ААТ «Мінскі гадзіннікавы завод» — адзіны гадзіннікавы завод у Беларусі. Рашэнне аб будаўніцтве завода было прынята ў 1953 годзе, з 1955 года выпускаліся гадзіннікі, у тым ліку такія вядомыя савецкія маркі як «Луч», «Заря» і «Вымпел». Нягледзячы на складанасці постсавецкага перыяду, завод захаваў вытворчасць, а з 2010 года фундатарам МГЗ з’яўляецца швейцарская кампанія Franck Muller.

Гісторыя Напачатку пяцідзесятых гадоў у былым Савецкім Саюзе гадзіннікавую прамысловасць складалі трынаццаць заводаў Главчаспрома Міністэрства машынабудавання. У 1950 годзе было выраблена 7,566 млн гадзіннікаў, а да 1953 года ўжо 12,516, з іх наручных — 4,595 млн вырабаў.

Наспела неабходнасць пашыраць асартымент і павялічваць выпуск наручных і кішэнных гадзіннікаў. Пастанова Савета Міністраў СССР і Савета Міністраў БССР № 1134 ад 22.09.1953 паклала пачатак стварэнню гадзіннікавай прамысловасці ў Беларусі.

thumb|Вежа Мінскага гадзіннікавага завода.

Будаўніцтва завода Будынак Мінскага гадзіннікавага завода з’яўляецца адным з самых вядомых у Беларусі. Галоўны корпус завода стаў першым у БССР поўназборным шматпавярховым вытворчым будынкам; архітэктары — Іван Боўт, Сяргей Баткоўскі і Нута Шпігельман.

Будаўніцтва завода пачалося ў канцы 1953 года і было спалучана з пасляваеннымі цяжкасцямі недахопу рабочых, матэрыялаў і тэхнікі. Таму першай срецыяльнасцю шматлікіх гадзіншчыкаў стала спецыяльнасць памочніка працоўнага на будаўніцтве. Да сярэдзіны 1955 года будаўніча-мантажныя працы ў першым корпусе, па часавай планоўцы, былі завершаны і з 24 лістапада Мінскі гадзіннікавы завод быў перакладзены ў лік дзейсных прадпрыемстваў.

Да 1965 года будаўніча-мантажныя працы на Мінскім гадзіннікавым заводзе галоўным чынам былі скончаны. Праектам плану будаўніцтва завода было прадугледжана будаўніцтва жылля і іншых аб’ектаў сацкультбыта — дзіцячых садоў і ясляў, піянерскага лагера, палаца культуры і спартыўных збудаванняў. Ужо ў 1954 годзе пачата будаўніцтва 95-кватэрнага дома на праспекце Сталіна (цяпер Незалежнасці).

Загадам па заводзе № 27 ад 24.01.1978 года ўведзены ў эксплуатацыю вытворчы корпус № 7 і ў адпаведнасці з рашэннем дырэктара завода ў гэтым корпусе на першым і трэцім паверхах былі вылучаны вытворчыя плошчы для аддзела мікраэлектронікі і даследчага эксперыментальнага ўчастка.

Знакамітая вежа Мінскага гадзіннікавага завода, якая стала часткай ансамбля галоўнага праспекта сталіцы — Незалежнасці, была пабудавана ў 1979 годзе. Праз год на ёй былі ўсталяваныя хранометры з дыяметрам цыферблатаў 6 метраў. Даўжыня хвілінных стрэлак — 2 метры. Прычым кожную мантавалі з трох частак: стварыць іх цалкам у завадскім інструментальным цэху было немагчыма. Усе чатыры вежавых хранометра рухаюць асобныя механізмы, якія распрацоўваліся на ерэванскім вытворчым аб’яднанні «Сапфір». Вонкавае афармленне гадзіннікаў і мацаванні дэталяў на «Луч» стваралі саматугам. У ноч з 1988 на 1989 год апошнія хвіліны да святочнай паўночы беларусы адлічвалі па тэлевізары менавіта па гадзінніках «Луч».

Першым дырэктарам завода быў прызначаны Рыгор Іванавіч Мажаеў.

