Партыя «Дзеянне і салідарнасць» (, скар. PAS) — палітычная партыя ў Малдове. PAS была заснавана Маяй Санду, былой міністаркай адукацыі і дзеючай прэзідэнткай Малдовы. З’яўляецца назіральнікам Еўрапейскай народнай партыі (ЕНП) і членам Міжнароднага дэмакратычнага саюза (МДС).
Гісторыя
Стварэнне Партыя была створана на фоне пратэстаў у Малдове ў 2015—2016 гадах і росту незадаволенасці кіруючымі партыямі. 23 снежня 2015 года Мая Санду апублікавала відэа на YouTube, у якім абвясціла пра свой намер стварыць новую палітычную партыю. Заяўленай мэтай было стварэнне партыі, заснаванай на масавым удзеле, якая б функцыянавала на прынцыпах унутранай дэмакратыі і фінансавалася за кошт невялікіх ахвяраванняў. Санду была абрана лідаркай PAS 15 мая 2016 года, а 26 мая партыя была афіцыйна зарэгістравана Міністэрствам юстыцыі. На момант рэгістрацыі партыя налічвала 7 500 членаў і 20 мясцовых арганізацый. У лютым 2017 года партыя падала заяўку на ўступленне ў Еўрапейскую народную партыю (ЕНП).
Ва ўрадавай кааліцыі: чэрвень 2019 — лістапад 2019 На парламенцкіх выбарах 2019 года PAS і партыя «Платформа Годнасць і праўда» ўтварылі выбарчы блок ACUM, які набраў 26,8 % галасоў. Пасля таго, як альянс падзяліўся на дзве асобныя парламенцкія фракцыі, PAS атрымала 15 месцаў. 6 чэрвеня партыя абвясціла, што гатовая сфарміраваць кааліцыйны ўрад з прарасійскай Партыяй сацыялістаў Рэспублікі Малдова (ПСРМ) з мэтай вызвалення дзяржаўных інстытутаў, якія, на іх думку, знаходзіліся пад алігархічным кантролем. Пасля стварэння кааліцыі лідарка ПСРМ была абрана спікерам парламента, а кабінет Санду быў прыведзены да прысягі. Галоўным чынам з-за значных ідэалагічных рознагалоссяў паміж кіруючымі партыямі ўрад праіснаваў усяго пяць месяцаў і быў адпраўлены ў адстаўку 12 лістапада пасля таго, як ПСРМ і прагаласавалі за вотум недаверу.
У апазіцыі: лістапад 2019 — ліпень 2021 Пасля адстаўкі кабінета Санду PAS знаходзілася ў апазіцыі. На прэзідэнцкіх выбарах 2020 года Санду, кандыдатка і лідарка партыі, была абрана прэзідэнтам Малдовы. Згодна з малдаўскім заканадаўствам, прэзідэнт не можа быць членам палітычнай партыі, што прывяло да таго, што Санду сышла з пасады старшыні партыі і адмовілася ад членства ў ёй. Да наступнага з’езда партыі пасаду старшыні PAS часова заняў першы віцэ-старшыня Ігар Гросу.
Ва ўрадзе большасці: з ліпеня 2021 года PAS атрымала пераканаўчую перамогу на парламенцкіх выбарах 2021 года, атрымаўшы 63 месцы ў парламенце. Ігар Гросу быў абраны старшынёй парламента Малдовы. 6 жніўня 2021 года 61 дэпутат прагаласаваў за Наталлю Гаўрыліцу ў якасці прэм’ер-міністра Малдовы, і яна стала другім прэм’ер-міністрам Малдовы ад PAS пасля Маі Санду (2019). Чакалася, што на пачатку 2022 года ў партыі пройдуць выбары кіраўніцтва, а таксама будзе вылучаны кандыдат на выбарах прымара (мэра) Кішынёва 2023 года. У снежні 2023 года PAS аб’яднала намаганні з ПСРМ, каб забяспечыць большасць у дзве траціны для звальнення Актавіяна Армашу з пасады кіраўніка Нацыянальнага банка Малдовы. Звальненне было раскрытыкавана Еўрапейскай камісіяйRepublic of Moldova 2024 Report // Accompanying the document: 2024 Communication on EU enlargement policy P. 49: «However, the abrupt dismissal of the governor of the National Bank of Moldova in December 2023 raised concerns regarding good economic governance and the independence of the central bank. The dismissal was conducted in line with Moldovan law, though this falls short of international best practice.» і Міжнародным валютным фондам.International Monetary Fund (2024). Country reports: Republic of Moldova. p. 6. ISBN 9798400297151.
