Па́вел, або Па́вал, або Па́ўла () (?, Тарс — каля 60) — адзін з хрысціянскіх апосталаў, прапаведнікаў хрысціянства, прылічаны да святых; «апостал усіх народаў». Павел лічыцца адным з самых важных фігур Апостальскага Стагоддзя. З сярэдзіны 30-х да сярэдзіны 50-х гадоў ён заснаваў шэраг цэркваў у Малой Азіі і Еўропе: у Сірыі, Кілікіі, Македоніі, Грэцыі, Малой Азіі. Павел выкарыстаў свой статус як яўрэя дык і рымскага грамадзяніна, што давала яму перавагу ў яго служэнні для яўрэйскіх і рымскіх аўдыторый.
Паводле Новага Запавету Павел, які спачатку зваўся Саўлам, актыўна ўдзельнічаў у пераследваннях першых вучняў Ісуса ў ваколіцах Іерусаліма. У кнізе Дзеянняў Апосталаў расказваецца, што калі Саул (Павел) ехаў з Іерусаліма ў Дамаск, каб арыштаваць і прывесці хрысціян у Іерусалім, яму явіўся ўваскрослы Хрыстос ў воблаку святла. Павел аслеп, але пасля трох дзён яго зрок адноўлены Ананіям, і Павел стаў прапаведаваць, што Ісус з Назарэта ёсць Месія і Сын Божы. Прыкладна палова кнігі Дзеяў апавядае пра жыццё і дзейнасць Паўла. Быў арыштаваны ў Іерусаліме і замучаны ў Рыме.
Чатырнаццаць з дваццаці сямі кніг Новага Запавету традыцыйна прыпісваецца Паўлу. Лісты Паўла па-ранейшаму з'яўляюцца крыніцамі тэалогіі, пакланення і пастырскага жыцця ва ўсіх хрысціянскіх канфесіяхAageson, James W. Paul, the Pastoral Epistles, and the Early Church. Hendrickson Publishers, 2008. ISBN 978-1-59856-041-1 p.1. Аўгусцін Аўрэлій распрацаваў ідэю Паўла, што выратаванне заснавана на веры, а не «справах закона». Інтэрпрэтацыя Марціна Лютэра твораў Паўла паўплывала на дактрыну Лютэра Sola fide.
Верагодных выяў не існуе, а іканаграфічная традыцыя, калі наогул існуе, пачынаецца каля 4 ст. Напрыклад, на медальёне з пазалочанага шкла, дзе Павел выяўлены разам з Пятром, ён паказаны з даўгаватай барадой і вялікай лысінай.
Крыніцы Асноўная крыніца інфармацыі пра жыццё Паўла -- апавяданне ў лістах Паўла і кнізе Дзеянняў Апосталаў. Аднак лісты змяшчаюць мала інфармацыі пра мінулае Паўла. Кніга Дзеянняў дае больш інфармацыі, але расказвае пра некаторыя часткі жыцця Паўла, напрыклад, пра імавернае, але недакументаванае пакаранне ў Рыме«Paul, St», Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005.
Крыніцы, апроч Новага Запавету, у якіх згадваецца Павел:
Ліст Клімента Рымскага да Карынфянаў (канец 1ст./пачатак 2-га); Ліст Ігнацыя з Антыёхіі да Рымлян (пачатак 2-га стагоддзя); Ліст Палікарпа да Філіпійцаў (пачатак 2-га стагоддзя); Дакумент 2-га стагоддзя Пакутніцтва Палікарпа.