Вытворчасць у савецкі перыяд

1955—1965 гады

14 снежня 1955 года з канвеера сышлі першыя гадзіннікі «Заря» — самыя маленькія і вытанчаныя з выпусканых у Савецкім Саюзе. Рысунк былі перададзены з Пензенскага гадзіннікавага завода.

Працэс зборкі гадзіннікаў у той час быў працаёмкім: усе аперацыі выконваліся ўручную. Асноўнымі прыладамі былі пінцэты і адвёрткі. Працаёмкасць зборачных працэсаў у агульных працавыдатках вырабу гадзіннікаў займала больш сарока працэнтаў.

У 1965 г. пачаты дасведчана-канструктарскія працы па стварэнні новых жаночых гадзіннікаў з дакладнасцю ходу +/- 30 с у суткі, што адпавядае гадзіннікам 1-га класа дакладнасці для механічных гадзіннікаў. Механізм дыяметрам 18 мм з цэнтральнай секунднай стрэлкай і супрацьударнай прыладай Луч-1809. Навізна і арыгінальнасць распрацоўкі складаліся ў тым, што гэты механізм павінен быў стаць базавым для розных мадыфікацый гадзіннікаў — з календаром Луч-1814, з аўтопадзаводам Луч-1815, з календаром і аўтападзаводам Луч-1816. У 1970-я гг. гэтыя маркі гадзіннікаў сталі асновай праграмы па стварэнні новых відаў механічных гадзіннікаў.

Да 1965 на галаўным прадпрыемстве было змантавана 1850 адзінак абсталявання, у тым ліку 1120 адзінак тэхналагічнага. Колькасць персанала складала 4374 чалавека, у тым ліку прамыслова-вытворчага — 4223 чалавека.

План 1965 г. МГЗ выканаў па ўсіх паказчыках. Выпушчана таварнай прадукцыі на 11 мільёнаў 579 тысяч рублёў. У параўнанні з 1958 г. выпуск павялічыўся больш чым у два разы. За 1965 г. усяго было выраблена 1 265 773 гадзіннікаў, у тым ліку «Луч-1800» — 1 035 492 штук, «Луч-2209» — 165 231 і «Луч-1300» — 65 050 штук.

Акрамя гадзіннікаў завод выпускаў станкі для прыборабудаўнічай прамысловасці, прыборы і запасныя часткі.

1966—1970 гады У восьмай пяцігодцы (1966—1970 гг.) пачалося засваенне новых складаных гадзіннікаў з супрацьударнай прыладай і цэнтральнай секунднай стрэлкай «Луч-1809». На базе механізму гэтых гадзіннікаў плануецца стварэнне гадзіннікаў з аўтападзаводам і календаром. У 1966-67 гг. спраектавана і засвоена 36 новых вонкавых афармленняў.

У 1968 г. выпушчаны ў серыйную вытворчасць гадзіннікі з механізмам «Луч-1809» першага класа дакладнасці ходу, дыяметрам 18 мм і вышынёй 3,8 мм з цэнтральнай секунднай стрэлкай і супрацьударнай прыладай. Па тэхнічных характарыстыках падобныя гадзіннікі не вырабляліся ў краіне і яны адпавядалі сусветнаму ўзроўню.

У 1969 г. пачаты выпуск гадзіннікаў з календаром «Луч-1814», за год выпушчана 1212 гадзіннікаў. Наладжана вытворчасць 21 варыянту вонкавых афармленняў да гадзіннікаў усіх калібраў, у тым ліку 1 новы корпус і 20 цыферблатаў з хімічным і электрычным паліраваннем, з афарбоўкай каляровымі лакамі, з цыферблатамі, апрацаванымі метадам дэкаратыўнай штрыхоўкі, а таксама нанясеннем і апрацоўкай знакаў алмазнымі разцамі і т. д. У гэтыя гады ў канструкцыях вонкавых афармленняў гадзіннікаў шырока выкарыстоўваюцца гнуткія бранзалеты.

