Еўрапейскі парламент — заканадаўчы орган Еўрапейскага саюза, напрамую выбіраецца грамадзянамі дзяржаў-членаў Саюза. Разам з Саветам Еўрапейскага саюза парламент ўтварае двухпалатную заканадаўчую галіну ўлады ЕС, і лічыцца адным з самых уплывовых заканадаўчых органаў свету.

Еўрапейскі парламент быў створаны ў 1957 годзе. Першапачаткова члены прызначаліся парламентамі дзяржаў-членаў Еўрасаюза. З 1979 выбіраецца насельніцтвам. Выбары ў парламент праводзяцца кожныя 5 гадоў. Дэпутаты Еўрапарламента дзеляцца на партыйныя фракцыі, якія прадстаўляюць міжнародныя партыйныя аб’яднанні. Старшыня — Раберта Мецола.

Еўрапейскі парламент з’яўляецца адным з сямі інстытутаў Еўрасаюза. У ім непасрэдна прадстаўлена насельніцтва Еўрапейскага саюза. З моманту заснавання парламента ў 1952 годзе яго паўнамоцтвы бесперапынна пашыраліся, асабліва ў выніку Маастрыхцкай дамовы ў 1992 годзе і, у апошні раз, Дамовы ў Ніцы ў 2001 годзе.

Еўрапейскі парламент засядае ў Страсбургу, іншыя месцы — Брусель і Люксембург. У цяперашні час у парламенце прадстаўлены 7 фракцый, а таксама шэраг беспартыйных дэлегатаў. У сваіх родных дзяржавах парламентарыі з’яўляюцца членамі каля 160 розных партый, якія аб’ядналіся ў фракцыі на агульнаеўрапейскай палітычнай арэне.

Прынцыпы арганізацыі і працы органа ўтрымліваюцца ў Рэгламенце Еўрапейскага парламента.

Гісторыя

Парламент, як і іншыя інстытуты, не быў створаны ў яго цяперашнім выглядзе, калі ён упершыню сабраўся 10 верасня 1952 года. Адзін са старэйшых агульных інстытутаў, ён пачынаўся як агульная Асамблея Еўрапейскай Супольнасці вугалю і сталі (ECSC). Гэта была кансультатыўная Асамблея з 78 прызначаных парламентарыяў, набраных з нацыянальных парламентаў дзяржаў-членаў, якія не малі заканадаўчых паўнамоцтваў. Змена з моманту яго заснавання была падкрэслена прафесарам Дэвідам Фарэлам з Манчэстэрскага універсітэта: «на працягу большай часткі свайго жыцця Еўрапейскі парламент можна было б справядліва назваць „шматмоўнай размаўляльнай крамай“.»

Яго развіццё з моманту заснавання паказвае, як развіваліся структуры Еўрапейскага саюза без выразнага «генеральнага плана». Некаторыя, такія як Том Рыд і Washington Post, казалі пра саюз: «ніхто не стаў бы наўмысна ствараць урад, гэтак складанае і залішняе, як ЕС». Нават два месцы ў парламенце, якія мяняліся некалькі разоў, з’яўляюцца вынікам розных пагадненняў або адсутнасці пагадненняў. Хоць большасць дэпутатаў Еўрапарламента аддалі перавагу б грунтавацца толькі ў Бруселі, на саміце Джона Мэйджара ў Эдынбургу ў 1992 годзе Францыя распрацавала папраўку да дамовы, каб захаваць месца плянарнага пасяджэння парламента пастаянна ў Страсбургу.

Кансультатыўная Асамблея

Цела не згадвалася ў першапачатковай Дэкларацыі Шумана. Меркавалася або спадзяваліся, што цяжкасці з англічанамі будуць дазволеныя, каб дазволіць Парламенцкай асамблеі Рады Еўропы выканаць гэтую задачу. У ходзе перамоў па дамове была ўведзена асобная Асамблея як інстытут, які будзе ўраўнаважваць і кантраляваць выканаўчую ўладу, забяспечваючы пры гэтым дэмакратычную Легітымнасць. Фармулёўка дагавора ЕЦБ прадэманстравала імкненне лідараў да большага, чым звычайная кансультатыўная Асамблея, выкарыстоўваючы тэрмін «прадстаўнікі народа» і дапускала прамыя выбары. Яго ранняе значэнне было падкрэслена, калі Асамблеі было даручана распрацаваць праект Дамовы аб стварэнні еўрапейскай палітычнай супольнасці. Гэтым дакументам спецыяльная Асамблея была заснаваная 13 верасня 1952 года з дадатковымі членамі, але пасля правалу прапанаванай еўрапейскай абароннай супольнасці праект быў згорнуты.

Нягледзячы на гэта, еўрапейскае эканамічнае супольнасць і Еўратам былі заснаваны ў 1958 годзе Рымскімі дагаворамі. Агульны сход быў падзелены ўсімі трыма супольнасцямі (у якіх былі асобныя кіраўнікі), і ён перайменаваў сябе ў еўрапейскую Парламенцкую асамблею. Першы сход адбыўся 19 сакавіка 1958 года ў Люксембургу, ён абраў Шумана сваім прэзідэнтам, а 13 мая перабудаваўся так, каб засядаць у адпаведнасці з палітычнай ідэалогіяй, а не нацыянальнасцю. Гэта разглядаецца як нараджэнне сучаснага еўрапейскага парламента, прычым святкаванне 50-годдзя парламента праводзіцца ў сакавіку 2008 года, а не ў 2002 годзе.

