Вальдзяма́рас Ві́таўтас Чарня́цкіс (; , вёска Паесіс, Марыямпальскі павет — , Свярдлоўск) — літоўскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, дыпламат. Займаў пасады выконваючага абавязкі міністра фінансаў (санежань 1918 — сакавік 1919), міністра транспарту і камунікацый Літвы (красавік 1919 — чэрвень 1920) і міністра замежных спраў (чэрвень 1924 — верасень 1925).
Біяграфія Раннія гады і адукацыя Нарадзіўся 9 студзеня 1893 года ў вёсцы Паесіс непадалёк ад Марыямпале (на тэрыторыі былога Царства Польскага ў складзе Расійскай імперыі). Бацька, Антанас Чарняцкіс, быў лесніком, які скончыў завочныя курсы ў Пецярбургскім лясным інстытуце. Ён працаваў у маёнтку Вострая Кірсна, а пазней — у землеўладаннях роду Камароў у Магілёўскай губерні. Маці — Юзэ Гегужынскайце. У сям'і было васьмёра дзяцей, пяцёра з якіх памерлі ў маленстве.
Вальдзямарас наведваў пачатковую школу ў Мацкаве, а затым гімназію ў Сувалках. Падчас вучобы ў гімназіі ён жыў у сям'і Стасіса Заскевічуса, будучага генерала літоўскай арміі. Скончыўшы гімназію ў 1911 годзе, ён паступіў у Электратэхнічны інстытут імператара Аляксандра III у Санкт-Пецярбургу.
У гады студэнцтва жыў у адным пакоі з Аляксандрасам Стульгінскісам і Ёнасам Вайлокайцісам, якія далучылі яго да літоўскага палітычнага і культурнага жыцця. У 1912—1916 гадах Чарняцкіс з'яўляўся старшынёй мясцовай суполкі каталіцкай маладзёжнай арганізацыі «Атэйцінінкай» і быў актыўным членам таварыства ўзаемадапамогі літоўскіх студэнтаў. Пасля пачатку Першай сусветнай вайны стаў дзеячам Літоўскага таварыства па аказанні дапамогі пацярпелым ад вайны. У чэрвені 1915 года знаходзіўся ў Вільні, дзе працаваў у складзе камісіі па стварэнні прытулку-майстэрні для дзяцей-бежанцаў (хоць гэтыя планы не былі да канца рэалізаваныя). У 1916 годзе працягваў працу ў Літоўскім таварыстве ў Санкт-Пецярбургу.
Вайсковая служба У 1916 годзе быў прызваны ў інжынерную брыгаду Рускай імператарскай арміі і накіраваны на Усходні фронт. Нягледзячы на службу, працягваў удзельнічаць у літоўскім руху. 2—4 снежня 1917 года старшынстваваў на з'ездзе літоўскіх вайскоўцаў Паўднёва-Заходняга фронту ў горадзе Роўна. З'езд прыняў шэраг рэзалюцый, у тым ліку з патрабаваннем поўнай незалежнасці Літвы, а таксама стварыў Выканаўчы камітэт літоўскіх вайскоўцаў Асобнай арміі. 12 студзеня 1918 года быў атрыманы дазвол на фарміраванне транспартнага батальёна, і Чарняцкіс стаў камандзірам Асобнага літоўскага батальёна.
Да канца лютага 1918 года ў падраздзяленні налічвалася каля 500 чалавек. Пасля падпісання Брэсцкага міру расійскія войскі адступілі з Украіны, але літоўскі батальён застаўся і ахоўваў склады і іншыя стратэгічныя аб'екты. У маі 1918 года Чарняцкіс быў заменены на Эдуардаса Адамкавічуса, паколькі ўрад патрабаваў, каб на чале падраздзялення стаяў кадравы афіцэр.
Рада Літвы і пачатак палітычнай дзейнасці У ліпені 1918 года Чарняцкіс вярнуўся ў Літву. Разам з Аляксандрасам Стульгінскісам увайшоў у камісію па справах бежанцаў пры Дзяржаўнай Радзе Літвы (Тарыбе) і арганізоўваў вяртанне літоўцаў на радзіму. 27 лістапада 1918 года ён быў кааптаваны ў склад Рады Літвы як прадстаўнік Літоўскай хрысціянска-дэмакратычнай партыі. Увайшоў у арганізацыйны камітэт Другой Дзяржаўнай канферэнцыі Літвы, якая адбылася 16 студзеня 1919 года ў Коўна. З 14 сакавіка па 4 красавіка 1919 года з'яўляўся першым сакратаром прэзідыума Рады Літвы.
