Васі́ль Цімафе́евіч Рагу́ля (, в. Ачукевічы, Навагрудскі павет, Мінская губерня (цяпер Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць) — , Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, публіцыст.

Біяграфія Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Скончыў расійскую настаўніцкую семінарыю і Віленскі настаўніцкі інстытут (1900). Настаўнічаў у Смаргоні, Мінскім павеце і ў Мінску. Арыштаваны ў 1906 годзе за ўдзел у рэвалюцыйных падзеях у Віленскай акрузе. Аднак неўзабаве па невядомых прычынах ён быў вызвалены і адразу ж дапушчаны да працы настаўнікам у народнай школе ў Мінску. Паводле пазнейшых ацэнак польскай палітычнай паліцыі (1924), гэта сведчыла пра тое, што царскія ўлады насамрэч не лічылі яго палітычна небяспечным дысідэнтам.

У 1914 годзе быў мабілізаваны ў расійскую армію. Падчас Першай сусветнай вайны ваяваў на Заходнім фронце, нібыта служыў у Оршы і Смаленску, дзе некалькі гадоў працаваў намеснікам ваеннага чыноўніка. У 1917 годзе ўступіў у Расійскую дэмакратычную партыю і актыўна ўключыўся ў антываенную і антымілітарысцкую агітацыю. Паводле польскіх паліцэйскіх справаздач, Рагуля прымаў актыўны ўдзел у ранніх бальшавіцкіх маніфестацыях, «далучыўшыся да натоўпу некіруемых салдат, якія зрывалі эпалеты з афіцэрскіх мундзіраў і нібыта ўдзельнічалі ў здзеках з афіцэраў і рабаванні ваенных складаў».

Яго пазіцыя адносна беларускага руху ў той час была неадназначнай. У маі 1917 года на з'ездзе настаўнікаў Мінскай губерні ён адкрыта выступіў супраць увядзення беларускай мовы ў школьнае навучанне. Быў удзельнікам Першага Усебеларускага кангрэса (1917) у Мінску, дзе, паводле даследчыкаў, прытрымліваўся прарасійска-бальшавіцкай арыентацыі.

У польскіх паліцэйскіх рапартах (1924) сцвярджалася, што Рагуля прапанаваў свае паслугі ў якасці шпіёна і правакатара галоўнакамандуючаму ў Мінску бальшавіку Аляксандру Мяснікову. З'яўляючыся сябрам Цэнтральнай вайсковай рады і Найвышэйшай беларускай рады, Рагуля нібыта перадаваў бальшавікам усю інфармацыю пра іх рашэнні. Калі намаганні Рагулі пераканаць з'езд прыняць прапановы Мяснікова праваліліся, ён паведаміў пра гэта бальшавікам, што прывяло да гвалтоўнага разгону кангрэса. Таксама эсэраўскія колы вінавацілі яго ў правакаванні разгону бальшавікамі яшчэ аднаго з'езда ў Смаленску, што прывяло да арышту больш за сотню беларусаў і расстрэлу некалькіх з іх. Аўтар паліцэйскага рапарта нават называў яго агентам камуністаў і, магчыма, савецкіх спецслужбаў.

У 1918 годзе выкладаў у навучальных установах Мінска. Падчас польскай акупацыі ў 1919—1920 гадах уваходзіў у Расійскую аб'яднаную радыкальна-дэмакратычную групу (антыпольскую арганізацыю). З лета 1920 года мабілізаваны ў Чырвоную Армію; у красавіку 1921 года пакінуў яе шэрагі і вярнуўся ў родную вёску.

Нягледзячы на яго супярэчлівае мінулае і падазрэнні з боку некаторых дзеячаў, у 1922 годзе ён быў абраны дэпутатам польскага сейма і ўвайшоў у Беларускі пасольскі клуб. Адзін з ініцыятараў стварэння і кіраўнікоў новай палітычнай партыі — Беларускага сялянскага саюза, заснаванай у лістападзе 1925 года разам з Фабіянам Ярэмічам, Усеваладам Більдзюкевічам і Браніславам Туронкам. У снежні 1925 года быў членам ініцыятыўнай групы і сузаснавальнікам Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры (БІГіК).

У 1928 годзе абраны сенатарам, але неўзабаве пазбаўлены парламенцкага імунітэту, арыштаваны і зняволены на 2 гады. Пасля вызвалення вярнуўся ў родную вёску Ачукевічы, дзе жыў да пачатку Другой сусветнай вайны.

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР з верасня 1939 года настаўнічаў у школе ў Любчы. Арыштаваны органамі НКУС 20 чэрвеня 1941 года. З пачаткам вайны і набліжэннем нямецкіх войскаў збег з-пад арышту (з транспарту).

Падчас нямецкай акупацыі пайшоў на супрацоўніцтва з нацыстамі. Быў прызначаны прэзідэнтам беларускага раённага камітэта, а пазней бургамістрам Дзятлаўскага раёна. У 1944 годзе быў прызначаны віцэ-старшынёй Другога Усебеларускага кангрэса ў Мінску, скліканага Беларускай цэнтральнай радай (пры падтрымцы нямецкіх акупацыйных улад). 3 ліпеня 1944 года адступіў разам з нямецкім фронтам і апынуўся ў Германіі, потым у Бельгіі.

У 1950 годзе пераехаў у ЗША. Аўтар успамінаў, якія былі выдадзеныя ў Нью-Ёрку ў 1957 годзе.

Бібліяграфія Прамовы паслоў Беларускага пасольскага клубу. Вільня, 1926; Успаміны. Нью Ёрк, 1957.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі Гардзіенка А. Лісты Васіля Рагулі да Юркі Віцьбіча // ARCHE № 2(22)-2002  — Эл.рэсурс arche.bymedia.net

Катэгорыя:Нарадзіліся ў Навагрудскім раёне Катэгорыя:Палітыкі Беларусі Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польскай Рэспублікі (1918—1939) 1 склікання Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939) Катэгорыя:Публіцысты Беларусі Катэгорыя:Публіцысты XX стагоддзя Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба Катэгорыя:Удзельнікі Другога Усебеларускага кангрэса Катэгорыя:Беларускі калабарацыянізм Катэгорыя:Беларусы ў ЗША Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі