Ukrajina () jest suverena država u istočnoj Evropi koja graniči s Crnim morem na jugu, Ruskom Federacijom na istoku i sjeveroistoku, Bjelorusijom na sjeveru, Poljskom, Slovačkom i Mađarskom na zapadu, te Rumunijom i Moldavijom na jugozapadu. Područje današnje Ukrajine bilo je naseljeno još prije 44.000 godina, a upravo tu je izvršeno i prvo pripitomljavanje divljeg konja, a smatra se i da je kolijevka nastanka indoevropske porodice jezika. U srednjem vijeku bila je ključni centar istočnoslavenske kulture.
Ukrajina je unitarna država podijeljena na 24 oblasti, jednu autonomnu republiku (Krim) i dva grada s posebnim statusom: Kijev, njen glavni i najveći grad, i Sevastopolj, sjedište ruske Crnomorske flote. Ukrajina je republika s polupredsjedničkim sistemom s odvojenom zakonodavnom, izvršnom i sudskom vlašću. Nakon raspada Sovjetskog saveza Ukrajina je nastavila održavati drugu po veličini vojsku u Evropi, poslije ruske. U ovoj zemlji živi oko 46 miliona ljudi, od čega je 77,8% etnički Ukrajinci, sa značajnim ruskom (17%), bjeloruskom i rumunskom manjinom. Službeni jezik je ukrajinski, a pismo ćirilica. Također, široko je rasprostranjena upotreba ruskog jezika. Dominantna religija je pravoslavlje.
Područje Ukrajine također je bilo poznato kao Rutenija, a stanovnici kao Ruteni ili Rusini, a u ruskoj historiografiji kao Mala Rusija (Малороссия). Ovo su područje u prethodnim stoljećima naseljavali Skiti i Sarmati. Sadašnje ime tumači se na različite načine, obično kao pogranična krajina.
Etimologija
Riječ Ukrajina vodi porijeklo iz staroslavenske riječi kraj, što znači ivica ili granica, a riječ krajina znači 'zemlja.
Geografija
thumb|350px|Mapa reljefa Ukrajine
Ukrajina ima strateški položaj u istočnoj Evropi. Na jugu je zapljuskuju Crno i Azovsko more, na zapadu graniči s Poljskom, Slovačkom i Mađarskom, Bjelorusijom na sjeveru, Moldavijom i Rumunijom na jugozapadu i Rusijom na istoku. Neki tvrde da se geografski centar Evrope nalazi u blizini gradića Rahiva u zapadnoj Ukrajini.
S površinom od 603.700 km2 Ukrajina je druga po veličini zemlja u Evropi (nakon evropskog dijela Rusije), a nešto je manja od Texasa.
Ukrajinski krajolik sastoji se od sjevernih šuma u Polisju i Volinu, središnji dio čine šumske stepe, visoravni na istoku u Donjeckoj oblasti, koje su do 500 metara nadmorske visine, primorske nizine i stepe duž Crnog i Azovskog mora. Karpatske planine na zapadu dostižu visinu do 2061 m s vrhom Hoverla. Tu je i Brebeneskul, jezero na najvišoj nadmorskoj visini u Ukrajini. Roman-Koš na krimskom poluostrvu dostiže visinu 1543 m.
Ukrajina ima uglavnom umjerenu kontinentalnu klimu s više mediteranskom klimom na južnoj obali poluostrva Krim. Prosječna temperatura u januaru iznosi -3 °C na jugozapadu i -8 °C na sjeveroistoku. Prosječna temperatura u julu iznosi 23 °C na jugoistoku i 18 °C na sjeverozapadu.
Padavine su najveće na zapadu i sjeveru. Zime variraju od blagih duž Crnog mora do hladnih dalje u unutrašnjosti. Ljeta su topla u većem dijelu zemlje, ali uglavnom vruća na jugu. Tokovi glavnih rijeka idu od sjeverozapada do jugoistoka i ulijevaju se u Crno i Azovsko more. Rijeka Dnjepar je najduža s hidroelektranama, rezervoarima, brojnih pritokama i dominira središnjim dijelom Ukrajine. Južni Bug s njenom pritokom Inhul ulijeva se u Crno more. Na zapadu i jugozapadu je rijeka Dnjestar. U srednjem toku je rijeka Donjec pritoka Dona, teče kroz jugoistok zemlje. Jugozapadno je delta Dunava koja čini granicu s Rumunijom.
Tri zone vegetacije pojavljuju se od sjevera do juga: Polisja (šume i močvarno rastinje), šumske stepe, i stepe. U području Polisja ima stabla hrasta, breze, graba, jasena, javora, bora, lipe, johe, topole , vrbe, i bukve. U planinskim područjima niže padine su obložene mješovitim šumama, srednje padine imaju borove šume, s alpskim livadama na višim nadmorskim visinama.
