Уладзімір Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіч (, г. Масква — ) — бальшавік, савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч, доктар гістарычных навук, этнограф, пісьменнік. Брат Міхаіла Дзмітрыевіча Бонч-Бруевіча.
Біяграфія Нарадзіўся ў дваранскай сям’і каморніка, выхадца з Магілёўскай губерні.
У 1884—1889 гадах студэнт Маскоўскага землямерная інстытута; за арганізацыю выступу студэнтаў выключаны і сасланы пад наглядам паліцыі ў Курск. Там скончыў землямернае вучылішча.
Вярнуўся ў 1892 годзе ў Маскву, увайшоў у «Маскоўскі рабочы саюз». Наладзіў друк на гектографе і распаўсюджванне нелегальнай літаратуры.
З 1895 года ўдзельнічаў у рабоце сацыял-дэмакратычнага гуртка, які пазней увайшоў у «Маскоўскі рабочы саюз». У 1896 годзе эміграваў у Швейцарыю, арганізоўваў перасылку ў Расію рэвалюцыйнай літаратуры і паліграфічнага абсталявання. Пасля знаёмства з У. І. Ульянавым (Ленінам) стаў актыўным супрацоўнікам «Іскры».
Займаўся вывучэннем жыцця і вераванняў разнастайных сектантаў, у тым ліку на прадмет магчымасці рассылаць сектантам «Іскру»Александр Эткинд. «Хлыст: секты, литература и революция»Бусел А. «Секты и революция». У 1909 годзе апублікаваў сабраныя ім у Канадзе псалмы духабораў («Жывёльная кніга духаборцаў»)Н. В. Сомин. «Духоборы»В. Д. Бонч-Бруевич, Животная книга — предисловия и т. д..
У 1903—1905 гадах быў загадчыкам экспедыцыяй ЦК РСДРП (Жэнева), адзін са стваральнікаў архіва ЦК. У 1905 вярнуўся ў Расію, працаваў у газеце «Новае жыццё». У 1905 годзе ўдзельнічаў у падрыхтоўцы ўзброенага паўстання ў Санкт-Пецярбургу, арганізоўваў падпольныя склады са зброяй.
У 1906—1907 гадах сакратар і член рэдкалегіі часопіса «Наша думка». У 1908—1918 годзе кіраваў бальшавіцкім выдавецтвам «Жыццё і веданне». З 1912 года член рэдкалегіі газеты «Праўда». Неаднаразова арыштоўваўся, але сур’ёзным пераследам не падвяргаўся. У 1917 годзе член выканкама Петраградскага савета, часовы рэдактар газеты «Рабочы і салдат» (адна з назваў «Вячэрні Пецярбург»).
У 1917 годзе ўзначальваў камендатуру раёна Смольны — Таўрычны палац. Быў кіраўніком спраў Савета Народных Камісараў да кастрычніка 1920.
Адначасова ў снежні 1917 — сакавіку 1918 года быў старшынёй Камітэта па барацьбе з пагромамі, а ў лютым—сакавіку 1918 — членам Камітэта рэвалюцыйнай абароны Петраграда. З сакавіка 1918 — намеснік старшыні Савета ўрачэбных калегій. У 1919 годзе — старшыня Камітэта па будаўніцтве санітарна-прапускных пунктаў на маскоўскіх вакзалах і Асаблівага камітэта па аднаўленні водаправода і каналізацыі Масквы. У 1918—1919 гадах — кіраўнік выдавецтва ЦК РКП (б) «Камуніст».
Браў актыўны ўдзел у нацыяналізацыі банкаў, у падрыхтоўцы пераезду савецкага ўрада ў Маскву у сакавіку 1918 годаХронос — Бонч-Бруевич Владимир Дмитриевич. У 1918 годзе як кіраўнік спраў СНК РСФСР завізаваў Пастанову СНК РСФСР ад 05.09.1918 «Пра чырвоны тэрор».
