Алякса́ндр Го́рдан «А́лекс» Хі́гінс (; , , Паўночная Ірландыя — , , Паўночная Ірландыя) — былы прафесійны гулец у снукер з Паўночнай Ірландыі. Двухразовы чэмпіён свету (1972, 1982), чэмпіён Вялікабрытаніі (1983), двухразовы пераможца Мастэрс (1978, 1981) і, такім чынам, адзін з дзесяці снукерыстаў у гісторыі, якія выйгралі ўсе тры турніры трайной снукернай кароны. На працягу дванаццаці сезонаў (з 1976/1977 па 1987/1988) уваходзіў у топ-16 сусветнага рэйтынгу.
Адзін з самых папулярных і таленавітых снукерысаў у гісторыі, Алекс Хігінс атрымаў мянушку «Ураган» за свой відовішчны хуткі стыль гульні і яркі характар. Яго, Джымі Уайта і Роні О’Салівана часам вызначаюць як трох самых неардынарных гульцоў у гэты выгляд більярда — кожнаму з іх у свой час атрымалася пашырыць гульнявыя магчымасці і прадстаўленне пра снукер за кошт свайго прыгожага і атакуючага стылю. Пры гэтым падкрэсліваецца, што менавіта дзякуючы Хігінсу рэзка паднялася папулярнасць снукера ў свеце.
Біяграфія і кар’ера
Дзяцінства і юнацкасць
Хігінс нарадзіўся ў 1949 годзе ў горадзе Белфаст. Яго бацька, якога таксама звалі Алекс, быў простым рабочым, маці Элізабэт — прыбіральніцай. Апроч яго, у сям’і былі тры сёстры. Хігінс пачаў гуляць у снукер у 11 гадоў у мясцовым більярдавым клубе Jampot. Паколькі ніхто з яго аднагодкаў більярдам не цікавіўся, ён гуляў са сталымі і на грошы. Спачатку маленькага Алекса, зазвычай, перамагалі, пры гэтым яго «вучылі» жыццю і тонкасцям гульні. Але ўжо праз пару гадоў сам Хігінс стаў лёгка абыгрываць усіх сваіх сапернікаў у розных белфасцкіх клубах, зарабляючы на гэтых гульнях немалыя грошы. Характэрна, што навука яго абсалютна не прыцягвала, і ён значна больш часу надаваў снукеру.
У 14 гадоў Алекс кінуў школу і пакінуў Паўночную Ірландыю, уладкаваўшыся працаваць у Ліверпулі ў надзеі стаць прафесійным вершнікам. Аднак з-за лішняй вагі, выкліканай празмерным ужыткам піва і ласункаў, Хігінса не дапушчалі да скокаў. У выніку ён не зрабіў ніводнага публічнага выезду і, павандраваўшы яшчэ некаторы час па Англіі, неўзабаве вярнуўся назад, працягнуўшы займацца снукерам.
Ужо ў 1965 годзе, у веку 16 гадоў Хігінс зрабіў максімальны брэйк. У 1967 ён уступіў у моладзевую снукерную лігу, а годам пазней выйграў аматарскія чэмпіянаты ўсёй Ірландыі (All-Ireland) і Паўночнай Ірландыі. Прыкладна ў той жа час яму прапанавалі паўдзельнічаць у некалькіх паказальных матчах у Англіі, і Хігінс пагадзіўся, пасяліўшыся ў Блэкберне (характэрна, што некаторы час ён быў жыхаром дамоў № 9, 11, 13, 15 і 17 на Эбані Стрыт). Ён гуляў шмат паказальных матчаў з Джонам Спэнсэрам, які тады быў адным з перадавых прафесіяналаў. Гульні з удзелам Хігінса заўсёды прыцягвалі вялікую колькасць гледачоў, перадусім, дзякуючы яго відовішчнаму снукеру, а частыя скандальныя інцыдэнты з удзелам Алекса яшчэ больш дадавалі яму папулярнасці. Праз некаторы час у пошуках большага заробку Алекс Хігінс пераехаў у Манчэстэр і ў 1971 годзе стаў прафесіяналам.