У канцы снежня 1918 года, калі прэм'ер-міністр Аўгусцінас Вальдзямарас і міністр фінансаў Марцінас Ічас выехалі ў Германію для перамоў аб дзяржаўнай пазыцы, новы прэм'ер-міністр Мікалас Сляжавічус даручыў Чарняцкісу кіраванне Міністэрствам фінансаў (з 26 снежня 1918 па 12 сакавіка 1919 года). У студзені 1919 года Чарняцкіс падпісаў закон аб працягу збору даваенных (расійскіх імперскіх) падаткаў да ўкаранення ўласнай падатковай сістэмы, а таксама ўвёў паштовыя і імпартныя тарыфы. 1 сакавіка 1919 года ён разам з іншымі міністрамі падпісаў дагавор з Латвіяй, які дазволіў Літве выкарыстоўваць порт у Ліепаі ў абмен на пазыку ў 5 мільёнаў нямецкіх марак. 13 сакавіка 1919 года яго на гэтай пасадзе змяніў Вітаўтас Пятруліс у кароткачасовым кабінеце Пранаса Давідайціса.
Міністр транспарту і камунікацый 15 красавіка 1919 года Чарняцкіс быў прызначаны міністрам транспарту і камунікацый у чацвёртым урадзе Мікаласа Сляжавічуса. У наступным урадзе Эрнястаса Галванаўскаса яму прапаноўвалі пасаду міністра ўнутраных спраў, аднак ён адмовіўся з-за недахопу вопыту і заставаўся міністрам камунікацый да 19 чэрвеня 1920 года.
На гэтай пасадзе ён арганізоўваў працу міністэрства і кіраваў пераняццем пошты, тэлеграфа, тэлефона, аўтамабільных дарог і чыгунак ад адступаючай нямецкай арміі. Гэта была надзвычай складаная задача, паколькі большая частка транспартных сродкаў была знішчана або знаходзілася ў занядбаным стане пасля вайны, а таксама востра не хапала кваліфікаваных літоўскіх кадраў. 4 ліпеня 1919 года Сляжавічус і Чарняцкіс падпісалі дагавор з Германіяй аб кантролі над чыгункамі. У сакавіку 1920 года міністэрства адкрыла першую параходную лінію паміж Каўнасам і Юрбаркасам. Значна пашырылася паштовая сетка: за год было адкрыта 81 новае паштовае аддзяленне і наладжана рэгулярная міжнародная паштовая сувязь з усімі краінамі, акрамя Польшчы і Савецкай Расіі.
Раніцай 28 жніўня 1919 года Чарняцкіс папярэдзіў урад аб пераразанні некалькіх тэлефонных і тэлеграфных ліній, што стала сігналам аб пачатку польскага дзяржаўнага перавароту ў Літве. Яго сястра Алдона Чарняцкайтэ адыграла ключавую ролю ў атрыманні дакументаў, якія дазволілі літоўскім спецслужбам ліквідаваць сетку Польскай вайсковай арганізацыі ў краіне.
Устаноўчы сойм 21 ліпеня 1920 года Чарняцкіс быў абраны ў гарадскі савет Каўнаса, аднак 20 мая 1921 года падаў у адстаўку; яго месца заняў Матас Шальчус.
У красавіку 1920 года ён быў абраны ва Устаноўчы сойм Літвы як прадстаўнік Літоўскай хрысціянска-дэмакратычнай партыі ад Тэльшаўскай выбарчай акругі. У сойме працаваў з фракцыяй Сялянскага саюза. З'яўляўся сакратаром парламенцкага камітэта па замежных справах і членам эканамічнага камітэта. Удзельнічаў у працы камісіі па распрацоўцы рэгламенту Устаноўчага сойма. Як член эканамічнага камітэта дапамагаў у распрацоўцы законапраекта аб увядзенні нацыянальнай валюты — літоўскага літа. Падчас парламенцкіх сесій часцей за ўсё выступаў па пытаннях замежнай палітыкі.
Уваходзіў у склад літоўскіх дэлегацый на перамовах з Польшчай у Калварыі (16—18 верасня 1920) і ў Сувалках, дзе 7 кастрычніка 1920 года быў падпісаны Сувалкаўскі дагавор. Аднак ужо на наступны дзень польскі генерал Л. Жалігоўскі падняў бунт і захапіў Віленскі край. У лістападзе 1920 года разам з Аўгусцінасам Вальдзямарасам накіраваўся ў Лігу Нацый, якая спрабавала быць пасрэднікам у вырашэнні польска-літоўскага канфлікту.
З-за канфлікту з Польшчай міжнароднае прызнанне Літвы дэ-юрэ зацягвалася. Таму ў лютым 1921 года Устаноўчы сойм накіраваў дэлегацыю з удзелам Чарняцкіса ў Эстонію і Латвію з надзеяй атрымаць іх прызнанне і падтрымку. Ідэю стварэння Балтыйскага альянсу Чарняцкіс працягваў прасоўваць і пазней, на пасадзе міністра замежных спраў. У сувязі з пераходам на дыпламатычную службу ён афіцыйна склаў паўнамоцтвы дэпутата Устаноўчага сойма 4 лістапада 1921 года.
Пры прыняцці Канстытуцыі Літвы ў жніўні 1922 года хрысціянскія дэмакраты прапанавалі кандыдатуры Чарняцкіса, Мікаласа Крупавічуса і Аляксандраса Стульгінскіса на пасаду Прэзідэнта Літвы. Чарняцкіс і Крупавічус адмовіліся, таму прэзідэнтам стаў Стульгінскіс.