Імя Хоць звычайна лічыцца, што імя апостала было змененае, калі ён звярнуўся з іўдаізму ў хрысціянства, на самой справе гэта не так. Яго яўрэйскае імя «Саул» (, Шауль — «выпрошаны, вымолены, запазычаны»), магчыма, у гонар біблейскага цара Саула, з роду Веніяміна і першага цара Ізраіля. Згодна Кнізе Дзеяў, ён атрымаў у спадчыну рымскае грамадзянства ад бацькі. Як рымскі грамадзянін, ён таксама насіў лацінскае імя «Павел» — на кайнэ Παῦλος (Паулос)Greek lexicon G4569 Σαύλος (Saul)Greek lexicon G3972 Παύλος (Paul)Hebrew lexicon H7586 שׁאוּל (Shaul/Saul), і на латыні: PaulusPaulus autem et Barnabas demorabantur Antiochiae docentes et evangelizantes cum aliis pluribus verbum DominiДзеянні 16:3722: 25–28. Гэта была даволі звычайная практыка для яўрэяў таго часу мець два імя: адно іўрыце, а другое на лаціне або грэчаскай мовеPrat, Ferdinand. «St. Paul». The Catholic Encyclopedia. Vol. 11. New York: Robert Appleton Company, 1911. 2 Apr. 2013.Oxford University Lewis and Short Latin Dictionary, ISBN 0198642016, entry for Paulus: «a Roman surname (not a praenomen;».
У кнізе Дзеянняў, калі Павел меў бачанне, якое прывяло да яго пераўтварэння на шляху ў Дамаск, Ісус назваў яго «Саул, Саул»Дзеянні 9:4; 22:7; 26:14 на «яўрэйскай мове»Дзеянні 26:14. Пазней, у бачанні Ананіі Гасподзь называе яго як «Саул»Дзеянні 9:11 Гэта месца, адкуль паходзіць імя «Саул з Тарса» «». Калі Ананія прыйшоў, каб аднавіць зрок, ён назваў яго «брат Саул»Дзеянні 9:17; 22:13.
У Дзеяннях 13:9 Саул называецца «Павел» у першы раз на востраве Кіпр — значна пасля часу яго пераўтварэння. Аўтар (Лука) паказвае, што імёны былі ўзаемазаменныя: «… Саул, ён жа і Павел…». Пасля гэтага ён звяртаецца да яго, як Павел, па-відаць перавагі Паўла, так ён называецца ва ўсіх іншых кнігах Бібліі, дзе ён згадваецца, у тым ліку ў тых, дзе ён аўтар. Прыняцце яго лацінскага імя было характэрна для місіянерскай дзейнасці Паўла. Яго метад быў падыходзіць да ўзроўню людзей у іх мове і стылі, да якога яны адносяцца, як аб гэтым паведамляецца ў 1 Кар 9: 19–23.
Жыццё
Ураджэнец Тарса, сталіцы рымскай правінцыі КілікіяДзеянні 22:3, Павел пісаў, што ён быў «народжаным яўрэям», фарысеямФіл. 3:5, і тым, хто прасунуліся ў іўдаізме больш за многіх сваіх аднагодкаў. Ён таксама напісаў, што ён быў «нежанатым», па меншай меры да пачатку напісання ліста да Карынфянаў 7:8. Яго першапачатковая рэакцыя на зноў утвораны хрысціянскі рух было заўзятае пераследванне ранніх паслядоўнікаў і лютая спроба знішчыць малады рух. Драматычны зварот Паўла адбыўся на дарозе ў Дамаск, пасля чаго ён стаў з самага зацятага ганіцеля ў аднаго з самых гарачых прыхільнікаў хрысціянстваPowell, Mark A. Introducing the New Testament. Grand Rapids, MI: Baker Academic. 2009. ISBN 978-0-8010-2868-7.
Пасля свайго звароту Павел пачаў прапаведаваць, што Ісус ёсць Хрыстос, Сын БожыДзеянні 9:20–21. Яго кіраўніцтва, уплыў і аўтарытэт прывялі да фарміравання суполак з былых язычнікаў, якія пакланяліся Ісусу і адмовіліся ад рытуальных нормаў Закона Майсея. Павел вучыў, што гэтыя законы і рытуалы былі альбо выкананы ў жыцці Хрыста ці былі сімвалічныя папярэднікі Хрыста, хоць дакладная ўзаемасувязь паміж апосталам Паўлам і іўдаізмам усё яшчэ абмяркоўваецца. Павел вучыў, што жыццё і дзейнасць Ісуса Хрыста і яго вучэнне Новага Запавету, усталяваныя праз смерць і ўваскрасенне Ісуса. У Новым Запавеце нічога не расказваецца пра смерць Паўла.
