thumb|400px|Вялікія дзяржавы на карце Вялікая дзяржава — умоўнае, неюрыдычнае абазначэнне дзяржаў, якія дзякуючы свайму ваеннаму і эканамічнаму патэнцыялу аказваюць вызначальны палітычны ўплыў на сістэму міжнародных і міжнародна-прававых адносін.
thumb|250px|Венскі кангрэс вялікіх дзяржаў напачатку XIX стагоддзя Паняцце «вялікая дзяржава» ўпершыню аформілася пасля Венскага кангрэса, калі ім сталі зваць пяць еўрапейскіх дзяржаў: Вялікабрытанію (адзіная звышдзяржава), Францыю, Расію, Аўстрыю (пазней Аўстра-Венгрыя), Прусію (пазней Германія). Досыць доўгі час гэтыя краіны выступалі як адзіныя паўнапраўныя суб'екты міжнароднай палітыкі, якія валодаюць дастатковай ваенна-палітычнай моцай для правядзення незалежнай ні ад каго знешняй палітыкі.
Пасля Еўрапейскіх рэвалюцый 1848—1849 гадоў баланс сіл у сістэме стаў змяняцца. Аб'яднанная ў сярэдзіне XIX стагоддзя Італія прэтэндавала на ўваходжанне ў клуб вялікіх дзяржаў. А напачатку XX стагоддзя з клуба вялікіх дзяржаў фактычна выйшла Аўстра-Венгрыя, якая распалася. Да пазаеўрапейскіх вялікіх дзяржаў у канцы XIX — пачатку XX стагоддзя сталі прылічаць новую першую эканоміку свету Злучаныя Штаты Амерыкі (якія, зрэшты, вялікага ўплыву на міжнародную палітыку да Першай сусветнай вайны не аказвалі) і мадэрнізаваную Японію.
Да сярэдзіны XX стагоддзя звышдзяржавамі былі ЗША, Вялікабрытанія, СССР. Падчас Другой сусветнай вайны нацысцкая Германія і мілітарысцкая Японія зрабілі спробу стаць новымі звышдзяржавамі, а Італія — замацавацца як вялікая дзяржава, але пацярпелі паражэнне.
Пасля Другой сусветнай вайны вялікімі дзяржавамі сталі лічыцца сталыя члены Савета Бяспекі ААН: ЗША, СССР, Вялікабрытанія, Францыя і Кітай. Гэтыя ж дзяржавы набылі дадатковы ўплыў дзякуючы валоданню ядзернай зброяй. Вялікабрытанія страціла статус звышдзяржавы з прычыны распаду Брытанскай імперыі; ЗША і СССР у эпоху Халоднай вайны сталі звышдзяржавамі, якія ўзначальвалі наймагутнейшыя ваенна-палітычныя блокі (НАТА і АВД адпаведна) і мелі ваенна-стратэгічны парытэт. Статутам ААН на вялікія дзяржавы ўскладаецца галоўная адказнасць за падтрыманне міру і ўсеагульнай бяспекі.
У першыя часы пасля заканчэння халоднай вайны і распаду Савецкага Саюза, нягледзячы на прызнаную паўнапраўную правапераемнасць ад СССР (у т.л. у ААН) і перанятыя савецкія ядзерныя сілы, рэзка зменшылася значэнне і сусветны ўплыў як вялікай дзяржавы постсавецкай Расіі, якая зведала сістэмны эканамічны, унутрыпалітычны і ваенны крызіс. Звязаныя са спрыяльнай сусветнай кан'юнктурай эканамічныя поспехі і палітычная стабільнасць Расіі з пачатку XXI стагоддзя дазволілі ёй узмацніць сваё становішча ў свеце (і асабліва ў СНД), а таксама прэтэндаваць на статус патэнцыйнай звышдзяржавы.
У сучасным свеце Кітай наблізіўся да статусу звышдзяржавы і актыўна абмяркоўваецца неабходнасць рэформы Савета Бяспекі ААН. Германія, Японія, Індыя, Бразілія і радзей ПАР, Італія, Мексіка разглядаюцца як кандыдаты ў лік сталых членаў пашыранага складу Савета Бяспекі. Аднак з іх толькі Японія (як эканамічна-тэхналагічна-фінансава другая ключавая краіна Захаду з канца XX стагоддзя) і Германія (як лідар Еўрапейскага саюза), а таксама званыя часам патэнцыйнымі звышдзяржавамі Індыя (як ядзерная дзяржава і другая мільярдная паводле насельніцтва краіна з эканомікай і навукай, якія бурна развіваюццца з пачатку XXI стагоддзя) і Бразілія (як лідар развіцця Лацінскай Амерыкі) могуць кансенсусна лічыцца ў якасці новых фактычных вялікіх дзяржаў сучаснасці.
Вялікія дзяржавы паводле перыядаў 1815 — 1871Вялікія дзяржавы // Малы энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Ефрона 1871—1918 1918—1939 1939—1945 1945—1991Вялікія дзяржавы // Вялікая савецкая энцыклапедыя 1991—2001 з 2001Great powers // Encarta Encyclopedia. Брытанская імперыя border|22px Францыя Брытанская імперыя☢ ☢ ☢ ☢ ☢☢ ☢ ☢ ☢ ☢☢ ☢ ☢ ☢ ☢
☢ Абазначэнні: выдзелены — звышдзяржавы ☢ — ядзерныя дзяржавы
Параўнанне долей вялікіх дзяржаў краіна ВУП (ППЗ) (%) экспарт(%) валютныя рэзервы(%) фінансаванне ААН членскія ўнёскі ў ААН 2009 (%) ваенныя выдаткі (%) узброеныя сілы(%) ядзерная зброя (актыўна)(%) насельніцтва (%) тэрыторыі (%) інтэгральны паказчык (%) 19.5 8.7 10.2 22.0 43.2 7.1 36.6 4.5 6.3 17.57 укл. Ганконг, Макаа 14.1 12.7 45.6 2.7 6.5 11.3 4.5 19.5 6.3 13.69 3.2 2.7 6.8 1.2 4.0 5.2 45.6 2.1 11.0 9.09 5.8 5.1 13.6 16.6 3.4 1.2 - 1.8 0.3 5.31 5.4 2.0 3.5 0.5 2.4 6.6 1.5 17.3 2.2 4.60 4.0 9.0 1.9 8.6 3.0 1.4 - 1.0 0.3 3.24 2.9 3.4 1.3 6.3 4.2 1.3 5.4 0.9 0.4 2.90 2.9 2.8 0.9 6.6 3.8 0.9 3.0 0.9 0.2 2.44 2.9 1.4 2.8 0.9 1.7 1.4 - 2.8 5.7 2.18 2.4 3.0 1.5 5.1 2.3 1.2 - 0.9 0.3 1.86 </small>
Катэгорыя:Геапалітыка Катэгорыя:Міжнародныя адносіны Катэгорыя:Паліталогія Катэгорыя:Спісы краін Катэгорыя:Гістарычныя спісы краін