Прафесійная кар’ера
1972—1982
Стаў прафесіяналам, некаторы час Хігінс працягваў зарабляць на выстаўных гульнях і майстар-класах для мясцовых аматараў снукера — гэта было трэба для таго, каб назапасіць патрэбную грашовую суму і падаць заяву для ўдзелу ў чэмпіянаце свету. Урэшце ён узяў удзел на гэтым турніры, і сенсацыйна перамог на ім з першай спробы ў 1972 годзе, у веку 22 гадоў і 345 дзён. Гэтай перамогай Хігінс усталяваў адразу два рэкорды: ён стаў першым чэмпіёнам турніру, які прабіўся праз кваліфікацыю, а таксама наймалодшым чэмпіёнам сусветнай першасці на той час. На шляху да фіналу чэмпіянату ён выйграў у васьміразовага пераможца турніру, Джона Палмэна, у і ў ў . У вырашальным матчы Хігінс з лікам 37:32 перамог аднаго з перадавых снукерыстаў 70-х і тады яшчэ дзеючага чэмпіёна свету Джона Спэнсэра. Нягледзячы на тое, што Хігінс стаў уладальнікам самага важнага ў гульні тытула, за сваё дасягненне ён атрымаў усяго 480 фунтаў стэрлінгаў — это объясняется тем, что тогда снукер был малоизвестной игрой, и турниры зачастую проходили без спонсорской поддержки.
У тым жа годзе да Алекса прыйшлі і яго першыя перамогі на іншых прафесійных турнірах: ён выйграў і . У першым з іх у фінале ён перамог , як быў да гэтага 23-кратным чэмпіёнам турніру; у другім — аднаго са сваіх асноўных сапернікаў — Спэнсэра.
Хігінс не змог абараніць званне чэмпіёна свету ў 1973 годзе, саступіўшы ў паўфінале аўстралійцу (9:23), але ў другі раз падрад выйграў Men of the Midlands — зараз у фінале быў пераможаны Рэй Рыярдан, 5:3. У наступныя некалькі гадоў у Хігінса быў яшчэ шэраг даволі буйных дасягненняў — перамогі на (1974), (двойчы, 1975 і 1977), (1976), і (абедзве ў 1977). Хоць Алекс не паказаў высокіх вынікаў на першым у гісторыі снукера прафесійным рэйтынгавым спаборніцтве — чэмпіянаце свету 1974 года (пройгрыш на стадыі ), ён ізноў дасягнуў фіналу праз два гады. Тады ён гуляў з Рыярданам і вёў у рахунку 11:9, але валійскі гулец, зрабіўшы па ходзе матча 4 сэнчуры-брэйкі, у выніку выйграў у Алекса «Урагана» Хігінса 27:16. Характэрна, што апошні фрэйм Хігінс здаў «датэрмінова», то бок, калі яму яшчэ хапала ачкоў для выйгрышу партыі. Паводле вынікаў таго сезона ён заняў 2-е месца ў .
У наступных двух розыгрышах сусветнай першасці Алекс Хігінс завяршаў свае выступленні пасля першага кола: паразы з аднолькавым рахункам 12:13 ад Дуга Маўнджоя і . Нягледзячы на гэта, ён выйграў Мастэрс 1978 і чэмпіянат Ірландыі сярод прафесіяналаў таго ж года, а ў 1979 абараніў званне чэмпіёна Ірландыі і стаў пераможцам новага турніру . Таксама ён выйшаў у фінал Мастэрс, і хоць прайграў , 4:8, па ходзе спаборніцтва зрабіў першы ў гісторыі турніру сэнчуры — 132 ачкі.
