Башчанская пліта () — адзін з самых старых помнікаў харвацкай пісьменнасці, і адзін з самых старых і найбольш значных з захаваных глагалічных помнікаў. Датуецца прамежкам XI і XII стагоддзяў.

Пліта была знойдзена ў 1851 годзе пры раскопках раманскай царквы Святой Луцыі ў вёсцы Юрандвор побач з мястэчкам Башка ў паўднёвай частцы вострава Крк. З 1934 года пліта захоўваецца ў Харвацкай Акадэміі навукі і культуры ў Заграбе, у царкве Святой Луцыі знаходзіцца дакладная копія.

Апісанне thumb|Башчанская пліта, выстаўленая ў Харвацкай Акадэміі навукі і культуры Каменная пліта змяшчае надпіс, тэкст якой абвяшчае аб ахвяраванні каралём Дмітарам Званімірам участка зямлі бенедыкцінскаму абацтву пад кіраваннем абата Држыхі. Надпіс змяшчае 13 радкоў, добра захаваўся. Два фрагменты пліты ў правай частцы былі знойдзены адбітымі ад асноўнай пліты, але там таксама захаваўся выбіты тэкст. Башчанскі надпіс выкананы глаголіцай, змяшчае шэраг характэрных асаблівасцей харвацкага зводу царкоўнаславянскай мовы. Башчанская пліта — адзіны захаваны ўзор пераходнага тыпу глагалічнага алфавіту ад «круглага» (балгарска-македонскай) да «вуглаватага» (харвацкай).

Башчанскі надпіс — найстарэйшая з захаваных пісьмовых крыніц, дзе згаданы прыметнік «харвацкі» на харвацкай мове. Існуе некалькі больш старажытных харвацкай-глаголічных надпісаў (Пломінская пліта, Валунская пліта і Кркскі надпіс, якія датуюцца XI стагоддзем), але яны саступаюць Башчанской пліце па аб'ёме і захаванасці. Надпіс выкананы харвацкім зводам царкоўнаславянскай мовы і лічыцца адным з самых старажытных сведчанняў перыяду з'яўлення ўласна харвацкай мовы.

Тэкст башчанскай пліты намаляваны на аверсе банкноты ў 100 кун разам з партрэтам Івана Мажураніча.

Тэкст Арыгінальны тэкст ⰰⰸⱏⱌⰰⰻⱄⱀⰰⱅⰰⰳⱁⰴⱆⱈⰰⱏ ⱁⱂⰰⱅⰴⱃⱏⰶⰻⱈⱝⱂⰻⱄⰰⱈⱏⱄⰵⱁⰾⰵⰴⰻⰶⰵ ⰴⰰⰸⱏⰲⱏⱀⰻⰿⱃⱏⰽⱃⰰⰾⱏⱈⱃⱏⰲⱝⱅⱏⱄⱏ ⰴⱀⰻⱄⰲⱁⱗⰲⱏⱄⰲⰵⱅⱆⱓⱆⱌⰻⱓⰻⱄⰲⰵ ⰿⰻⰶⱆⱂⱝⱀⱏⰴⰵⱄⰻⱃⱝⰽⱃⱏⰱⱝⰲⱑⰿⱃⱝⱏⰲ ⱌⱑⱂⱃⰱⱏⱀⰵⰱⰳⰰⱏⱂⱁⱄⰾⰲⰻⱀⱁⰴⰾⱑⰲⰰⰲⱁ ⱅⱁⱌⱑⰴⰰⰻⰶⰵⱅⱉⱂⱁⱃⱒⰵⰽⰾⱏⱀⰻⰻⰱⱁⰻⰱⰰⰾⰰⰻⰳⰵ ⰲⰰⰼⰾⰻⱄⱅ҃ⰻⰻⱄⱅ҃ⰰⱑⰾⱆⱌⰻⱑⰰⱞⱀⱏⰴⰰⰻⰾⰵⱄⱑⰶⰻⰲⰵ ⱅⱏⱞⱉⰾⰻⰸⱝⱀⰵⰱ҃ⱁⰳⰰⰰⰸⱏⱁⱀⱝⱅⱏⰴⰱⱃⱉⱜⱅⱏⰸⱏ ⰴⱝⱈⱏⱌⱃ꙯ⱑⰽⱏⰲⱏⱄⰻⱅⰻⱄⰲⱉⰵⱓⰱⱃⱝⱜⱄⱏⰴⰵⰲ ⰵⱅⰻⰲⱏⰴⱀⰻⰽⱏⱀⰵⰸⰰⰽⱉⱄⱏⱞⱏⱝⱉⰱⰾⰰⰾ ⰰⱓⱋⱝⰳⱉⰲⱏⱄⱆⰽⱏⱃⱝⰻⱀⱆⰻⰱⱑⱎⰵⰲⱏⱅⰾⱜⱞ ⱜⰽⱆⰾⱝⱉⱉⰵⱆⱓⰾⱆⱌ꙯ⱜⱓⰵⰾⰻⱉ

