuscritu de la carta». (Quasten 2004:246) Ye singular tamién pola so autoría, polos enigmes que plantega, pola orixinalidá de les teoríes de que ye oxetu. Sobre manera ye singular pola so guapura«It is a patristic gem..». (Connolly 1935:347)«...this small but beautiful work..». (Lienhard Joseph: The christology of the Epistle to Diognetus Vigiliae Christianae 24 (1970) p.280)«...perlla de la primitiva lliteratura cristiana». (Ruiz Bonu 1979:818) y elegancia,«...motivó comentarios entusiastes pola so elegancia..». (Trevijano 2004:111) qu'escurre lloñe de la crudeza«Inclináu a postures estremistes..».;«...el so ataque inmoderado..». (Trevijano 2004:108) de Taciano, la franqueza«...un calter sinceru y rectu..». (Quasten 2004:198) de Justino, los escarnios de Hermias,Hermias el filósofu -nun confundir con Hermas de Roma- escribió una obra llamada Escarniu de los filósofos paganos na que ponía en solfa la variedá doctrinal de la filosofía griega. (Quasten 2004:250) la simplicidá«...a pesar de toa'l so simplicidá tien cierta nobleza..». (Quasten 2004:194) d'Arístides,Marcianu Arístides o Arístides d'Atenes foi l'autor de la L'apoloxía d'Arístides. (Trevijano 2004:108) el fideísmu«Ye'l apologista que reclamó con más enerxía la necesidá de la fe» (Trevijano 2004:110) de Teófilo o les filosófiques llegaciones d'Atenágoras.Atenágoras d'Atenes escribió una obra titulada Llegación en favor de los cristianos. (Quasten 2004:227) Pol so estilu, anque non tantu pol so conteníu, A Diogneto álzase bien percima d'otros escritos de la apologética cristiana.«...merez que s'el coloque ente les obres más brilloses y formoses de la lliteratura cristiana griega». (Quasten 2004:248)
Lo más incomprensible d'esta obra ye que naide la conociera antes del so descubrimientu nel sieglu XV.«...the fact that it is nowhere cited in Patristic or medieval sources is puzzling» (Foster 2007:167) Nun esiste mención dalguna, esplícita o implícita, que dexe suponer que dalgún de los Padres de la Ilesia lleer, siquier que tuviera noticia de la so esistencia.«...or any other ecclesiastical writer of ancient or medieval times». (Connolly 1935:347) Tampoco nes fontes griegues, xudíes, gnóstiques o en cualesquier otru llugar atopóse niciu dalgunu del so pasu pola historia.«L'escritu pasó pola historia ensin que naide se refiriera a él..». (Ayán 2000:534)
¿Cómo ye posible —pregúntase inda güei la crítica— qu'esta notable obra pasara desapercibida mientres mil doscientos años, teniendo como se tienen noticies d'infinidá d'autores menores y fragmentos sueltos de cuasi toos ellos? ¿Cómo pudo asoceder que nun la conociera Eusebio de Cesarea, que recoyía toles noticies que llegaben a los sos oyíos? ¿Cómo ye posible que naide sepa nada del so autor o'l so destinatario? Y si por fin fora ciertu que naide la conocía y naide lleer ¿cómo ye posible que llegara a nós? Estes entrugues son úniques nel ámbitu de la patroloxía pos A Diogneto tien el raru privilexu de ser una de les poques obres de la lliteratura antenicenaAnteniceno ye tou lo anterior al Conceyu de Nicea I del añu 325. cristiana ensin mentar por Eusebio. Tampoco por otros historiadores de la Ilesia como Jerónimo, Genadio de Marsella,Genadio de Marsella (sieglu V) foi otru historiador de la Ilesia que siguió la tradición d'Eusebio y Jerónimo. La so obra, continuación de la de Jerónimo, escribióse alredor del añu 480. o Focio nel sieglu IX.«It is not mencioned by Eusebius, St Jerome, Photius..». (Connolly 1935:347)«Nunca lo atopamos mentáu n'Eusebio de Cesarea, Jerónimo, Genadio de Marsella o Focio». (Ayán 2000:534)
Tradición testual right|250px|thumb|Miniatura del sieglu XIV, representando una escena cotidiana.
