Патры́цыі (, ад — бацька) у Старажытным Рыме — асоба, якая належала да старажытных рымскіх родаў, якія складалі кіруючы клас і трымалі ў сваіх руках грамадскія землі. У Сярэднявеччы ў германскіх гарадах — асоба, якая належала да заможных бюргерскіх родаў, якія адыгрывалі першынствуючую ролю ў гарадскім самакіраванні.
Антычная эпоха У Старажытным Рыме першапачаткова ўключалі ўсё карэннае насельніцтва, якое ўваходзіла ў радавую абшчыну, складала рымскі народ (Populus Romanus Quiritium) і супрацьстаяла плебеям; пасля вылучэння з роду знатных патрыярхальных сем’яў да патрыцыяў стала адносіцца толькі радавая земляробчая арыстакратыя, продкі якой калісьці складалі царскі сенат. Прыналежнасць да радавой арыстакратыі можна было атрымаць па праве нараджэння, а таксама шляхам усынаўлення ці ўзнагароджання. Гэта права страчвалася пасля смерці або з-за абмежавання ў правах.
З канца VI стагоддзя да н.э. патрыцыі ператварыліся ў пануючы клас — саслоўе Рымскай рэспублікі; эканамічнай асновай іх магутнасці было выключнае права на карыстанне грамадскай зямлёй (ager publicus).
Пасля ўключэння плебеяў у склад рымскага народа і ўраўнавання іх у правах з патрыцыямі (да пачатку III стагоддзя да н.э.) вярхі патрыцыяў, ці патрыцыяту, і плебсу, зліўшыся, утварылі набілітэт.
У эпоху ранняй Імперыі ўзнік новы патрыцыят, які склаў прывілеяваную частку сенатарскага саслоўя; у яго ўваходзілі высунутыя імператарам выхадцы Італіі і правінцый. Да гэтага часу старыя патрыцыянскія роды вымерлі, і саслоўе папоўнілася за кошт неафітаў, «арыстакратыі па пісьму», якіх узвёў у патрыцыянскую годнасць ва ўзнагароду за службу імператар (гэты працэс пачаў яшчэ Цэзар).
У эпоху позняй Імперыі народжаных патрыцыяў амаль не засталося, а тытулам патрыцыя ўзнагароджваў выключна імператар. Гэты тытул быў адным з самых высокіх званняў у дзяржаве, але ўжо не быў звязаны з пэўнай пасадай.
Сярэднявечная Германія «Патрыцыямі» () зваліся вышэйшыя пласты імперскага гарадскога бюргерства (гарадскіх грамадзян), прадстаўнікі купецкай знаці, чынавенства магістратаў, а таксама прадстаўнікоў іншых феадальных саслоўяў — арыстакратыі (дваранства) і рыцарства, якія прынялі прававы статус «бюргераў» (перайшлі ў «бюргерства») .
Патрыцыяту () належала фінансавая, палітыка-адміністрацыйная і судовая ўлада ў імперскіх і вольных гарадах. Яны, як правіла, складалі Гарадскі савет (), узначальвалі найважнейшыя гарадскія ўстановы, абіраліся Сенатарамі.
Па сацыяльным статусе патрыцыі прыраўноўваліся да феадальнай дваранскай арыстакратыі (), але з ёй ніколі не змешваліся.
Багацце патрыцыяту складалася ў гандлёва-ліхвярскай сферы. У шэрагу гарадоў Паўночнай Італіі, на паўночным захадзе Еўропы частка патрыцыяту занялася арганізацыяй рамяства паводле тыпу рассеянай мануфактуры.
Гл. таксама Ганзейскі саюз Спіс патрыцыянскіх родаў Старажытнага Рыма Культурна-палітычны лад Старажытнага Рыма
Літаратура
Никулина Т. С. Проблемы патрициата ганзейских городов в немецкой историографии. — В кн: Вопросы историографии внутренней и внешней политики зарубежных стран. Межвузовский сборник научных статей, Самара 1991, — Стр. 3-29.
Катэгорыя:Палітыка Старажытнага Рыма Катэгорыя:Сацыяльная структура старажытнарымскага грамадства Катэгорыя:Гісторыя Германіі Катэгорыя:Саслоўі