Ранняе жыццё thumb|Калодзеж св. Паўла ў Тарсе — адна з галоўных славутасцяў месца Двума асноўнымі крыніцамі інфармацыі пра раннія гады жыцця Паўла з'яўляюцца Кніга Дзеянняў апосталаў і аўтабіяграфічныя звесткі з лістоў Паўла да ранніх хрысціянскіх супольнасцей. Павел быў, верагодна, нарадзіўся паміж 5 г. да н.э. і 5 г. н.. Кніга Дзеяў паказвае, што Павел быў рымскім грамадзянінам па нараджэнні, такім чынам грамадзянінам быў і яго бацька, але некаторыя навукоўцы сумняваюцца ў гэтымДзеянні 16:37, 22:25–29.
Саул паходзіў з набожнай яўрэйскай сям'і з горада Тарса — аднаго з найбуйнейшых гандлёвых цэнтраў на ўзбярэжжы Міжземнага мораMontague, George T. The Living Thought Of St. Paul. Milwaukee: Bruce Publishing Co. 1966. AISN: B0006CRKIC. Горад існаваў ужо некалькі стагоддзяў да нараджэння Саўла, ён быў вядомы сваім універсітэтам, у якім студэнты маглі атрымаць выдатную адукацыю. У часы Аляксандра Вялікага (памёр у 323 годзе да нашай эры) Тарс быў самым уплывовым горадам у Малой АзііWright, G. Ernest, Great People of the Bible and How They Lived, (Pleasantville, New York: The Reader's Digest Association, Inc., 1974). ASIN: B000OEOKL2.
У лістах Паўла моцна адлюстроўваюцца яго веды філасофіі стоікаў, ён выкарыстоўвае тэрміны стоікаў і метафары, каб дапамагчы звернутым у хрысціянства язычнікам у іх разуменні адкрытага слова БожагаKee, Howard and Franklin W. Young, Understanding The New Testament, Englewood Cliffs, New Jersey, Prentice Hall, Inc. 1958, pg 208. ISBN 978-0139365911.
Павел таксама атрымаў добрую падрыхтоўку ў вывучэнні закона і прарокаў, і выкарыстоўваў гэтыя веды, каб пераканаць сваіх яўрэйскіх суайчыннікаў у адзінстве прароцтваў Старога Запавету і іх з выканання ў Ісусе Хрысце. Яго шырокі спектр вопыту і адукацыі даў яму тытул «апостал язычнікаў»Рым. 1:5, 11:13, Гал. 2:8, гэтыя веды ён пазней будзе эфектыўна выкарыстоўваць для распаўсюджвання Евангелля і падтрымання духоўнага стану цэркваў у многіх частках частках Рымскай імперыіWallace, Quency E. «The Early Life and Background of Paul the Apostle». The American Journal of Biblical Theology..
Павел называў сябе «з роду Ізраілевага, калена Веньямінавага, яўрэй ад яўрэяў, паводле закона — фарысей».
Біблія вельмі мала апавядае пра сям'ю Паўла. Пляменнік Паўла, сын яго сястры, згадваецца ў Дзеяннях 23:16. У Дзеяннях таксама ўскосна спасылаецца на бацьку Паўла, кажучы, што Павел быў «фарысей, сын фарысея»Дз. 23:6. У лісце да Рымлян 16: 7 ён заяўляе, што яго сваякі Андронік і Юнія былі хрысціянамі, раней за яго і былі прыкметнымі сярод апосталаў.