Па выніках чарговых парламенцкіх выбараў у Малдове 28 верасня 2025 года партыя «Дзеянне і салідарнасць» захавала большасць у парламенце.
Палітычныя пазіцыі PAS шырока апісваецца як , празаходняя, цэнтрысцкая або партыя, якая прытрымліваецца лібералізму і ліберальнага кансерватызму. У дакументах партыі заяўлена, што яна падтрымлівае сацыяльны лібералізм. Італьянскі навуковец Джан Марка Маізэ ахарактарызаваў партыю як папулісцкую.
Эканамічная палітыка Згодна са сваёй праграмай, PAS падтрымлівае ідэю эканомікі, «заснаванай на прыватнай ініцыятыве», і выступае за «значнае скарачэнне бюракратыі на ўсіх этапах вядзення бізнесу». У перадвыбарчай кампаніі на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года кандыдатка ад партыі Мая Санду прапанавала павысіць мінімальную заработную плату да 2000 леяў (каля 114 долараў ЗША).
Знешняя палітыка Як член Еўрапейскай народнай партыі (ЕНП), PAS падтрымлівае членства Малдовы ў Еўрапейскім Саюзе, усталяванне стратэгічнага партнёрства са Злучанымі Штатамі і падтрыманне нармальных і бесканфліктных адносін з Расіяй. Партыя падтрымлівае ўмацаванне адносін Малдовы з Румыніяй, але не падтрымлівае адкрыта аб’яднанне Малдовы і Румыніі.
Кіраўніцтва
№ Імя Выява Пачатак тэрміну Канец тэрміну Працягласць 1 Мая Санду 15 мая 2016 10 снежня 2020 2 Ігар Гросу 15 мая 2022 Дзеючы
Дзеючае кіраўніцтва
Ігар Гросу — Старшыня; Старшыня Парламента — Генеральны сакратар; Генеральны сакратар Урада — Віцэ-старшыня; Намеснік прэм’ер-міністра, Міністр замежных спраў — Віцэ-старшыня; Намеснік прэм’ер-міністра, Міністр інфраструктуры і рэгіянальнага развіцця — Віцэ-старшыня; Міністр адукацыі і даследаванняў — Віцэ-старшыня; Віцэ-спікер парламента — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента Адрыян Бэлуцэл — Віцэ-старшыня; Кіраўнік апарата прэзідэнта Малдовы Віржыліу Пысларук — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента Іна Кашэру — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента Іон Гроза — Віцэ-старшыня; Дэпутат парламента
Вынікі на выбарах
Парламенцкія выбары +ВыбарыЛідарВынікМесцаУрадГаласы%± п.п.Месцы+/-2019Мая Санду380 181 26.84 (ACUM)Новая15/101Новая 3-еКааліцыйны ўрад большасці (ACUM (PAS-ППГП)-ПСРМ) (2019)Апазіцыя ўраду ПСРМ- (2019-2021)2021Ігар Гросу774 75452.80 25.9663/101 48 1-е Урад канстытуцыйнай большасціКабінет Гаўрыліцы (2021—2023)Кабінет Рэчана (з 2023)2025792 55750.20 2.6055/101 8 1-е Урад большасці
Прэзідэнцкія выбары +ВыбарыКандыдатПершы турДругі турАбраннеГаласы%Галасы%2016Мая Санду549 15238.71766 59347.892020Мая Санду487 63536.16943 00657.722024Падтрымка Маі Санду656 85242.49930 13955.35
Заўвагі
Крыніцы
Катэгорыя:Палітычныя партыі, заснаваныя ў 2016 годзе Катэгорыя:Палітычныя партыі Малдовы