Historija
thumb|250px|Postanak i migracija Slovena u Evropi između 5. i 10. vijeka nove ere Ljudi iz tzv. bakarnog doba naseljavali su današnju zapadnu Ukrajinu, a Srednji stog kultura (4500–3500 p. n. e) je smještena sjeverno od Azovskog mora. Jamna kultura iz ranog bronzanog doba (3600–2300 p. n. e) prostirala se na području između rijeka Bug, Dnjestar i uralskih planina, ostavljajući stotine kamenih stela, zatim tu je i pećinska kultura iz trećeg milenijuma p. n. e.
Tokom željeznog doba za njima slijede Kimerijci, Skiti, Sarmati, između ostalih pastoralnih nomada, zajedno s drevnim grčkim kolonijama osnovanim u 6. vijeku p. n. e. na sjeveroistočnoj obali Crnog mora. Kolonije Tiras, Olbia, Hermonassa, ovjekovječili su rimske i vizantijske gradove do 6. vijeka.
U 3. vijeku Goti su stigli na područje današnje Ukrajine koju su nazvali Oium, koje je od strane arheologa nazvano Černjakovska kultura. Ostrogoti ostaju na tom području, ali dolaze pod vlast Huna 370-ih.
Kijevska kultura thumb|250px|Kneževine Kijevske Rusije, 1054-1132 Na sjeveru, tzv. Kijevska kultura je cvjetala od 3. do 5. vijeka n.e. Smatra se da je to prva slovenska arheološka kultura, i postojala je istovremeno kad i (nalazila se uglavnom sjeverno od) multietničkog gotskog kraljevstva Oium. Naselja su se nalazila uglavnom uz obale rijeka, često na visokim liticama ili uz obale rijeka. Nastambe su polupodzemne, često četvrtaste (4X4 metra), s otvorenim ognjištem u uglu. Većina sela sastojala se od samo nekoliko nastambi.
Huni su poraženi u bici kod Nedaoa 454. Uz vakuum moći stvoren s krajem hunske i gotske vladavine, slovenska plemena vjerovatno izlazeći iz ostataka kijevske kulture počela su tokom 5. vijeka da se šire preko velikog područja današnje Ukrajine pa sve do Balkana od 6. vijeka.
U 7. vijeku na području današnje Ukrajine bila je srž države Prabugara (često se naziva Stara Velika Bugarska) koja je imala svoje središte u gradu Phanagoria. Većina prabugarskih plemena selili su se u nekoliko pravaca krajem 7. vijeka i ostaci njihove države su bili osvojeni od strane Hazara, polunomadskog naroda iz središnje Azije. Hazari osnivaju nezavisno hazarsko kraljevstvo blizu Kaspijskog mora i Kavkaza, koja je uključivala teritoriju današnje istočne Ukrajine, Azerbejdžana na jugu, Rusije i poluostrva Krima.
Zlatno doba Kijeva
thumb|right|160px|upright|Vladimir vladar Ukrajine od 980-1015. Spomenik podignut od strane Ukrajinaca u Velikoj Britaniji 1988. u znak proslave uspostavljanja kršćanstva u Ukrajini od strane sv. Vladimira 988. Rus se spominje po prvi put od strane evropskih hroničara 839.
Kijevska Rusija se sastojala od nekoliko kneževina kojima su vladali međusobno povezani Rurikid prinčevi. Kijevska država je cvjetala od 9. do 11. vijeka pod vladarima Vladimirom I. Velikim (980-1015), njegovim sinom Jaroslavom I. Mudrim (1019-1054), i Vladimirom II Monomahom (1113-1125). Vladimir I Veliki je uveo hrišćanstvo u Kijevsku Rusiju 988., dok su druga dva vladara poslije njega dala novoj religiji državni status. S hrišćanstvom dolazi i azbuka razvijena od strane makedonaca Ćirila i Metodija.
Ovo stanje postavlja temelje nacionalnom identitetu Ukrajinaca, kao i drugih istočnoslavenskih naroda. Njegov glavni grad Kijev pod vodstvom Askolda i Dira oko 860. borili su se za nezavisnost od Hazara. Vladajuća elita Kijevske Rusije se u početku sastojala od Varjaga iz Skandinavije koji su se kasnije asimilirali u lokalno slovensko stanovništvo i dalo je Kijevskoj Rusiji svoju prvu moćnu Rurik dinastiju.
Sa smrću Mstislava od Kijeva (1125-1132) Kijevska Rusija se raspala u zasebne kneževine. U 13. vijeku mongolska osvajanja zadala su Kijevskoj Rusji završni udarac.
Mongoli, Litvanci i Poljaci Kneževine Galicija i Volinija su se ujedinile stvarajući Galičko-Volinjsko kraljevstvo, i opirući se Mongolima i Tatarima postajući Ruski bastion kroz cijeli 14. vijek. Istaknuti vladar Danilo Romanovič Galickij (1201-1264) je bio okrunjen od strane pape Inocenta IV 1264. i jedini je ukrajinski kralj krunisan na taj način.
