Се́ндэр (Алякса́ндр) Давы́давіч Пале́ес (, Мінск, Расійская імперыя — , Мінск, БССР) — беларускі мастацтвазнавец, гісторык, этнограф і публіцыст. Даследчык яўрэйскай гісторыі і матэрыяльнай культуры Беларусі.

Біяграфія Нарадзіўся ў Мінску ў сям'і работніка піваварнага завода, які ў 1920 годзе стаў інвалідам. Маці займалася дробным гандлем. У маладосці атрымаў традыцыйную яўрэйскую рэлігійную адукацыю. Да 1914 года вучыўся ў сярэдняй навучальнай установе і падзарабляў хатнім настаўнікам. Добра валодаў рускай, нямецкай мовамі і ідыш.

У юнацкія гады (1915—1917) прымаў удзел у яўрэйскай гісторыка-этнаграфічнай экспедыцыі пад кіраўніцтвам вядомага этнографа і пісьменніка С. А. Ан-скага. Экспедыцыя займалася зборам прадметаў яўрэйскай матэрыяльнай культуры ў Мінскай і Віленскай губернях. З 1915 па 1920 год С. Д. Палеес з'яўляўся актыўным удзельнікам працы Яўрэйскага гісторыка-этнаграфічнага таварыства. Свае першыя артыкулы і вершы ён пачаў публікаваць на рускай мове ў газеце «Паўночна-Заходняя думка». Да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года працаваў настаўнікам, а таксама выконваў абавязкі хранікёра ў Яўрэйскім камітэце дапамогі ахвярам вайны.

Дзейнасць у 1920-я гады У перыяд з 1917 па 1921 год С. Д. Палеес з'яўляўся членам яўрэйскай сацыялістычнай рабочай партыі Паалей Цыён. Са студзеня па лістапад 1922 года ўваходзіў у склад школьна-гаспадарчага савета горада Мінска. Пасля ўсталявання савецкай улады ён працаваў сакратаром часопіса «Эканамічнае жыццё» — афіцыйнага органа Савета народнай гаспадаркі Беларуска-Літоўскай Рэспублікі. Некаторы час з'яўляўся супрацоўнікам Народнага камісарыята рабоча-сялянскай інспекцыі Беларусі, адкуль быў звольнены ў сувязі са скарачэннем штатаў. У гэты час ён пражываў у Мінску па адрасе вуліца Нова-Мясніцкая, 39.

З 1 лютага 1923 года стаў працаваць кантралёрам-інспектарам дзіцячых устаноў Мінскай яўрэйскай абшчыны ад беларускага аддзялення Амерыканскага яўрэйскага аб'яднанага размеркавальнага камітэта (Джойнт), маючы службовы аклад у памеры 20 долараў. У сваіх службовых анкетах таго часу ён пазначаў свае палітычныя перакананні як «спачуваючы камунізму» і лічыў савецкую ўладу адзіна магчымай і пажаданай.

Адначасова з працоўнай і грамадскай дзейнасцю працягваў вучобу. У 1926 годзе паспяхова скончыў факультэт грамадскіх навук Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Навуковая і музейная праца З 1922 па 1928 год С. Д. Палеес з'яўляўся супрацоўнікам Інстытута беларускай культуры (Інбелкульта), а з 1924 па 1931 год — навуковым супрацоўнікам Беларускага дзяржаўнага музея. У 1925 годзе па даручэнні Народнага камісарыята асветы БССР ён арганізаваў яўрэйскі аддзел народнага побыту пры Беларускім дзяржаўным музеі. Падчас працы ў музеі ім было складзена падрабязнае апісанне яўрэйскіх культурна-гістарычных помнікаў на тэрыторыі Беларусі.

У 1928 годзе сумесна з даследчыкам Г. Аляксандравым выявіў і навукова апрацаваў унікальны архіў мінскага кагала першай паловы XIX стагоддзя. У тым жа годзе завяршыў грунтоўнае даследаванне «Матэрыялы бібліяграфіі для вывучэння яўрэйскага насельніцтва мястэчак Беларусі». У перыяд з 1928 па 1930 год працаваў на пасадзе старшага кансультанта ў арганізацыі «Дзяржгандальбел» па пытаннях народнай творчасці і мастацкай прамысловасці. З'яўляўся рэдактарам шэрагу выданняў, сярод якіх зборнік дакументаў «Пракламацыі 1905 года», а таксама зборнікі артыкулаў, прысвечаныя яўрэйскаму мастацтву і культуры. Актыўна публікаваў свае гістарычныя і краязнаўчыя артыкулы ў мінскай яўрэйскамоўнай газеце «Акцябер» («Кастрычнік»).

Пазней яго прафесійны шлях быў звязаны з Дзяржаўным мастацкім музеем БССР, дзе ён працаваў навуковым супрацоўнікам спачатку ў 1939—1941 гадах, а пасля заканчэння вайны — з 1947 па 1961 год. Працуючы ў мастацкім музеі, цесна супрацоўнічаў з яго дырэктарам А. В. Аладавай, сумесна з якой выступіў складальнікам каталога выставы «Выяўленчае мастацтва Беларускай ССР» у 1940 годзе.

Бібліяграфія

Крыніцы

Спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 ліпеня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1898 годзе Катэгорыя:Памерлі 26 верасня Катэгорыя:Памерлі ў 1964 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску Катэгорыя:Памерлі ў Мінску Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі Катэгорыя:Этнографы Беларусі Катэгорыя:Журналісты Беларусі Катэгорыя:Публіцысты Беларусі Катэгорыя:Рэдактары Беларусі Катэгорыя:Члены Паалей Цыён Катэгорыя:Супрацоўнікі Інбелкульта Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь Катэгорыя:Выпускнікі БДУ