1971—1975 гады За годы дзявятай пяцігодкі (1971—1975 гг.) аб’ём выпуску прадукцыі вырас на 96,6 %, прадукцыйнасць працы — на 81,4 %. Выпуск наручных гадзіннікаў у 1975 годзе склаў 3775 тысяч штук. Штогод павялічваецца выпуск гадзіннікаў на базе «Луч-1809». У 1975 г. выпушчана гадзіннікаў «Луч-1809» — 11,1 і «Луч-1816» — 15 тысяч штук.

У 1973 г. пачалася пастаўка ў гандлёвую сетку электорнна-механічных гадзіннікаў, у 1974 г. гадзіннікаў з аўтопадзаводам «Луч-1815» і з аўтападзаводам і календаром імгненнага дзеяння «Луч-1816». Акрамя побытавых гадзіннікаў у шэтым годзе было пастаўлена 121000 аўтамабільных гадзіннікаў.

З 3777 тысяч наручных гадзіннікаў у 1975 г. пастаўлена на экспарт 854 тысячы ці 22,6 % ад агульнай пастаўкі. Гадзіннікі пастаўляліся ў сямнаццаць краін, у тым ліку ў Вялікабрытанію, Канаду, Панаму, ЗША, Францыю і іншыя краіны.

Выпуск наручных жаночых гадзіннікаў за дзве пяцігодкі павялічыўся больш чым у тры разы, у тым ліку выпушчана амаль 600 тысяч новых наручных гадзіннікаў на базе механізму «Луч-1809» і з 1973 года арганізавана серыйная вытворчасць наручных электронна-механічных гадзіннікаў «Луч-3045». Акрамя гэтага ў 1975 годзе выпушчана 150,5 тысяч аўтамабільных гадзіннікаў АЧЖ-1. (2/253) У 1975 годзе выпушчана 3775 тысяч наручных гадзіннікаў, у тым ліку 596 тысяч новых гадзіннікаў на базе механізму «Луч-1809». Наладжана вытворчасць і выпускаюцца гадзіннікі з календаром і аўтападзаводам «Луч-1816». Выпуск гадзіннікаў з новым механізмам у 1976 годзе ўзрастае да 900 тысяч штук.

У 1975 годзе сярэдняя зарплата аднаго працаўніка МГЗ склала 1706 рублёў, павялічылася ў параўнанні з 1965 годам на 667 рублёў.

1976—1980 гады Асаблівасць дзясятай пяцігодкі (1976—1980 гг.) — значная змена асартыменту выпусканай прадукцыі. У 1980 годзе выпуск гадзіннікаў «Луч-1800» і «Луч-2209» захоўваецца на ўзроўні 1975 года, а выпуск гадзіннікаў «Прамень-Луч, 1814, 1816» узрос амаль удвая. Выпуск усіх гадзіннікаў перавысіў 5200 тысяч гадзіннікаў, у тым ліку побытавых — амаль 5000 тысяч гадзіннікаў у год. Пачынаецца вытворчасць наручных электронна-механічных гадзіннікаў і ствараецца серыйная вытворчасць інтэгральных схем і электронных блокаў.

Загадам міністра ад 18 студзеня 1976 года Мінскаму гадзіннікаваму заводу даручана стварэнне магутнасцей па вытворчасці вырабаў мікраэлектронікі, па пашырэнні ўжывання іх у прыборабудаванні, у тым ліку гадзіннікавай прамысловасці.

За дзясятую пяцігодку з канвеераў заводу сышло звыш 22 мільёнаў гадзіннікаў, у тым ліку 450 тысяч звыш планавых. Амаль кожныя трэція гадзіннікі выпускаюцца з дзяржаўным «Знакам якасці».

Шматлікія гады карысталіся ў пакупнікоў вялікім попытам гадзіннікі ў афармленнях ЧН-961К, ЧН-706К, ЧН-585К, ЧН-844К, ЧН-866К, ЧН-598К, ЧН-538К. У канцы сямідзесятых гадоў быў створаны шэраг філігранных вырабаў з мельхіёру ЧН-101К — кніжачка, у якую мантаваліся гадзіннікі «Луч-1800», ЧН-103К — ювелірны набор, які складаўся з корпуса бранзалета і пярсцёнка. Гадзіннікі ў корпусе-бранзалеце ЧН-105 (вяровачка) доўгі час карысталіся попытам у пакупнікоў.