Транслітарацыя на лацінку A[ZЪ VЪ IME O]TCA I S(I)NA [I S](VE)TAGO DUHA AZЪ OPAT[Ъ] DRŽIHA PISAHЪ SE O LEDI[N]Ě JuŽE DA ZЪVЪNIM[I]RЪ KRALЪ HRЪVATЪSKЪÏ [VЪ] DNI SVOJĘ VЪ SVETUJu LUCIJu I S[VEDO]- MI ŽUPANЪ DESIMRA KRЪ[BA]VĚ MRA[TIN]Ъ VЪ L(I)- CĚ PR(I)BЪNEBŽA [S]Ъ POSL[Ъ] VIN[OD](O)LĚ [ĚK](O)VЪ V(Ъ) O- TOCĚ DA IŽE TO POREČE KLЪNI I BO(G) I BÏ(=12) AP(OSTO)LA I G(=4) E- VA(N)J(E)LISTI I S(VE)TAĚ LUCIĚ AM(E)NЪ DA IŽE SDĚ ŽIVE- TЪ MOLI ZA NE BOGA AZЪ OPATЪ D(O)BROVITЪ ZЪ- DAH CRĚKЪVЪ SIJu I SVOEJu BRATIJu SЪ DEV- ETIJu VЪ DNI KЪNEZA KOSЪМЪTA OBLAD- AJuĆAGO VЪSU KЪRAINU I BĚŠE VЪ TЪ DNI M- IKULA VЪ OTOČЪCI [SЪ S]VETUJu LUCIJu VЪ EDINO

Тэкст на сучаснай харвацкай Ja, u ime Oca i Sina i Svetoga Duha. Ja opat Držiha pisah ovo o ledini koju dade Zvonimir, kralj hrvatski u dane svoje svetoj Luciji. Svjedoče mi župan Desimir u Krbavi, Martin u Li- ci, Piribineg u Vinodolu i Jakov na o- toku. Da tko poreče, nega ga prokune i Bog i 12 apostola i 4 e- vanđelista i sveta Lucija. Amen. Neka onaj tko ovdje živi, moli za njih Boga. Ja opat Dobrovit zi- dah crkvu ovu sa svoje dev- etero braće u dane kneza Kosmata koji je vl- adao cijelom Krajinom. I bijaše u te dane Mi- kula u Otočcu sa svetom Lucijom zajedno.

Пераклад на беларускую У імя Айца і Сына і Святога Духа, я абат Држыха, напісаў гэта аб зямлі, якую даў Званімір, харвацкі кароль, у яго дні Святой Луцыі. І свед- кі [былі] жупан Дэсімір у Крбаве, Марцін у Лі цы, Пірыбінег у Вінадоле і Якаў на во- страве. Хто будзе адмаўляць гэта, да пракляне яго і Бог і 12 апосталаў і 4 е- вангелісты і Святая Луцыя. Амінь. Хто бы ні жыў тут малі за іх Бога. Я, абат Добравіт, пабу- даваў гэту царкву з дзевя- ццю братамі ў дні князя Космата, які ўла- дарыў усім краем. І ў тыя дні Мі- калай з Аточаца аб'яднаўся са Святой Луцыяй.

Спасылкі

Darko Zubrinic. The Baska tablet — precious stone of Croatian literacy http://www.svkri.hr/izlozbe/baskatablet.html

Катэгорыя:Глаголіца Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Харватыі Катэгорыя:Харвацкая мова Катэгорыя:Стараславянская мова Катэгорыя:Крк (востраў)