Сям'я Паўла была вядома сваёй рэлігійнай набожнасцю2 Цім. 1:31st Timothy, 2nd Timothy, and Titus may be «Trito-Pauline», meaning they may have been written by members of the Pauline school a generation after his death.. Хутчэй за ўсё, сямейная лінія была вельмі прывязаная да фарысейскай традыцыі і абрадаў на працягу некалькіх пакаленняўФлп. 3:5–6. Малады Саул ведаў як працаваць з шэрсцю, з якой рабіліся палаткіДзеянні 18:1–3. Пазней, калі ён стаў хрысціянскім місіянерам, гэта рамяство стала сродкам заробку для яго, і ён мог практыкаваць яго ў любым месцы. Гэтае рамяство стала таксама прычынай знаёмства з Акілай і Прыскілай, з якімі ён будзе супрацоўнічаць у вырабе палатакДзеянні 18:3 і якія пазней стануць вельмі важнымі супрацоўнікамі і адданымі місіянераміРым. 16:4.
У часы маладосці Павел быў адпраўлены ў Іерусалім, каб атрымаць адукацыю ў школе Гамалііла, аднаго з самых вядомых рабінаў у гісторыі. У школе студэнты атрымлівалі збалансаваную адукацыю, хутчэй за ўсё, шырокі класічную літаратуру, філасофію і этыку. Некаторыя з яго сям'і магчыма пражывалі ў Іерусаліме, так як пазней сын адной з яго сясцёр там выратаваў Паўлу жыццёДзеянні 23:16. Больш нічога не вядома пра жыццё Паўла да часу, калі ён прымае актыўны ўдзел у пакутніцтве СтэфанаДзеянні 7:58–60; 22:20. Павел прызнаецца, што «звыш меры» ён гнаў Божую Царкву да свайго пераўтварэнняГал. 1:13–14, Філ. 3:6, Дзеянні 8:1–3. Хоць з біяграфіі Паўла вядома, што ён мог размаўляць на іўрыце, сучасная навука мяркуе, што грэчаскі кайнэ быў яго першай мовайFrederick Fyvie Bruce (1977), Paul, Apostle of the Heart Set Free, p. 43Dale Martin 2009. Introduction to New Testament History and Literature, lecture 14 «Paul as Missionary». Yale University..
Зварот
thumb|right|Зварот св. Паўла, Караваджа, 1600 г. Зварот Паўла можна аднесці да 31–36 гадоў згодна яго спасылак у адным са сваіх лістоў. У лісце да Галатаў 1:16 Павел піша, што Бог «пажадаў адкрыць ва мне Сына Свайго». У 1-ым лісце да Карынфянаў 15:8 ён, пералічваючы парадак, у якім Ісус з'явіўся вучням пасля Свайго ўваскрасення, піша, што Хрыстос «пасля ўсіх з'явіўся і мне, як нейкаму вылюдку».
Згодна кнізе Дзеянняў Апосталаў гэта адбылося на дарозе ў Дамаск, дзе ён перажыў бачанне ўваскрэслага Ісуса. Апавяданне кажа, што «ён упаў на зямлю і пачуў голас, які казаў яму: Саул, Саул, чаму ты гоніш Мяне?» Саул адказаў: «Хто Ты, Госпадзе» І сказаў Гасподзь: «Я Ісус, Якога ты гоніш? Цяжка табе ісці супраць ражна»Дз. 9:4–5. Далей, згодна апавяданню, ён быў сляпы на працягу трох дзён і яго адвялі ў Дамаск за руку. На працягу гэтых трох дзён, Саул не еў ежу або не піў ваду, і правёў час у малітве да Бога. Затым прыйшоў Ананія і паклаў на яго рукі і сказаў: «Брат Саул, Гасподзь Ісус, Які з'явіўся табе на шляху, паслаў мяне, каб ты зноў атрымаў знок і напоўніўся Духам Святым»Дзеянні 9:17. Зрок Паўла аднавіўся, ён устаў і быў ахрышчаны. Гэтая гісторыя апісваецца толькі ў Дзеяннях, і не сустракаецца ў лістах Паўла.
Аўтар кнігі Дзеяў апосталаў верагодна даведаўся аб звароце або ад самага Паўла, ад царквы ў Іерусаліме, або ад царквы ў Антыёхіі.
Пасля звароту thumb|Дом у Дамаску, які, як лічыцца, належаў Анініі thumb|Брама Баб Кісан у Дамаску, з якой, верагодна, Паўла спусцілі ў кошыку