У 1980 годзе Алекс восем разоў дасягаў фіналаў розных турніраў, з якіх тры — Tolly Cobbold, і — выйграў. У ліку прайграных ім фіналаў апынуўся і чэмпіянат свету — у матчы супраць канадца Кліфа Торбурна Хігінс вёў у рахунку 5:1, 6:2 і 9:5, аднак, як і ў 1976 годзе, не здолеў утрымаць перавагу і ў выніку зноў саступіў — 16:18. Фінал запомніўся яшчэ і тым, што на другі гульнявы дзень прамая трансляцыя матча на Бі-бі-сі была перапынена экстраным паведамленнем пра . Спыненне трансляцыі выклікала крайнюю незадаволенасць большасці тэлегледачоў, якія адразу сталі тэлефанаваць у рэдакцыю з вымогай вярнуць паказ матча.
На тым жа турніры Хігінс меў добрую магчымасць зрабіць першы афіцыйна зарэгістраваны максімум у прафесійным спаборніцтве, але не здолеў выйсці на зялёны і спыніўся на адзнацы ў 122 ачкі. Паводле вынікаў гэтага паспяховага сезона Алекс, які трохі страціў за апошнія гады свой высокі рэйтынг, падняўся з 11 на 4 месца.
У ён у другі і апошні раз у сваёй кар’еры выйграў Мастарс (у вырашальным матчы пераможаны Тэры Грыфітс), а таксама стаў фіналістам чэмпіяната Вялікабрытаніі. Аднак адносна невысокія вынікі на рэйтынгавых турнірах панізілі нумар Хігінса ў міравой табелі пра рангі да 10 радка.
У лютым 1982 года Алекс у чарговы раз выйшаў у фінал Irish Professional, дзе саступіў Дэнісу Тэйлару, 13:16. Але поўным трыумфам для яго завяршылася першасць свету 1982 года, у якім з удзелам Хігінса прайшлі два выбітныя матчы. Першым з іх стаў паўфінал супраць маладога і перспектыўнага Джымі Уайта. На працягу практычна ўсёй гульні паўночна-ірландзец адставаў у рахунку, і да канца матча перавага была на боку Джымі — ён вёў 15:13, а потым 15:14, і яму да даканцовай перамогі заставалася выйграць усяго адзін фрэйм. Уайт яшчэ больш наблізіўся да фіналу, набраўшы 59 ачкоў і пакінуўшы пасля сваёй памылкі на чырвоным складаную пазіцыю Хігінсу. Дэманструючы неверагоднае самавалоданне і вытрымку (для перамогі ў партыі яму патрабавалася фактычна зрабіць клірэнс — то бок Алекс не меў права на памылку), ён правёў адзін з лепшых брэйкаў у гісторыі снукера і выйграў фрэйм — 69-59. Пры пабудове серыі амаль кожны ўдар Хігінса суправаджаўся няўдалым выхадам на наступны шар, што яшчэ больш ускладняла пасоўванне і без таго цяжкага брэйку.
У вырашальным фрэйме ўжо сам Хігінс сарваў брэйк пры рахунку 59-0, але Уайту не атрымалася паўтарыць сцэнарый папярэдняй партыі, і ў выніку перамога ў матчы дасталася 33-гадоваму паўночна-ірландцу. Такім чынам, Алекс Хігінс выйшаў у свой 4-ы фінал сусветнай першасці.
Ледзь менш напружаным апынуўся фінал, дзе Алекс ізноў сустрэўся з Рэям Рыярданам. Да рахунка 15:15 ішло прыкладна роўнае змаганне, але потым Хігінс зрабіў апошні «рывок» і з тотал-клірэнсам у 135 ачкоў выйграў матч — 18:15. Гэта была яго не толькі прафесійная, але і эмацыйная перамога — пасля гульні шчаслівы Хігінс са слязьмі на вачах паклікаў да сябе жонку Лін з 18-месячнай дачкой, і разам з імі падняў кубак чэмпіянату свету.
За перамогу на турніры Алекс атрымаў 25000 фунтаў стэрлінгаў, з якіх адна тысяча была фактычна павернута як штраф за здзейсненыя раней дысцыплінарныя парушэнні. Ён не стаў першым у з-за здымання штрафных ачкоў, таксама паводле дысцыплінарных прычын, і заняў другое месца. Аднак той сезон стаў адным з самых памятных у яго кар’еры.