У 1918 годзе абраны правадзейным членам Сацыялістычнай акадэміі грамадскіх навук, у 1918—1920 гадах выдаў шэраг кніг: «Крывавы паклёп на хрысціян», «Хваляванні ў войсках і ваенныя турмы» і іншыя.
Пасля смерці Леніна пераходзіць да навуковай працы. Аўтар твораў па гісторыі рэвалюцыйнага руху ў Расіі, гісторыі рэлігіі і атэізму, сектанцтва, этнаграфіі і літаратуры. У 1920—1929 быў арганізатарам і кіраўніком дасведчанага саўгаса «Лясныя Паляны» пад Масквой, прадукцыя якога перш за ўсё накіроўвалася кіраўнікам партыі і ўрада.
З 1933 года Бонч-Бруевіча — дырэктар Дзяржаўнага літаратурнага музея у Маскве. У 1945—1955 гадах дырэктар Музея гісторыі рэлігіі і атэізму АН СССР у Ленінградзе.
Уладзімір Дзмітрыевіч Бонч-Бруевіча памёр 14 ліпеня 1955 года. Пахаваны на Новадзявочых могілках у Маскве.
Узнагароды Ордэн ЛенінаБонч-Бруевич Владимир Дмитриевич Большая советская энциклопедия
Сям’я Уладзімір Бонч-Бруевіча быў жанаты з Верай Вялічкінай (1868—1918), пасля яе заўчаснай смерці — з Ганнай Цінкер (1886—1956), якая ў першым шлюбе была з Саламонам Чарнамордзікам (1880—1943), заснавальнікам і першым дырэктарам Музей рэвалюцыі. Яго дачка Вера, жонка літаратара і публіцыста Л. Л. Авербаха, расстралянага ў 1937 года, была следам за мужам асуджаная ў гады яжоўшчыны і прасядзела некалькі гадоў у лагеры, затым працавала там лекарам.
Даніна памяці
У гонар У. Д. Бонч-Бруевіча названы шэраг вуліц у краінах былога СССР, у тым ліку: У Магілёве і Касцюковічах (Беларусь); вуліца у Пецярбургу і ў Ніжнім Ноўгарадзе (Расія); У Кіеве (Украіна). Дом № 5 у Вялікім Кіслоўскім завулку ў Маскве, дзе ў 1928—1955 гадах жыў У. Д. Бонч-Бруевіча, адзначаны памятнай дошкай.
Выбраная бібліяграфія Бонч-Бруевич В. Д. Назарены в Венгрии и Сербии, 1901. Бонч-Бруевич В. Д. Знамение времени (о процессе Бейлиса), 1914. Бонч-Бруевич В. Д. Убийство германского посла Мирбаха и восстание левых эсеров: (По личным воспоминаниям) / В. Д. Бонч-Бруевич. — М.: Гудок, 1927. — 64 с. Бонч-Бруевич В. Д. На боевых постах Февральской и Октябрьской революций. Москва, Федерация, 1930. Бонч-Бруевич В. Д. Воспоминания — М.: Худож. лит., 1968.- 206с. Бонч-Бруевич В. Д. Ленин и дети. Москва, Детская литература, 1975. Бонч-Бруевич В. Д. Избранные сочинения в трёх томах. М., Изд-во АН СССР. 1959—1963.
Літаратура Основные даты жизни и деятельности В. Д. Бонч-Бруевича
Спасылкі Письмо В. Д. Бонч-Бруевича К. Е. Ворошилову. 11 июля 1953 года В. Д. Бонч-Бруевич в проекте «Классика»
Деятели революционного движения в России — В. Д. Бонч-Бруевич
Катэгорыя:Гісторыкі СССР Катэгорыя:Марксісты Катэгорыя:Пісьменнікі СССР Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі Катэгорыя:Рэлігіязнаўцы Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Расіі Катэгорыя:Пахаваныя на Новадзявочых могілках