Ясноткавыя (Lamiaceae), або губакветныя (Labiatae) — сямейства раслін, уключае каля 210 родаў і каля 3500 відаў, сярод якіх такія шырока выкарыстоўваныя ў кулінарыі расліны, як базілік, мята, размарын, палын, чабер, маяран і чабор. На Беларусі 54 віды ў 26 родах.
Біялагічнае апісанне thumb|left|Ільвіны хвост (Leonotis leonurus) Велізарная большасць яснатковых — аднагадовая і шматгадовая трава, радзей паўхмызнякі і хмызнякі і толькі трохі дрэвападобных формаў.
Першапачатковая назва губацветныя (Labiatae Juss.) была дадзена з-за таго, што кветка ў большасці двугубая, падобна на расчыненую зяпу або пашчу з дзвюма вуснамі, накіраванымі ўверх і ўніз, а часам падзеленымі на розныя лопасці.
Плод звычайна чатырохдзельны, пагружаны ў кубачак, які застаецца пасля адцвітання; рэдка плод з 1 або 3 арэшкаў, па недаразвіцці іх часткі, але ніколі не бывае ні коробчатым, ні ягадным або іншага выгляду.
Сцёблы часцей за ўсё чатырохгранныя, у нешматлікіх круглявыя; лісце заўсёды супраціўнае, а пары іх размешчаныя накрыж, суцэльныя або розна рассечаныя. Прылісткаў няма. У кутах лісця кветкі адзінкавыя, парныя або сабраныя ў нешматлікія суквецці на кароткіх ножках; кожная пара такіх суквеццяў, датыкаючыся крайнімі кветкамі, утварае ілжывае кальцо кветак, а пры цесным размяшчэнні такіх кольцаў у верхняй частцы сцябла ўвесь збор колераў прымае выгляд ілжывага коласа (так, напрыклад, у мяты, катовіка, ільвінага хваста і інш.), прычым верхнія лісце значна паменшаныя і прымаюць ужо характар прыкветкаў. У лісці ўтрымоўваюцца араматычныя эфірныя алеі. thumb|left|Кветка базіліка (Ocimum basilicum) Кубачак заўсёды застаецца пры плёне, як ужо сказана, звычайна калакольчатая і пяцізубная, да часу сталасці плёну цвярдзее, і зубцы яе становяцца калючымі; радзей двугубая. Вяночак заўсёды трубчасты, але на канцы моцна вар'іруе: то ясна двугубый з моцна развітымі лопасцямі (шалвея, глухая крапіва, зябер і інш.), то неполнагубы або аднагубы (жывучка, дубніца), то абрэзаны амаль правільна і зусім не губаты (мята). Тычачак 4, рэдка 2, прымацаваных да трубкі вяночка, з якім яны і адвальваюцца разам; яны то ўтоеныя пад увагнутай верхняй губою вяночака, то выстаўляюцца наружу, калі вяночак непаўнагубы або зрэзаны.
Заўважана, што некаторыя яснатковыя з выбітнымі вонкімі тычачкамі і мала развітым вяночкам, маюць свой адмысловы раён распаўсюджвання, пераважна ў сярэдняй і ўсходняй Азіі, усходняй Еўропе, паўночнай Афрыцы і Паўночнай Амерыцы, што і залежыць, па ўсёй верагоднасці, ад аднастайнага жа размеркавання некаторых насякомых.
Роды Acanthomintha Achyrospermum
Acrocephalus Acrotome Acrymia Aeollanthus Agastache
Ajugoides Alajja Alvesia Amethystea Anisochilus Anisomeles Antonina Asterohyptis
Basilicum Becium Benguellia Blephilia Bostrychanthera Bovonia Brazoria Bystropogon Calamintha Capitanopsis Capitanya Catoferia Cedronella Ceratanthus Chamaesphacos Chaunostoma Chelonopsis Cleonia
Colebrookia Coleus* Collinsonia Colquhounia Comanthosphace Conradina Craniotome Cuminia Cunila Cyclotrichium Cymaria Dauphinea Dicerandra Dorystaechas
Drepanocaryum Eichlerago Elsholtzia Endostemon Englerastrum Eremostachys Eriope Eriiophyton Eriopidion Eriothymus Erythrochlamys Eurysolen Fuerstia
Geniosporum
Glechon Gomphostemma Gontscharovia Hanceola Haplostachys Haumaniastrum Hedeoma Hemiandra Hemigenia Hemizygia Hesperozygis Heterolamium Hoehnea Holocheila Holostylon Horminium Hoslundia Hymenocrater Hypenia Hypogomphia Hyptidendron Hyptis
Isodictyophorus Isodon Isoleucas Keiskea Kinostemon Kudrjaschevia Kurzamra Lagochilus Lagopsis
Lamiastrum Lamiophlomis
Leocus Leonotis
Lepechinia Leucas Leucosceptrum Limniboza Lophanthus Loxocalyx
Macbridea Marmoritis
Marsypianthes Meehania
Melittis
Meriandra Mesona Metastachydium Microcorys Micromeria Microtoena Minthostachys Moluccella Monarda Monardella Mosla Neoeplingia Neohyptis
Neustruevia Nosema Notochaete Ocimum Octomeron Ombrocharis
Orthosiphon Otostegia Panzerina Paraeremostachys Paralamium Paraphlomis Peltodon Pentapleura
Perovskia Perrierastrum Phlomis Phlomoides Phyllostegia
Piloblephis Pitardia Platostoma — С. 387. Pogogyne Pogostemon Poliomintha Prasium Prostanthera
Pseuderemostachys Puntia Pycnanthemum Pycnostachys Renschia Rhabdocaulon Raphidion Rhododon
Rostrinucula Roylea Rubiteucris Sabaudia Saccocalyx — у тым ліку Шалфей вешчуноў Satureja Schizonepeta
Siphocranion Skapanthus Solenostemon Stachyopsis — у тым ліку Stachys byzantina Stenogyne Sulaimania Suzukia Symphostemon Synandra Syncolostemon Tetradenia
Thorncroftia Thuspeinanta Thymbra Thymus Tinnea Trichostema Vitex Wenchengia Westringia Wiedemannia Wrixonia Zataria Zhumeria Ziziphora