1982—1990
У Хігінс выйграў турнір Irish Professional (перамога над Дэнісам Тэйларам, 16:11), але больш не згуляў ніводнага фіналу. На новым рэйтынгавым спаборніцтве, Professional Players Tournament, ён ужо ў першым раўндзе прайграў Рыярдану, а праз некалькі месяцаў, на Мастэрс ізноў саступіў у стартавым матчы — , 4:5. Аднак апошняя гульня запомнілася тым, што на ёй былі прысутнымі 2876 гледачоў — абсалютны рэкорд наведвальнасці снукернага турніру, які не пабіты дагэтульНягледзячы на тое, што на некаторых матчах на Далёкім Усходзе было больш гледачоў, дакладная іх колькасць не ўсталявана, і таму афіцыйна рэкорд не пабіты..
На чэмпіянаце свету 1983 дзеючы пераможца саступіў у Стыву Дэвісу — 5:16; у выніку ён апусціўся на тры пазіцыі і заняў 5 месца ў рэйтынгу. Потым Алекс два гады запар дасягаў фіналу чэмпіянату Вялікабрытаніі, які да таго часу ўжо стаў другім па важнасці турнірам сезона. У 1983 ён выйграў турнір, перамогшы ў цікавым матчы Дэвіса, 16:15, пасля рахунку 0:7 не ў сваю карысць; у 1984 () ён ізноў сустрэўся з ім, але гэтым разам ужо саступіў — 8:16. У тым жа сезоне Хігінс разам з Джымі Уайтам выйграў , а таксама выйшаў у фіналы чэмпіянату Ірландыі, і каманднага Кубка свету. На апошнім з гэтых турніраў ён стаў пераможцам у складзе Ірландскай зборнай. Аднак, улічваючы тое, што амаль усё фіналы Хігінса ў тым сезоне давяліся на нерэйтынгавыя спаборніцтвы, ён стаў толькі 9-м у сусветным рэйтынгу.
Алекс Хігінс яшчэ двойчы перамагаў на Кубку свету, у 1986 і 1987 гадах. У 1986 годзе ён заняў другое месца на і Irish Professional, а ў 1987 у апошні раз выйшаў у фінал Мастарс, дзе саступіў Дэнісу Тэйлару ў вырашальным фрэйме, 8:9 (хоць лідзіраваў з лікам 8:5 і меў матчбол).
Скандальны інцыдэнт здарыўся з Хігінсам на чэмпіянаце Вялікабрытаніі 1986. Ён спрабаваў ухіліцца ад аналізу крыві на ўтрыманне наркатычных рэчываў, а потым стукнуў галавой дырэктара турніру, які папрасіў Алекса паспяшацца. У наступнай бойцы, якая вылілася за межы яго пакоя, Алекс таксама паўдзельнічаў. У выніку ён быў дыскваліфікаваны на пяць турніраў і буйна аштрафаваны.
У 1988 годзе Алекс Хігінс, якому было ўжо каля сарака гадоў, стаў фіналістам Гран-пры, але зноў прайграў Стыву Дэвісу, 6:10. Усе ніжэйшыя вынікі на большасці рэйтынгавых турніраў і асабліва на чэмпіянатах свету прывялі да таго, што ён упершыню за сваю кар’еру пакінуў Топ-16, заняўшы 17-е месца.
І ўсё ж, у лютым 1989 года Алекс у пяты раз стаў чэмпіёнам Ірландыі сярод прафесіяналаў і нарэшце выйграў свой «хатні» турнір , пры моцнай падтрымцы мясцовай публікі перамогшы маладога Стывена Хендры ў вырашальнай партыі — 9:8 (Irish Masters стаў апошнім выйграным у яго кар’еры). Большую частку сезона, улучаючы гэтыя два турніры, Алекс правёў кульгаючы — ён зламаў нагу, спрабуючы па карнізе вылезці з кватэры, у якой пасля сваркі замкнула яго ж дзяўчына.