M13 (каталог Месье), Вялікае скопішча Геркулес — шаравое скопішча ў сузор'і Геркулеса. Адно з самых яркіх і вядомых шаравых скопішчаў паўночнага паўшар'я неба, папулярны аб'ект для аматарскіх і прафесійных астранамічных назіранняў.

Гісторыя адкрыцця Скопішча было адкрыта англійскім астраномам Эдмундам Галеем у 1714 годзе, які апісаў яго як «невялікую плямку, якую відаць няўзброеным вокам, калі неба яснае, а Месяц адсутнічае». У 1764 годзе французскі астраном Шарль Месье ўключыў яго ў свой каталог пад нумарам 13. Упершыню разрабіць скопішча на асобныя зоркі ўдалося Уільяму Гершэлю з дапамогай магутнага тэлескопа.

M13 мае асаблівае месца ў гісторыі пошуку пазазямнога розуму. 16 лістапада 1974 года з радыётэлескопа Арэсіба ў Пуэрта-Рыка ў кірунку гэтага скопішча было адпраўлена закадаванае радыёпасланне.

Фізічныя характарыстыкі Адлегласць да Зямлі складае каля 22200 светлавых гадоў (6,8 кілапарсек). Радыус прыкладна 72 светлавыя гады, пры гэтым найбольшая канцэнтрацыя зорак назіраецца ў сферычным ядры дыяметрам каля 10 светлавых гадоў. Паводле ацэнак, скопішча змяшчае ад 100 000 да 500 000 зорак, шчыльнасць якіх у цэнтры ў сотні разоў перавышае шчыльнасць зорак у наваколлі Сонца. Узрост каля 11,65 мільярда гадоў, што робіць яго адным з найстарэйшых аб'ектаў у нашай Галактыцы. Зоркі ў M13 адносяцца да зорнага насельніцтва II тыпу і маюць нізкае ўтрыманне цяжкіх элементаў (металаў), што характэрна для старажытных аб'ектаў галактычнага німба.

Назіранне M13 валодае бачнай зорнай велічынёй +5,8m, што на мяжы бачнасці няўзброеным вокам пры ідэальных умовах (удалечыні ад гарадской засветкі). У бінокль відаць як круглая туманная пляма, якая святлее да цэнтра. У аматарскі тэлескоп (дыяметр аб'ектыва ад 100-150 мм) пачынаюць разрознівацца асобныя зоркі на перыферыі («зорны пыл»). Пры візуальных назіраннях у буйныя аматарскія тэлескопы часам удаецца заўважыць «Прапелер» — цёмную структуру ў выглядзе трохпрамянёвай зоркі або прапелера, якая ўтвараецца з-за асаблівасцей размеркавання яркіх зорак і пылу на пярэднім плане.

Крыніцы

Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1714 годзе M13 Катэгорыя:Шаравыя скопішчы Катэгорыя:Геркулес (сузор’е)