Мала́я бра́ма, таксама Увахо́дная ве́жа — адна з вежаў Навагрудскага замка, узведзеная ў канцы XIV — пачатку XV стагоддзя. Размяшчалася ва ўсходняй частцы замка, злучаючыся мураванымі сценамі з Касцельнай і Пасадскай вежамі. Да нашага часу захавалася ў выглядзе руін, якія прайшлі працэс інжынернай кансервацыі.

Гісторыя Будаўніцтва Малой брамы адносіцца да першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка, які датуецца канцом XIV — пачаткам XV стагоддзя. На гэтым этапе былі ўзведзены Шчытоўка, Касцельная вежа і Малая брама, а таксама праслы мураваных сцен паміж імі. Ад Касцельнай вежы ўздоўж стромкага ўсходняга схілу Замкавай гары ішло прасла мураванай сцяны даўжынёй каля 80 метраў і таўшчынёй 2,5 метра, якое непасрэдна вяло да Малой брамы. З прычыны вялікай стромкасці схілу пазней гэтая сцяна была падпёрта дадатковымі контрфорсамі («быкамі»).

На працягу стагоддзяў вежа выконвала важныя абарончыя функцыі, абараняючы ўсходнія подступы да замка. У час ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Малая брама, як і іншыя замкавыя ўмацаванні, была моцна разбурана.

Рэшткі вежы былі адкрыты польскімі даследчыкамі ў час археалагічных работ 1924—1925 гадоў. З-за моцнага разбурэння аб'екта даследчыкам удалося высветліць толькі асноўныя яго архітэктурныя і планіровачныя асаблівасці.

Архітэктура

У плане Малая брама мела форму прамавугольніка з бакамі 8 на 10 метраў пры таўшчыні сцен каля 2 метраў. Падмурак вежы вышынёй каля 2 метраў быў пабудаваны з палявога каменю на вапнавым растворы.

Уваход у браму замыкалі магутныя дзверы на дубовых брусах-засаўках, якія пры неабходнасці «ўтапляліся» ў тоўшчы сцен. Уваходныя праёмы мелі шырыню 1,6 метра і вышыню каля 3 метраў. З боку вуліцы ў вежу заходзілі па цагляных прыступках.

Мяркуючы па памерах, Малая брама магла мець некалькі паверхаў. Першы ярус меў мураванае скляпенне, у той час як астатнія паверхі падзяляліся перакрыццямі на драўляных бэльках. Цікавай архітэктурнай дэталлю з'яўлялася арганізацыя ўваходу на другі паверх вежы. Налева ад галоўнага ўваходу ў браму, з боку замкавага двара, у сцяне была зроблена адтуліна ад кансольнай бэлькі. На яе абапіраўся невялікі балкончык, да якога з зямлі вялі драўляныя ўсходкі. З гэтага балкончыка праз невялікі праём шырынёй 0,94 метра абаронцы траплялі ўнутр вежы непасрэдна на другі паверх.

Ад Малой брамы абарончая сцяна паварочвала на захад і ішла да Пасадскай вежы. Гэтае прасла мела даўжыню 70 метраў і таўшчыню 2,6 метра.

Сучасны стан і кансервацыя Доўгі час рэшткі Малой брамы былі схаваны пад тоўстым пластом зямлі і будаўнічага смецця. На працягу 2010-х — 2024 гадоў на тэрыторыі Навагрудскага замка праводзіліся маштабныя работы ў рамках дзяржаўнай праграмы «Замкі Беларусі». У 2024 годзе быў завершаны пяты этап рэстаўрацыі, які ўключаў кансервацыю руін замкавых сцен і трох вежаў — Уваходнай (Малой брамы), Дазорнай і Пасадскай. Падчас гэтых работ старажытныя муры былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны з дапамогай надбудовы з новых валуноў і цэглы, што дазволіла вярнуць замку часткова замкнёны контур.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Навагрудскі замак Катэгорыя:Вежы Беларусі Катэгорыя:Брамы Беларусі Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:З’явіліся ў XIV стагоддзі