Los aniellos de Xúpiter son un sistema d'aniellos planetarios qu'arrodien a dichu planeta. Foi'l tercer sistema d'aniellos descubiertu nel sistema solar, dempués de los sistemes d'aniellos de Saturnu y d'Uranu. Los aniellos de Xúpiter fueron reparaos per primer vegada pola sonda espacial Voyager 1, y fueron investigaos exhaustivamente mientres los años 90 y los primeros años del sieglu XXI por aciu les sondes Galileo, Cassini y New Horizons. Tamién fueron reparaos dende observatorios terrestres y el telescopiu espacial Hubble mientres los postreros 25 años.Les observaciones dende la superficie terrestre riquen de los más potentes telescopios disponibles.
Los aniellos xovianos son débiles y compónense fundamentalmente de polvu. Consten de cuatro estructures: nel interior, un gruesu toru de partícules conocíu como'l halo o l'aniellu halo, un aniellu principal relativamente brillosu pero escepcionalmente finu y dos aniellos anchos, gruesos y débiles llamaos aniellu difusu de Tebe y aniellu difusu d'Amaltea polos nomes de los satélites de que'l so material tán formaos. N'inglés, idioma de la mayoría de la lliteratura esistente sobre esta tema, estos aniellos reciben el nome de gossamer rings que lliteralmente significa aniellos de gasa polo difusos que son.
L'aniellu principal y el halo consisten en polvu espulsáu de los satélites Metis y Adrastea, y otros cuerpos ensin reparar, como resultáu d'impactos de meteoritos a alta velocidá. Imáxenes d'alta resolución llograes en febreru de 2007 pola sonda New Horizons revelaron una rica y fina estructura nel aniellu principal.
Na banda de lluz visible y nel infrarroxu cercanu, los aniellos amuesen un color acoloratáu, sacante'l halo que tien un color neutru o azuláu. Aplicando modelos fotométricos a les diverses observaciones disponibles tanto de sondes espaciales como de telescopios en superficie terrestre, infierse que'l tamañu de les partícules ye de 15 μm de radiu en tolos aniellos sacante nel halo, anque los resultaos de los modelos avérense más a les observaciones cuando se consideren partícules non-esfériques que cuando se consideren esfériques. El halo ta probablemente compuestu de polvu submicroscópico.
La masa total del sistema d'aniellos, incluyendo los cuerpos ensin reparar que xeneren material pa los aniellos, nun ta esautamente determinada, pero ye probable que tea nel rangu de 1011 a 1016 kg. La edá del sistema d'aniellos nun ye conocida pero posiblemente esistieren dende la formación del planeta.
Descubrimientu y esploración
La esistencia de los aniellos de Xúpiter foi inferida poles observaciones de los petrines de radiación realizaes mientres el sobrevuelu de Xúpiter pola sonda espacial Pioneer 10 en 1974 nes que se detectó un amenorgamientu nel recuentu de partícules d'alta enerxía nes petrines ente 50 000 y 55 000 km percima de la superficie del planeta.
En 1979 la sonda Voyager 1 llogró la primer imaxe, por aciu sobreexposición, del sistema d'aniellos. Una mayor cantidá d'imáxenes foi llograda pol Voyager 2, lo que dexó faer una primer descripción de la estructura de los aniellos. El planeta Xúpiter foi visitáu n'otres munches ocasiones. El orbitador Galileo llogró imáxenes de mayor calidá ente 1995 y 2003, que aumentaron descomanadamente la conocencia sobre los aniellos xovianus. En 2000 la sonda Cassini, en ruta escontra Saturnu, el so destín final, realizó estenses observaciones de tol sistema d'aniellos. Y finalmente, les imáxenes tresmitíes pola sonda New Horizons en febreru y marzu de 2007 dexaron reparar con detalle la estructura del aniellu principal per primer vegada. El sistema d'aniellos de Xúpiter ye unu de los oxetivos de la misión Juno.
Amás, observaciones dende la superficie terrestre pol telescopiu Keck ente 1997 y 2002, y pol telescopiu espacial Hubble en 1999 revelaron una rica estructura n'imáxenes retroiluminadas.