Тры супольнасці аб’ядналі свае пакінутыя органы ў якасці Еўрапейскіх супольнасцяў у 1967 годзе, і назва гэтага органа было зменена на цяперашні «Еўрапейскі парламент» у 1962 годзе. У 1970 годзе парламенту была прадастаўлена ўлада над абласцямі бюджэту суполак, якія былі пашыраны да ўсяго бюджэту ў 1975 годзе. Згодна з рымскім дагаворах, парламент павінен быў быць абраны. Аднак Савет павінен быў загадзя ўзгадніць адзіную сістэму галасавання, чаго ён не зрабіў. Парламент прыгразіў перадаць савет у Еўрапейскі суд; гэта прывяло да кампрамісу, у адпаведнасці з якім Савет пагадзіўся б на правядзенне выбараў, але пытанне аб сістэмах галасавання быў бы адкладзены на больш позні тэрмін.

Абраны парламент

У 1979 годзе яго члены ўпершыню былі абраныя напрамую. Гэта адрознівае яго ад аналагічных інстытутаў, такіх як Парламенцкая асамблея Савета Еўропы або Панафрыканскі парламент, якія прызначаюцца. Пасля гэтых першых выбараў парламент правёў сваю першую сесію 11 ліпеня 1979 года, абраўшы сваім старшынёй дэпутата Еўрапарламента Сымону Вэлюм. Вэлюм была таксама першай жанчынай-старшынёй парламента з тых часоў, як ён быў сфармаваны як агульны сход.

Будучы выбарным органам, парламент прыступіў да распрацоўкі прапаноў, якія тычацца функцыянавання ЕС. Напрыклад, у 1984 годзе, натхнёны сваёй папярэдняй працай над палітычнай супольнасцю, ён распрацаваў " праект Дагавора аб заснаванні Еўрапейскага Саюза «(таксама вядомы як» план Спінелі " па імі яго дакладчыка Альтыера Спінелі, дэпутата Еўрапарламента). Хоць ён і не быў прыняты, многія ідэі пасля былі рэалізаваны ў іншых дагаворах. Акрамя таго, парламент пачаў праводзіць галасаванне па прапанаваных старшыням камісій з 1980-х гадоў, перш чым яму было прадастаўлена якое-небудзь фармальнае права вета.

З таго часу, як Еўрапейскі парламент стаў выбарным органам, яго членскі склад проста пашыраўся кожны раз, калі да яго далучаліся новыя краіны (членскі склад таксама быў скарэкціраваны ў бок павелічэння ў 1994 годзе пасля з’яднання Германіі). Пасля гэтага Ніцкай дамовай было ўстаноўлена абмежаванне на колькасць членаў, якія падлягаюць абранню.

Як і ў іншых установах, месца парламента яшчэ не было вызначана. Згодна з часовымі дамоўленасцямі парламент павінен быў знаходзіцца ў Страсбургу, а камісія і Савет — у Бруселі. У 1985 годзе парламент, жадаючы быць бліжэй да гэтых інстытутаў, пабудаваў другую палату ў Бруселі і перанёс туды частку сваёй працы, нягледзячы на пратэсты некаторых дзяржаў. Канчатковае пагадненне было дасягнута Еўрапейскім Саветам у 1992 годзе. Ён заявіў, што парламент захавае сваё афіцыйнае месца ў Страсбургу, дзе будзе праводзіцца дванаццаць сесій у год, але з усёй іншай парламенцкай дзейнасцю ў Бруселі. Гэта двухмандатнае пагадненне было аспрэчана парламентам, але пазней было замацавана ў амстэрдамскім дагаворы. Па гэты дзень месца размяшчэння ўстановы з’яўляюцца крыніцай рознагалоссяў.

Парламент атрымаў больш паўнамоцтваў ад паслядоўных дагавораў, а менавіта за кошт пашырэння звычайнай заканадаўчай працэдуры (тады званая працэдурай кодэцызыі, і ў 1999 годзе парламент вымусіў камісію Сантэра сысці ў адстаўку. Парламент адмовіўся зацвердзіць бюджэт абшчыны з-за абвінавачванняў у махлярстве і няправільным кіраванні камісіяй. Дзве асноўныя партыі ўпершыню за час крызісу, які скончыўся масавым сыходам камісіі ў адстаўку-першай вымушанай адстаўкай перад тварам насоўваецца вымовы з боку парламента, — перайшлі да дынамікі ўрада і апазіцыі.

Ціск на камісію парламентам

У 2004 годзе парламент вымусіў прэзідэнта Барозу змяніць прапанаваную ім каманду камісіі.

Рока Бутыльёне быў першым прызначаным камісарам, за якога прагаласаваў парламент.