Дыпламатычная служба ў ЗША і Вялікабрытаніі У красавіку ці чэрвені 1921 года Чарняцкіс быў прызначаны прадстаўніком Літвы ў ЗША. Яго галоўнай задачай было дамагчыся ад амерыканскага ўрада прызнання незалежнасці Літвы дэ-юрэ. Паколькі Літва не мела афіцыйнага прызнання, Чарняцкіс не валодаў афіцыйным дыпламатычным статусам і вымушаны быў дзейнічаць неафіцыйна, абапіраючыся на асабістыя сувязі. Ён актыўна наведваў суполкі літоўскіх эмігрантаў і заклікаў іх падаваць петыцыі сваім палітычным прадстаўнікам. Таксама ён наладзіў супрацоўніцтва з габрэйскай дыяспарай (у той час Літва надала значную аўтаномію літоўскім яўрэям). Чарняцкіс заснаваў Балта-Амерыканскае таварыства і падрыхтаваў петыцыю ад імя шэрагу ўніверсітэцкіх прафесараў з заклікам прызнаць Літву.
ЗША прызналі Літву дэ-юрэ 28 ліпеня 1922 года. Чарняцкіс стаў часовым павераным у справах і заняўся арганізацыяй афіцыйнага пасольства Літвы ў Вашынгтоне. 11 кастрычніка 1922 года ён уручыў даверчыя граматы ў Дзярждэпартамент ЗША. Падчас знаходжання ў ЗША стаў ганаровым членам Акадэміі палітычных навук і сталічнага «Metropolitan Club».
Чарняцкіс балатаваўся ў Першы сойм Літвы на выбарах у кастрычніку 1922 года, але не быў абраны. Ён прайшоў у Другі сойм на выбарах у маі 1923 года, аднак адмовіўся ад мандата з-за дыпламатычнай працы. У Вашынгтоне ён пазнаёміўся з актывісткай літоўскай дыяспары Элеанорай Шальтэнітэ, з якой ажаніўся ў 1923 годзе.
У лістападзе 1923 года Чарняцкіса перавялі ў Лондан. Там ён працаваў над заключэннем гандлёвага пагаднення з Вялікабрытаніяй і забеспячэннем брытанскай падтрымкі Клайпедскай канвенцыі.
Міністр замежных спраў 18 чэрвеня 1924 года Чарняцкіс заняў пасаду міністра замежных спраў ва ўрадзе Антанаса Тумянаса. 6 ліпеня 1924 года ён вярнуўся ў Літву. Праграма новага ўрада прадугледжвала ратыфікацыю Клайпедскай канвенцыі, заключэнне міжнародных гандлёвых пагадненняў (у тым ліку атрыманне пазыкі ад Вялікабрытаніі на будаўніцтва чыгунак), паглыбленне супрацоўніцтва паміж Балтыйскімі краінамі і ўмацаванне консульскай службы.
Клайпедскі край Літва атрымала кантроль над Клайпедскім краем пасля ўзброенага паўстання ў студзені 1923 года. У маі 1924 года была падпісана Клайпедская канвенцыя, якая патрабавала ратыфікацыі. Літва ратыфікавала яе 30 чэрвеня 1924 года. Таксама было неабходна ўрэгуляваць шматлікія тэхнічныя пытанні з Германіяй: межы, грамадзянства, правы на рыбалоўства, утрыманне мастоў, консульскія паслугі. Перамовы па гэтых пытаннях узначальваў Вацловас Сідзікаўскас. Разам з тым Германія востра рэагавала на скаргі нямецкага насельніцтва краю аб дыскрымінацыі. Увесну 1925 года, спаслаўшыся на рызыку інфекцыйных захворванняў, Германія пачала блакаваць імпарт літоўскай ялавічыны і свініны. У адказ Чарняцкіс накіраваў ноту пратэсту, прыпыніў унясенне паправак у літоўска-германскі гандлёвы дагавор і прапанаваў заключыць санітарную канвенцыю.
Адносіны са Святым Прастолам Літва пачала абмеркаванне канкардату з апостальскім візітатарам Антаніна Дзекіні яшчэ ў кастрычніку 1923 года, аднак той лічыў пагадненне неабавязковым. У верасні 1924 года Чарняцкіс зноў узняў гэтае пытанне на фоне перамоў паміж Святым Прастолам і Польшчай. Літоўскі ўрад дамагаўся, каб Віленская і Сейненская дыяцэзіі (якія ахоплівалі спрэчныя з Польшчай тэрыторыі) кіраваліся непасрэдна з Ватыкана і не ўваходзілі ў склад польскай царкоўнай правінцыі.
Аднак Канкардат 1925 года быў заключаны ў лютым без уліку літоўскіх прапаноў. Гэта выклікала хвалю пратэстаў у Літве, і ў маі 1925 года дыпламатычныя адносіны з Ватыканам былі афіцыйна разарваны. Сам Чарняцкіс выступаў за больш памяркоўны падыход і пазней, падчас службы ў Італіі, прыклаў шмат намаганняў для нармалізацыі адносін.
Адносіны з Балтыйскімі краінамі