Estructura
El sistema d'aniellos de Xúpiter abarca cuatro estructures principales: un gruesu toru de partícules conocíu como'l halo o'l aniellu halo, un relativamente brillosu pero bien fino aniellu principal y dos anchos, bien finos y débiles aniellos esteriores denominaos polos satélites de que'l so material compónense, aniellu difusu de Amaltea y aniellu difusu de Tebe. Les principales carauterístiques de los aniellos especificar na tabla siguiente:
Nome RadioLos radios de los aniellos esprésense midíos dende'l centru del planeta.km Anchukm Espesurakm FonduraópticaLa fondura óptica normal ye l'área total de la seición recta de les partícules que componen una determinada seición recta del aniellu respeuto del área d'esa seición. Porcentaxe de polvu% Masakg Notes Aniellu Halo 92 000 - 122 500 30 500 12 500 ~1 × 10-6 100 % ? Aniellu principal 122 500 - 129 000 6500 30 - 300 5,9 × 10-6 ~25 % 10⁷ – 10⁹ (polvu) 1011– 1016 (partícules mayores)Arrodiáu pol satélite Adrastea. Aniellu difusu de Amaltea 129 000 - 182 000 53 000 2000 ~1 × 10-7 100 % 10⁷– 10⁹ Alimentáu pol satélite Amaltea. Aniellu difusu de Tebe 129 000 - 226 000 97 000 8400 ~3 × 10-8 2340 % 10⁷– 10⁹ Alimentáu pol satélite Tebe. Esiste una estensión más allá de la órbita de Tebe. center|thumb|500px|Enriba, mosaicu d'imáxenes del sistema d'aniellos de Xúpiter. Embaxo, esquema d'aniellos y satélites asociaos.
Aniellu principal Apariencia y estructura thumb|300px|right| La imaxe cimera, tomada pola sonda New Horizons, amuesa l'aniellu principal con llume trasero o retroiluminación. Puede reparase la fina estructura de lo so parte esterior. La imaxe inferior ye'l mesmu aniellu con llume frontero amosando una falta d'estructures visibles sacante'l buecu producíu pol satélite Metis. L'estrechu y relativamente finu aniellu principal ye la parte más brillosa del sistema d'aniellos de Xúpiter. El so cantu esterior ta asitiáu a unos 129 000 km del centru del planeta, esto ye, a 1,806 radios ecuatoriales xovianus (RJ=71 398 km), y coincide cola órbita del más pequeñu de los satélites interiores de Xúpiter, Adrastea. El so cantu interior nun ta marcáu por nengún satélite y alcuéntrase a 122 500 km o 1,72 RJ.
L'anchu del aniellu principal ye d'aproximao 6500 km. L'apariencia del aniellu principal depende de la xeometría de llume de los aniellos. Con llume fronteroEl llume frontero o forward-scattered light ye aquella na que l'ángulu ente l'observador y la lluz proveniente del sol qu'alluma los aniellos ye relativamente baxu. el rellumu del aniellu empieza a escayer descomanadamente a 128 600 km, xusto nel interior de la órbita de Adrastea, y alzanza el nivel del fondu a 129 300 km, xusto fuera de la órbita de Adrastea, lo qu'indica que claramente fai la función de satélite pregueru del aniellu. El rellumu amontar en direición a Xúpiter y tien un máximu cerca del centru del aniellu a 126 000 km anque hai un pronunciáu buecu cerca de la órbita de Metis a 128 000 km. L'interior del aniellu principal, sicasí, se difumina amodo entemeciéndose col aniellu halo. Con llume frontero tolos aniellos de Xúpiter son especialmente brillosos.
