«Руская праўда П. І. Песцеля», «Руская праўда, ці Запаветная дзяржаўная грамата вялікага народа расійскага, якая з’яўляецца запаветам для ўдасканалення Расіі і змяшчае верны наказ як для народа, так і для часовага вярхоўнага праўлення» — праграмны дакумент Паўднёвага таварыства дзекабрыстаў. Распрацавана П. І. Песцелем да 1824 г. Упершыню надрукавана ў 1906 г. П. Е. Шчогалевым. З запланаваных 10 частак было напісана 5: Частка 1. Аб зямельнай прасторы; Частка 2. Аб плямёнах, якія Расію насяляюць; Частка 3. Аб саслоўях, якія Расію насяляюць; Частка 4. Аб народзе ў палітычных адносінах; Частка 5. Аб народзе ў грамадзянскіх адносінах.
Прадугледжаныя пераўтварэнні
Дзяржаўны лад абвяшчэнне Расіі адзінай і непадзельнай рэспублікай. 4-ы раздзел так і завецца: «Расія ёсць Дзяржава Адзіная і Непадзельная»; Расія, паводле праекта, падзялялася на 10 абласцей, якія складалі 5 губерняў, якія не супадалі з межамі рассялення розных народаў. Акруга падзяляліся на паветы, а паветы на воласці; Заканадаўчая ўлада — аднапалатнаму парламенту — Народнаму вечу (500 чал.); Выканаўчая ўлада — Дзяржаўнай думе (5 чал.), якая выбіралася парламентам на 5 гадоў (кожны год па адным чалавеку); Вышэйшая кантрольная ўлада — Вярхоўнаму сабору (120 чал.) — пажыццёва выбіраліся самыя паважаныя людзі з усёй краіны; Распарадчую ўладу на месцах атрымлівалі абласныя, акруговыя, павятовыя і валасныя намесныя сходы; Выканаўчая ўлада на месцах ажыццяўлялася адпаведным намесным кіраваннем.
Зямельнае пытанне «Руская праўда» прадугледжвала: ліквідацыю прыгону; надзяленне сялян зямлёй пры частковым захаванні памешчыцкага землеўладання. Палова ворнай зямлі павінна выконваць сацыяльную функцыю прадухілення беднаты, для чаго яна павінна знаходзіцца ў супольнай уласнасці. Другую палову зямельнага фонду планавалася пакінуць ва ўласнасці абшарнікаў. Абшарніцкая зямля прызначалася для рэшты ў арэнду фермерам — «капіталістам земляробчага класа», якія павінны былі арганізаваць на ёй буйныя таварныя гаспадаркі з шырокім прыцягненнем наёмнай працы.
У цэлым размеркаванне зямлі паміж абшчынай і абшарнікамі па «Рускай праўдзе» прыкладна адпавядала прапорцыі, што склалася ў той час. Так, напярэдадні сялянскай рэформы 1861 г. па шасці тыповым прыгонніцкім губерням (Казанскай, Варонежскай, Саратаўскай, Пскоўскай, Наўгародскай і Сібірскай) у фактычным распараджэнні сялян знаходзілася 43,3 % агульнай плошчы зямельных угоддзяўБрюханов В. А. Трагедия России. Цареубийство 1 марта 1881 года. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2007. — С. 286.. Такім чынам, за абшарнікамі павінна была захавацца пераважная частка займанай імі зямлі. Сам Песцель думаў наступнае:
Яшчэ горш — аддаць зямлю сялянам. Тут гаворка ідзе <…> пра капітал і асвету, а сяляне не маюць ні таго, ні іншага.Там жа. С. 200.
Правы грамадзян роўнасць усіх грамадзян перад законам; выбарчае права для ўсяго мужчынскага насельніцтва, якое дасягнула 20-гадовага ўзросту; гарантыя грамадзянскіх свабод: слова, друку, сходаў і інш.; недатыкальнасць асобы і жылля; новы суд, роўны для ўсіх.
Літаратура Восстание декабристов: Документы. Том 7. — М., 1958. Грыцкевіч, А. Нацыянальнае пытанне ў праграме дзекабрыстаў // З гісторыяй на «Вы». Выпуск 2. — Мн., 1994. — С. 186—189.
Катэгорыя:Канстытуцыйнае права