У другой палове сямідзесятых гадоў пачалося бурнае развіццё кварцавых наручных гадзіннікаў (КНГ). Калі ў 1975 годзе механічных малагабарытных гадзіннікаў увогуле аб’ёме вытворчасці побытавых гадзіннікаў у свеце складала 94 %, а КНЗ — 6 %, то напачатку дзевяностых гадоў гэтыя лічбы былі роўныя адпаведна 10-15 % і 85-90 %. Для рашэння праблемы развіцця вытворчасці электронных гадзіннікаў патрэбна была спецыяльна база.

Юбілей — 25 гадоў 24 лістапада 1980 года споўнілася 25 гадоў з дня ўводу МГЗ у лад дзейсных прадпрыемстваў. За гэтыя гады завод вырас у адно з найбуйных прадпрыемстваў гадзіннікавай прамысловасці. На заводзе працуе больш за восем тысяч чалавек — з іх 5253 атрымалі ганаровае званне «Ударнік камуністычнай працы», 383 чалавека выканалі свае асабістыя пяцігадовыя планы датэрмінова.

За 25-гадовы перыяд калектыў Мінскага гадзіннікавага завода вырабіў звыш 56 мільёнаў гадзіннікаў. Гэта наручныя жаночыя «Луч-1900, 1809, 1814, 1816», мужчынскія «Луч-2209». Выпускаюцца таксама электронна-механічныя гадзіннікі «Луч-3055» і гадзіннікі «АЧЖ-1» для аўтамабіляў «Жыгулі».

На заводзе дзейнічае 32 канвеера паэлементнай зборкі гадзіннікаў, 17 аўтаматычных ліній і 1205 адзінак аўтаматычнага і паўаўтаматычнага абсталявання, 7 комплексна-механізаваных і 2 аўтаматызаваных цэхаў.

Постсавецкі перыяд У чэрвені 1992 года, паводле пратаколу агульнага збору акцыянераў, акцыянернае прадпрыемства «Вытворчае аб’яднанне Мінскі гадзіннікавы завод» шляхам вылучэння з Акцыянернага таварыства «Часпром» (СССР, г. Масква) было ператворана ў акцыянернае таварыства.

У адпаведнасці са Статутам ААТ «Мінскі гадзіннікавы завод» з’яўляецца адкрытым акцыянерным таварыствам з 1994 года. ААТ «Мінскі гадзіннікавы завод» двойчы ажыццявіла перарэгістрацыю ў Мінскім гарадскім выканаўчым камітэце, што зарэгістравана ў Рэестры агульнарэспубліканскай рэгістрацыі ў 1996 і 2000 гг.

У адпаведнасці з арт. 90 Закона № 423-3 ад 18.07.2000 г. «Аб эканамічнай безгрунтоўнасці (банкруцтве)» у перыяд правядзення конкурснай вытворчасці паўнамоцтва кіраўніка і іншых органаў кіравання перайшлі да кіраўніка, за выключэннем паўнамоцтваў, пераходзячых, у адпаведнасці з дадзеным Законам, да іншых асоб (органаў), і права кіравання маёмасцю даўжніка перайшло да кіраўніка.

У жніўні 2006 года гаспадарчы суд г. Мінска па пазове падатковай інспекцыі ў адносінах Мінскага гадзіннікавага завода пачаў працэдуру банкруцтва і ўвёў ахоўны перыяд. Па стане на 01.09.2006 г. на складах заводу знаходзілася 1,32 млн адзінак гадзіннікаў, што больш чым у 16 раз перавышала аб’ём сярэднямесячнай вытворчасці, на канец 2009 года складскія запасы перавысілі сярэднямесячны аб’ём вытворчасці ў 35,8 разоў.

Завод сёння

Прыватызацыя