Рыта Леві-Мантальчыні (; , Турын, Італія — , Рым, Італія) — італьянская нейрабіёлаг, лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне (1986), якую яна атрымала разам з Стэнлі Коэнам за адкрыццё фактараў росту, у прыватнасці, NGF. Пажыццёвая сенатарка Італьянскай Рэспублікі.

Біяграфія Рыта Леві-Мантальчыні нарадзілася ў Турыне, была чацвёртым дзіцем (разам з яе сястрой-блізнюком Паолай) у габрэйскай сефардскай сям’і. Яе бацька, Адама Леві, быў інжынерам-электрыкам і матэматыкам; маці, Адэля Мантальчыні, мастачкай. Пасля заканчэння медыцынскай школы ў 1936 годзе, Леві-Мантальчыні стала асістэнтам фізіёлага Джузэпэ Леві (, 1872—1965), але неўзабаве пасля ўвядзення ўрадам Мусаліні новых антысеміцкіх законаў, якія забаранялі габрэям акадэмічныя і прафесійныя кар’еры, яна была адхілена ад працы. У 1943 годзе Леві-Мантальчыні з сям’ёй беглі ў Фларэнцыю і вярнуліся ў Турын толькі пасля заканчэння ваенных дзеянняў.

Скончыла Турынскі ўніверсітэт (1936). З 1947 года ў Вашынгтонскім універсітэце (у 1969—1977 прафесар), адначасова з 1969 года ў лабараторыі клетачнай біялогіі ў Італьянскім нацыянальным даследчым савеце ў Рыме (да 1979 года дырэктар).

Аўтарам навуковых прац па вывучэнні механізмаў рэгуляцыі росту клетак і органаў. Адкрыла фактар росту нервовай тканкі.

Член Нацыянальнай АН ЗША, Амерыканскай акадэміі навук і мастацтваў, Італьянскай Нацыянальнай АН, Папскай акадэміі навук.

Рыта Леві-Мантальчыні памерла ў сваім доме ў Рыме 30 снежня 2012 года ва ўзросце 103 гадоў.

Узнагароды Вялікі крыж ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (8 студзеня 1987 года)Cavaliere di Gran Croce Ordine al Merito della Repubblica Italiana Dott.ssa Rita Levi Камандор ордэна «За заслугі перад Італьянскай Рэспублікай» (2 чэрвеня 1986 года)Commendatore Ordine al Merito della Repubblica Italiana Dott.ssa Rita Levi Залаты медаль за заслугі ў галіне навукі і культуры (6 чэрвеня 2001 года)Medaglia d’oro ai benemeriti della scienza e cultura Prof. Rita Levi Montalcini Залаты медаль за заслугі ў галіне школьнай адукацыі, культуры і мастацтва (31 кастрычніка 1986 года)Medaglia d’oro ai benemeriti della scuola della cultura e dell’arte Dott.ssa Rita Levi Montalcini Прэмія Луізы Грос-Хорвіц (1983) Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне (1986) «Nobel-winning scientist Levi-Montalcini dies in Rome at 103, biologist studied growth factor». Fox News Channel. 30 December 2012. Retrieved 31 December 2012. Прэмія Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні (1986) Нацыянальны навуковы медаль ЗША (1987)Yount, Lisa (2007). A to Z of Women in Science and Math. Infobase Publishing. p. 174. ISBN 1438107951. Retrieved 30 December 2012.