El códiz tresmisor de la epístola A Diogneto foi afayáu nel añu 1436«En redol al añu 1436..». (Ayán 2000:534)«...around 1436..». (Foster 2007:162) na ciudá de Constantinopla y adquiríu por un nuevu clérigu y estudiante de griegu«...si trovava a Costantinopoli per studiare il greco..». (Da Cormano 2001) llamáu Tomás d'Arezzo.«...young Latin cleric, Thomas d'Arezzo..». (Foster 2007:162) A diferencia d'otros afamaos manuscritos, nun foi atopáu nuna biblioteca o nun monesteriu sinón nuna pescadería de la ciudá,«...nuna pescadería de Constantinopla..». (Ayán 2000:534)«...a fishmonger's shop..». (Foster 2007:162) onde taba apilado col papel d'envolubrar pexe.«...among a pile of wrapping papers». (Foster 2007:162) El códiz atopáu por Arezzo yera un corpus apologeticum griegu del sieglu XIII o XIV«...XIII o XIV..». (Quasten 2004:246) que contenía 22 obres griegues.«...22 scritti diver..». (Da Cormano 2001) Cinco d'elles yeren atribuyíes de forma espuria a Justino Mártir.«...yera atribuyida a San Justino, xunto a cuatro obres más..». (Ruiz Bonu 1979:818)Amás d'eso, el Codex incluyía 17 obres griegues ente les qu'había unos versos de la sibila eritrea «...da versi della Sibilla Eritrea..». y una obra intitulada Teosofía «...intitolata Teosofia ..».. (Da Cormano 2001) De Monarchia,De Monarchia ye una obra qu'intenta demostrar el monoteísmu usando cites d'autores griegos. Utiliza elementos propios de la cultura griega pa refutar la so mitoloxía politeísta. Lleva'l mesmu títulu qu'una obra de Justino, pero nun coincide cola descripción que d'ella da Eusebio de Cesarea. Per otra parte, el so estilu ye distintu del de Justino y considerar espuria. (Quasten 2004:206) Cohortatio ad Graecos,La Cohortatio ad Graecos o Exhortación a los griegos ye un discursu nel que'l so autor pretende conducir a los griegos escontra la verdadera relixón. Pa ello minusvalora l'universu griegu dando primacía a Moisés y los profetes. Presenta delles diferencies col testu de Justino, siendo la primera y más llamativa'l faigo de menos qu'amuesa l'anónimu autor escontra la filosofía. Amás, el vocabulariu d'esta obra ye más sofisticáu y encaxa meyor nel sieglu III. (Quasten 2004:205) Expositio fidei,«Probóse que l'autor d'esti testu ye Teodoreto de Ciro». (Quasten 2004:206) y Oratio ad Graecos.La Oratio ad Graecos ye un tratáu curtiu del sieglu III del que se caltién una versión griega y otra siríaca. Trátase d'una esposición brengosa pola que l'autor intenta convencer a los griegos de que se conviertan y pallo cunta l'autor la so propia conversión. El so estilu retóricu y el so dominiu de la mitoloxía griega refuguen a Justino. (Quasten 2004:205) Había tamién un quintu tratáu, desconocíu hasta entós, qu'empezaba asina:
Arriendes d'ello, la obra pasó a conocese como Epístola a Diogneto o, más cenciellamente, A Diogneto.
Esti corpus apologético griegu conozse güei como'l Codex Argentoratensis Graecus 9.L'epónimu Argentoratensis provién de Argentoratum (Estrasburgu), ciudá onde'l códiz pasó los sos últimos díes. Tomás d'Arezzo apurrió'l so afayu al futuru cardenal Juan de Ragusa. Juan de Ragusa o Juan StojkovicJuan Stojkovic (1390-1443), nacíu en Ragusa, actual Dubrovnik. (Calderón 1986:95) yera un destacáu eclesiólogo dominicu, delegáu nel conceyu de Basilea. Este conceyu, celebráu ente los años 1431 y 1439,«...Basilea (1431-1439)..». (Calderón 1986:95) tenía como tema principal el Cisma d'Oriente y Occidente, a resultes de lo cual Stojkovic permaneció dos años en Constantinopla.«...dos años pa tratar la tema de la unión de les Ilesies..». (Calderón 1986:95) Ellí axuntó una coleición de manuscritos pertenecientes al ámbitu de la lliteratura cristiana.«...al dominiu de la lliteratura cristiana» (Calderón 1986:95) Amás del Codex Graecus 9 d'Arezzo, Stojkovic consiguió otres obres escelentes como'l Codex Palatinus Graecus 398, tresmisor únicu de la obra de Partenio de Nicea,(Calderón 1986:95) y otru manuscritu que contenía les obres completes de Cirilo d'Alexandría.«...les obres de Cirilo d'Alexandría» (Calderón 1986:95) L'aciertu de Stojkovic al axuntar esa coleición d'obres implica entá más méritu si tener en cuenta que venti años dempués, en 1453, producióse la Cayida de Constantinopla.«La coleición de manuscritos foi axuntada por Juan de Ragusa antes de la Cayida de Constantinopla..». (Calderón 1986:95) El códiz tresmisor de A Diogneto formó parte de la so biblioteca hasta l'añu de la so muerte (1443)«...until his death in 1443..». (Foster 2007:162) en que lo mandó por testamentu a los sos hermanos del conventu de Basilea.«...his library was left to the Dominicans and Carthusians in the town of Bale». (Foster 2007:162)«a los dominicos o a los cartuxos de Basilea» (Ayán 2000:534)Los hermanos dominicos del conventu de Basilea acoyeren a Juan de Ragusa mientres la celebración del mentáu conceyu. «...onde s'agospiara..». (Calderón 1986:95) Ellí, la biblioteca de Stojkovic esvalixóse. El Codex Palatinus gr. 398, portador de Partenio, permaneció en Basilea hasta'l so editio princeps en 1531. Dempués viose envolubráu en numberoses querelles y viaxó per toa Europa, del Vaticanu a París, antes d'acabar na biblioteca palatina de Heidelberg.(Calderón 1986:96) Pela so parte, el Codex Graecus 9, portador de A Diogneto, foi adquiríu d'una o otra manera«...he had bought it from the Carthusians brotherhood..». (Foster 2007:162) por un conocíu hebraísta del sieglu XVI llamáu Johannes Reuchlin,Johannes Reuchlin (1455-1522) foi un humanista alemán, estudiosu de la llingua griega y de la cábala xudía. Mientres la so etapa de formación moró en Basilea y dempués en Francia. de lo que se tien noticia porque'l so nome apaecía na contraportada del códiz.«...at the rear of the volume..». (Foster 2007:162) Nun se sabe bien cómo pero, a partir de la segunda metá del sieglu XVI, el códiz llegó a l'abadía de Marmoutier o Maumünster, una llocalidá francesa asitiada na Alsacia cimera.«...na abadía alsaciana de Marmoutier» (Ayán 2000:534)
thumb|400px|Itinerariu del Codex Graecus 9 y de les copies de Leiden y Tubinga.