У 2004 годзе, пасля найбуйнейшых у гісторыі транснацыянальных выбараў, нягледзячы на тое, што Еўрапейскі савет выбраў прэзідэнта ад найбуйнейшай палітычнай групы (ЕНП), парламент зноў аказаў ціск на камісію. Падчас парламенцкіх слуханняў прапанаваных камісараў дэпутаты Еўрапарламента выказалі сумневы з нагоды некаторых кандыдатур, а Камітэт па грамадзянскіх свабодах ЕС адхіліў Рока Буттильоне з пасады камісара юстыцыі, свабоды і бяспекі з-за яго поглядаў на гомасэксуалізм. Гэта быў першы раз, калі парламент прагаласаваў супраць новага камісара, і, нягледзячы на настойлівыя патрабаванні Барозу да Буттильоне, парламент вымусіў Буттильоне сысці. Шэраг іншых камісараў таксама павінны былі быць адкліканы або пераназначаны да таго, як парламент дазволіў Камісіі Барозу ўступіць у пасаду.

Капітальны рамонт парламентам дырэктывы мерапрыемства па зняцці абмежаванняў зафіксаваў істотнае павышэнне статусу парламента.

Разам з пашырэннем звычайнай заканадаўчай працэдуры дэмакратычны мандат парламента падаў яму большы кантроль над заканадаўствам, накіраваным супраць іншых інстытутаў. Пры галасаванні па дырэктыве Балкестэйна ў 2006 годзе парламент пераважнай большасцю галасоў прагаласаваў за больш чым 400 паправак, якія змянілі асноватворны прынцып закона. The Financial Times апісала яго ў наступных тэрмінах:

Вось дзе Еўрапейскі парламент раптам ўступіў у свае правы. Гэта азначае сабой яшчэ адзін зрух улады паміж трыма цэнтральнымі інстытутамі ЕС. Галасаванне на мінулым тыдні кажа пра тое, што непасрэдна выбраныя дэпутаты Еўрапарламента, нягледзячы на іх шматлікія ідэалагічныя, нацыянальныя і гістарычныя адданасці, пачалі аб’ядноўвацца як сур’ёзны і эфектыўны інстытут ЕС, сапраўды гэтак жа, як пашырэнне моцна ўскладніла перамовы як унутры Савета, так і ўнутры камісіі.

У 2007 годзе камісар юстыцыі Франка Фраціні ўпершыню ўключыў парламент у перамовы па другой Шэнгенскай інфармацыйнай сістэме, хоць з дэпутатамі Еўрапарламента трэба было кансультавацца толькі па частках гэтага пакета. Пасля гэтага эксперыменту Фраціні заявіў, што ён хацеў бы ўключыць парламент ва ўсе судовыя і крымінальныя справы, неафіцыйна апярэджваючы новыя паўнамоцтвы, якія яны маглі б атрымаць у рамках Лісабонскай дамовы. У перыяд з 2007 па 2009 год спецыяльная рабочая група па парламенцкай рэформе ажыццявіла шэраг змяненняў, накіраваных на мадэрнізацыю гэтага інстытута, такіх як павелічэнне часу выступленняў дакладчыкаў, пашырэнне супрацоўніцтва камітэтаў і іншыя рэформы эфектыўнасці.

Найноўшая гісторыя

Лісабонскі дагавор канчаткова ўступіў у сілу 1 снежня 2009 года, падаўшы парламенту паўнамоцтвы па ўсім бюджэце ЕС, зрабіўшы заканадаўчыя паўнамоцтвы парламента роўнымі паўнамоцтвам Савета амаль ва ўсіх абласцях і звязаўшы прызначэнне старшыні камісіі з уласнымі выбарамі парламента. Нягледзячы на некаторыя заклікі да партый вылучаць кандыдатаў загадзя, толькі ЕНП (якая аднавіла свае пазіцыі ў якасці найбуйнейшай партыі) была адна ў паўторным адабрэнні Барозу.

Барозу атрымаў падтрымку Еўрапейскага савета на другі тэрмін і забяспечыў падтрымку большасці ў парламенце ў верасні 2009 года. Парламент прагаласаваў 382 галасамі "за «і 219 галасамі» супраць " (117 тых, хто ўстрымаўся) пры падтрымцы Еўрапейскай Народнай Партыі, еўрапейскіх кансерватараў і рэфармістаў і Альянсу лібералаў і дэмакратаў за Еўропу. Лібералы аказалі падтрымку пасля таго, як Барозу зрабіў ім шэраг саступак; лібералы раней далучыліся да прызыву сацыялістаў адкласці галасаванне (ЕНП хацела зацвердзіць Барозу ў ліпені таго ж года).

Як толькі Барозу вылучыў кандыдатаў у сваю наступную камісію, з’явілася яшчэ адна магчымасць дамагчыся саступак. Балгарская кандыдат румяны Елева была вымушана сысці ў адстаўку парламентам з-за боязі з нагоды яе вопыту і фінансавых інтарэсаў. У яе была толькі падтрымка ЕНП, якая пачала помсціць левым кандыдатам, перш чым Джелева здалася і была заменена (што яшчэ больш адсунула канчатковае галасаванне).