Con llume trasero o retroiluminaciónEl llume trasero, retroiluminación o back-scattered light ye cuando l'ángulu ente l'observador y la lluz proveniente del sol qu'alluma los aniellos ye cercanu 180°, esto ye, los aniellos tán allumaos por detrás. la situación ye distinta. El cantu esterior del aniellu principal, asitiáu a 129 100 km, llixeramente más allá de la órbita de Adrastea, ta claramente delimitado. La órbita del satélite ta marcada con un buecu nel aniellu polo qu'esiste un finu anillito xustu fora de dicha órbita. Esiste otru anillito xustu nel interior de la órbita de Adrastea siguíu d'un buecu d'orixe desconocíu asitiáu a 128 500 km. Un tercer anillito atopar nel llau interior del buecu producíu pela órbita del satélite Metis. El rellumu del aniellu cai sópito xusto fora d'ella delimitando asina'l buecu. Nel interior de la órbita de dichu satélite'l rellumu del aniellu aumenta muncho menos qu'en llume frontero. left|thumb|250px|Imaxe del aniellu principal de Xúpiter llograda pola sonda Voyager 2. left|thumb|250px|Otra imaxe, esta vegada llograda pola sonda Galileo, dende l'otru llau del Sol, tando a la solombra del xigante. Por tanto con llume trasero l'aniellu principal paez consistir en dos partes distintos, una parte esterior estrecha que s'estiende dende 128 000 a 129 000 km ya inclúi trés pequeños aniellos separaos por buecos, y una parte interior más débil que s'estiende dende 122 500 a 128 000 km y escarez d'estructures visibles como con llume frontero. El buecu de Metis sirve como les sos respeutives llendes. La estructura del aniellu principal foi afayada pol orbitador Galileo y ye claramente visible nes imáxenes con llume trasero llograes pola sonda New Horizons en febreru-marzu de 2007. Sicasí, les observaciones realizaes pol telescopiu espacial Hubble, el telescopiu Keck y la sonda Cassini nun la detectaron, posiblemente por cuenta de falta de resolución espacial.
Reparáu en llume trasero l'aniellu principal paez ser bien finu, estendiéndose en direición vertical non más de 30 km. Con llume llateral la espesura del aniellu ye d'ente 80 y 160 km amontándose daqué en direición a Xúpiter. L'aniellu paez ser muncho más gruesu en llume frontero, alredor de los 300 km. Unu de los descubrimientos del orbitador Galileo foi una nube de material nel aniellu principal, débil y relativamente gruesa (alredor de 600 km), qu'arrodia la so parte interior. La nube crez n'espesura en direición escontra'l cantu interior del aniellu principal nel llugar de la transición al aniellu halo.
Un analís detalláu de les imáxenes del Galileo reveló variaciones llonxitudinales del rellumu del aniellu principal non conectáu cola estructura reparada. Les imáxenes de dicha sonda amosaron coles mesmes agrupaciones de material nos aniellos d'escala de 500 a 1000 km.
En febreru y marzu de 2007, la sonda New Horizons llevó a cabu una busca refecha de nuevos satélites dientro del aniellu principal. Anque nun s'afayaron satélites mayores de 0,5 km, les cámares de la sonda detectaron siete pequeñes mases de partícules. Orbiten xustu nel interior de la órbita de Adrastea dientro d'un mestu y pequeñu aniellu. La conclusión ye que son acumuladures y non pequeños satélites basándose na so apariencia estendida azimutalmente. Estender ente 0,1º y 0,3º a lo llargo del aniellu, lo que correspuende a ente 1000 y 3000 km. Les acumuladures estremar en dos grupos de cinco y dos miembros respeutivamente. La so naturaleza nun ta clara pero les sos órbites tán cercanes a una resonancia orbital de 115:116 y 114:115 col satélite Metis, polo que pueden ser estructures provocaes por esta interacción.
Espectros y distribución del tamañu de les partícules thumb|300px|right|Imaxe del aniellu principal llograda pola sonda Galileo con llume frontero. El buecu de Metis ye claramente visible. Los espectros del aniellu principal llograos pol telescopiu espacial Hubble, el telescopiu Keck y poles sondes Galileo y Cassini amosaron que les partícules que la formen son coloraes, con un albedu mayor a mayores llonxitúes d'onda. Los espectros esistentes cubren el rangu de 0,5 a 2,5 μm. Nun s'atoparon carauterístiques espectrales que dexaren identificar compuestos químicos concretos, anque les observaciones de la Cassini amosaron evidencies na banda d'absorción cerca de 0,8 μm y 2,2 μm. Los espectros del aniellu principal son bien similares a los de los satélites Adrastea y Amaltea.
Les propiedaes del aniellu principal pueden ser esplicaes pola hipótesis de que contienen cantidaes significatives de polvu de tamañu de 0,1 a 10 μm. Esto esplicaría'l mayor rellumu de les imáxenes allumaes frontalmente que les allumaes por detrás. Sía que non ye necesariu qu'esistan cuerpos de tamañu mayor pa esplicar el rellumu llográu nes imáxenes retroiluminadas y la complexa estructura na brillosa parte esterior del aniellu.