Nakon 14. vijeka, Kijevska Rusija pada pod stranu dominaciju. Litvansko kraljevstvo je vladalo najvećim dijelom Ukrajine osim Galicije i Volinije koje su bile poražene i pod upravom Poljske. Zlatna horda koja je bila dio Džingis Kanovog carstva, kontrolisala je južne stepe i obale Crnog mora. Krimski kanat, osmanska vazalna država, preuzima vlast od Zlatne horde počevši od 1475. thumb|left|U vijekovima nakon mongolske invazije Kijevske Rusije, veliki dio Ukrajine je bio pod upravom Litvanije (od 14. vijeka) i nakon Lublinskog saveza iz 1569. od strane Poljsko–Litvanskog saveza, vidi mapu. Poljsko–Litvanski savez 1619. godine Na kraju je Veliko vojvodstvo Litve kontrolisalo sjeverozapadnu i središnju Ukrajinu. Veliko vojvodstvo je usvojilo administraciju Kijevske Rusije u svoj pravni sistem, a državni jezik je bio staroslavenski, uključujući i velikim dijelom domaći ukrajinski i bjeloruski jezik. Od 1386. nakon dinastičkih veza s Poljskom, litvanska elita usvojila je katolicizam, kao i poljski jezik i običaje, dok su obični ljudi zadržali odanost pravoslavnoj crkvi, povećavajući napetosti u društvu.
Do 1569. Lublinska unija koju su činili poljsko-litvanska unija, gdje je značajan dio ukrajinske teritorije prebačen pod poljsku upravu. Brest-Litovskom unijom iz 1596. Ukrajinci su podijeljeni na pravoslavce i istočne katolike. Sigismund III Vasa pokušao je prevesti pravoslavno stanovništvo na katoličanstvo kroz stvaranje ukrajinske grčke katoličke crkve. Dok je se gornja klasa okrenula na katoličanstvo, obični ukrajinci lišeni prirodnog zaštitnika među rusinskim plemstvom, okreću se za zaštitu Kozacima koji su ostali pravoslavni.
Od 1569. poljsko-litvanska unija bila je podvrgnuta nizu tatarskih osvajanja. Granično područje na jugoistoku bilo je u stanju polutrajnog rata do 18.vijeka. Više od tri miliona ljudi, uglavnom Ukrajinaca, ali i Čerkeza, Rusa, Bjelorusa i Poljaka su bili zarobljeni i otjerani u ropstvo za vrijeme Krimskog kanata.
Kozaci Sredinom 17. vijeka, kozačka država tzv. Zaporoški sič, osnovan od strane dnjeparskih Kozaka i rusinskih seljaka koji su bježali od Poljskog kmetstva. Zaporoški Kozaci koji su zasnovali ostrvsku tvrđavu ispod brzaka na rijeci Dnjepar, postala je simbol ukrajinskog nacionalnog identiteta.
Razdor između Ukrajinaca i njihovih Poljskih gospodara preko eksploatacije seljaka i suzbijanja pravoslavne crkve počeo je 1590-ih, predvođen Kozacima. Godine 1648. Bogdan Hmeljnicki je predvodio najveći kozački ustanak protiv Poljsko-Litvanske unije predvođene poljskim kraljem Janom II Kazimirom. Ovaj ustanak je na kraju doveo do podjele Ukrajine između Poljske i Rusije. Hmeljnicki je tražio pomoć protiv Poljaka u sporazumu s Moskvom iz 1654 godine. Moskovljani su ovo iskoristili kao izgovor za okupaciju. Dio Ukrajine na lijevoj obali rijeke Dnjepar je na kraju pripojen Rusiji kao Zaporoška (kozačka) Republika.
Ova republika je dostigla svoj vrhunac pod Ivanom Mazepom (1687-1709). Književnost, umjetnost, arhitektura (u kozačkom baroknom stilu) i učenje je cvjetalo. Mazepa je tražio ujedinjenje Ukrajinske države, pod suverenitetom cara. Kada je car Petar zaprijetio ukrajinskoj autonomiji, Mazepa se udružio s Karlom XII kraljem Švedske protiv njega, ali je bio poražen u bici kod Poltave 1709.
Ruska nadmoć thumb|upright|Poštanska marka s likom Nikolaja Gogolja, Rusija, 2009. godine Do kraja 18. vijeka zapadna ukrajinska Galicija je bila preuzeta od strane Austrije, dok je ostatak Ukrajine postepeno ulazio u sastav carske Rusije. Ruska carica Katarina II proširila je kmetstvo na tradicionalno slobodne kozačke regije i uništila je Zaporoški sič 1775. Rusija je potiskivala svako kretanje prema nacionalnom identitetu tokom 19. vijeka. Ukrajinski jezik je bio zabranjen na svim javnim mjestima osim za kućnu upotrebu.