Паса́дская ве́жа — адна з вежаў Навагрудскага замка, якая існавала ў канцы XIV — XVII стагоддзях. Размяшчалася ў паўднёва-ўсходняй частцы замкавага комплексу, злучаючыся з Малой брамай самым магутным па таўшчыні праслам сцяны. Да нашага часу захавалася толькі ў выглядзе падмуркаў і рэштак муроў, якія прайшлі працэс інжынернай кансервацыі.

Гісторыя Пасадская вежа была ўзведзена падчас першага этапу фарміравання мураваных умацаванняў Навагрудскага замка на рубяжы XIV—XV стагоддзяў. Зыходзячы са свайго месцазнаходжання, менавіта яна першай прымала на сябе ўдары заваёўнікаў, абараняючы падыходы да замка з боку пасада.

Археалагічныя даследаванні паказалі, што вежа была прыбудавана да мураванай сцяны замка крыху пазней за яе ўзвядзенне. Аб гэтым сведчаць шырокія швы паміж заходняй сцяной замка і сценамі самой вежы, што ўказвае на адсутнасць арганічнай перавязкі.

У час шматлікіх ваенных дзеянняў XVII—XVIII стагоддзяў Пасадская вежа была знішчана ўшчэнт, таму яе знешні выгляд і колькасць ярусаў дакладна невядомыя. У 2011 годзе на тэрыторыі вежы праводзіў археалагічныя даследаванні А. А. Мяцельскі. Падчас раскопак унутранага запаўнення пабудовы не было выяўлена ніякіх археалагічных знаходак або слядоў ацяпляльных збудаванняў.

Архітэктура

Каля падножжа Пасадская вежа мела форму квадрата з вонкавымі памерамі 7,7 на 7,7 метра. Унутраная прастора была няправільнай, крыху скошанай формы і мела памеры 3 на 3 метра. Таўшчыня вонкавых сцен дасягала 2,6 метра, а ўнутраных складала ад 1,8 да 2,0 метраў.

Вежа была вымуравана з каменю на вапнавым растворы ў тэхніцы змяшанай кладкі: паміж камянямі зачэкваліся цагліны-пальчаткі памерамі 28—29 × 13,5—14 × 7,5—8 см. Ад Малой брамы да Пасадскай вежы ішло магутнае прасла сцяны даўжынёй 70 метраў і таўшчынёй 2,6 метра. Злева ад вежы ў тоўшчы гэтай сцяны быў уладкаваны спецыяльны праём — гарматная байніца шырынёй 1,0 метра і вышынёй 1,3 метра, якая значна ўзмацняла агнявую моц замка.

Уваход у Пасадскую вежу меў шырыню 1,3 метра і быў выкананы ў выглядзе трох каменных прыступак. Наяўнасць такога вузкага дзвярнога праёму, а таксама поўная адсутнасць выхаду ў яе заходняй сцяне (звернутай у бок Малога замка), дазволілі даследчыкам канчаткова абвергнуць старыя гіпотэзы аб тым, што Пасадская вежа магла выконваць ролю праязной брамы. Уваходны праём меў дакладна выяўлены цокаль, аформлены двума радамі цаглін, выкладзеных у тэхніцы тычковай кладкі. Ніжэй за цокаль пачынаўся каменны падмурак.

Сучасны стан і кансервацыя Доўгі час руіны Пасадскай вежы знаходзіліся пад пластом зямлі. У 2024 годзе быў завершаны пяты этап маштабных рэстаўрацыйных работ у рамках дзяржаўнай праграмы «Замкі Беларусі». У ходзе гэтага этапу была праведзена кансервацыя руін замкавых сцен і трох вежаў, у тым ліку Пасадскай. Аўтэнтычныя падмуркі і рэшткі муроў былі выведзены на паверхню, ачышчаны і закансерваваны шляхам надбудовы з новых валуноў і цэглы. Гэта дазволіла абазначыць контуры вежы і часткова аднавіць гістарычны перыметр замкавых умацаванняў.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Навагрудскі замак Катэгорыя:Вежы Беларусі Катэгорыя:Архітэктура Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:З’явіліся ў XV стагоддзі