Публікацыі Origine ed Evoluzione del nucleo accessorio del Nervo abducente nell’embrione di pollo, Roma, Tip. Cuggiani, 1942. Il messaggio nervoso, con Pietro Angeletti e Giuseppe Moruzzi, Milano, Rizzoli, 1975. New developments in neurobiological research, in «Commentarii», vol. III, n. 15, Pontificia Academia Scientiarum, 1976. Elogio dell’imperfezione, Milano, Garzanti, 1987. ISBN 88-11-59390-5. (1999 nuova edizione accresciuta). NGF. Apertura di una nuova frontiera nella neurobiologia, Roma-Napoli, Theoria, 1989. ISBN 88-241-0162-3. Sclerosi multipla in Italia. Aspetti e problemi, con Mario Alberto Battaglia, Genova, AISM, 1989. ISBN 88-7148-001-5. Presentazione di Max Perutz, È necessaria la scienza?, Milano, Garzanti, 1989. ISBN 88-11-59415-4. Prefazione a Carlo Levi, Poesie inedite. 1934—1946, Roma, Mancosu, 1990. Prefazione a Gianni Bonadonna, Donne in medicina, Milano, Rizzoli, 1991. ISBN 88-17-84077-7. Presentazione di Gilberto Salmoni, Memoria: un telaio infinito Dialogo su un mondo tutto da scoprire, Genova, Costa & Nolan, 1993. Prefazione a Giacomo Scotti (a cura di), Non si trova cioccolata. Lettere di bambini jugoslavi nell’orrore della guerra, Napoli, Pironti, 1993. ISBN 88-7937-095-2. Reti. Scienza, cultura, economia, con Guido Cimino e Lauro Galzigna, Ancona, Transeuropa, 1993. ISBN 88-7828-101-8. Vito Volterra. Il suo percorso, in Scienza, tecnologia e istituzioni in Europa. Vito Volterra e l’origine del CNR, Roma-Bari, Laterza, 1993. ISBN 88-420-4147-5. Il tuo futuro, Milano, Garzanti, 1993. ISBN 88-11-73837-7. Per i settanta anni della Enciclopedia italiana, 1925—1995, in 1925-1995: la Treccani compie 70 anni. Mostra storico-documentaria, Roma, Treccani, Istituto della Enciclopedia italiana, 1995. Prefazione a American Medical Association, L’uso degli animali nella ricerca scientifica. Libro bianco, Bologna, Esculapio, 1995. Senz’olio contro vento, Milano, Baldini & Castoldi, 1996. ISBN 88-8089-198-7. L’asso nella manica a brandelli, Milano, Baldini & Castoldi, 1998. ISBN 88-8089-429-3. La galassia mente, Milano, Baldini & Castoldi, 1999. ISBN 88-8089-636-9. Presentazione di Nicola Canal, Angelo Ghezzi e Mauro Zaffaroni, Sclerosi multipla. Attualità e prospettive, Milano, Masson, 1999. ISBN 88-214-2467-7. Intervista in Serena Zoli, Storie di ordinaria resurrezione (e non). Fuori dalla depressione e altri mali oscuri, Milano, Rizzoli, 1999. ISBN 88-17-86072-7. L’Università delle tre culture. Conferenza della professoressa Rita Levi-Montalcini, Sondrio, Banca Popolare di Sondrio, 1999. Cantico di una vita, Milano, Cortina, 2000. ISBN 88-7078-666-8. Un universo inquieto. Vita e opere di Paola Levi Montalcini, Milano, Baldini & Castoldi, 2001. ISBN 88-8490-111-1. Tempo di mutamenti, Milano, Baldini & Castoldi, 2002. ISBN 88-8490-140-5. Tempo di azione, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2004. ISBN 88-8490-429-3. Abbi il coraggio di conoscere, Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00199-6. Lungo le vie della conoscenza. Un viaggio per sentieri inesplorati con Rita Levi-Montalcini, con Giuseppina Tripodi, Brescia, Serra Tarantola, 2005. ISBN 88-88507-56-6. Eva era africana, Roma, Gallucci, 2005. ISBN 88-88716-35-1. I nuovi magellani nell’er@ digitale, con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2006. ISBN 88-17-00823-0. Tempo di revisione, con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2006. ISBN 88-8490-983-X. La vita intellettuale, in La vita intellettuale. Professioni, arti, impresa in Italia e nel pianeta. Atti del forum internazionale, 13 e 14 febbraio 2007, Bologna, Salone del podesta di Palazzo Re Enzo, Piazza del Nettuno, Bologna, Proctor, 2007. ISBN 978-88-95499-00-0. Rita Levi-Montalcini racconta la scuola ai ragazzi|Rita Levi-Montalcini con Giuseppina Tripodi racconta la scuola ai ragazzi, Milano, Fabbri, 2007. ISBN 978-88-451-4308-3. Le tue antenate. Donne pioniere nella società e nella scienza dall’antichità ai giorni nostri, con Giuseppina Tripodi, Roma, Gallucci, 2008. ISBN 978-88-6145-033-2. La clessidra della vita di Rita Levi-Montalcini, con Giuseppina Tripodi, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2008. ISBN 978-88-6073-444-0. Ritmi d’arte, Serra Tarantola, 2008 ISBN 88-95839-05-6 Cronologia di una scoperta, Milano, Baldini Castoldi Dalai, 2009. ISBN 978-88-6073-557-7. L’altra parte del mondo, con Giuseppina Tripodi, Milano, Rizzoli, 2009. ISBN 978-88-17-01529-5.

Літаратура Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.

Спасылкі

Аўтабіяграфія Рыты Леві-Мантальчыні на Нобелеўскім сайце

Італьянская габрэйка- Нобелеўскі лаўрэат адзначае стагадовы юбілей. jewish.ru

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Турыне Катэгорыя:Пажыццёвыя сенатары Італіі Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па медыцыне Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства Катэгорыя:Члены Папскай акадэміі навук Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Альберта Ласкера за фундаментальныя медыцынскія даследаванні Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Луізы Грос-Хорвіц