O conflito de Irlanda do Norte (coñecido en inglés como The Troubles, en irlandés, Na Trioblóidí, «Os Problemas») foi un conflito armado interétnico nacionalista en Irlanda do Norte que provocou un gran número de vítimas durante a segunda metade do século XX. Enfrontou, por unha banda, os unionistas de Irlanda do Norte (de relixión protestante), partidarios de preservar as ligazóns co Reino Unido, e doutra banda os republicanos irlandeses, na súa maioría católicos, partidarios da independencia ou ben da integración da provincia na República de Irlanda. Ambos os bandos recorreron ás armas, e a provincia afundiuse nunha espiral de violencia que durou dende arredor de 1968 ata a firma do Acordo do Venres Santo, o 10 de abril de 1998, que sentou as bases dun novo goberno, en que católicos e protestantes comparten o poder.Historical Dictionary of the Northern Ireland Conflict by Gordon Gillespie (ISBN 978-0-8108-5583-0), page 250Elliot, Marianne: The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University. University of Liverpool Institute of Irish Studies, Liverpool University Press, 2007, page 2. ISBN 1-84631-065-2Goodspeed, Michael: When reason fails: portraits of armies at war: America, Britain, Israel, and the future. Greenwood Publishing Group, 2002, pp.44 y 61. ISBN 0-275-97378-6 Non obstante, a violencia continuou despois desa data e aínda continúa de forma ocasional e a pequena escala.
O conflito comezou durante unha campaña da Asociación polos dereitos civís de Irlanda do Norte para pór fin á discriminación contra a minoría católica ou nacionalista por parte do goberno protestante e unionista e a forza policial.Richard English. The State: Historical and Political Dimensions, Charles Townshend, 1998, Routledge, p.96; .Dominic Bryan. Orange Parades: The Politics of Ritual, Tradition and Control, Pluto Press (2000), p.94; . As autoridades tentaron reprimir esta campaña de protesta e foron acusadas de brutalidade policial; tamén se atopou coa violencia dos unionistas ("leais"), que alegaron que era unha fronte republicana. O aumento das tensións conduciu a uns graves incidentes violentos en agosto de 1969 e á despregadura de tropas británicas, no que se converteu na operación máis longa do Exército Británico."The Troubles: How 1969 violence led to Army's longest campaign". BBC News, 14 de agosto de 2019. Construíronse os chamados «muros da paz» para manter as dúas comunidades separadas. Algúns católicos inicialmente deron a benvida ao exército como unha forza neutral, mais axiña se viu como hostil e parcial, particularmente despois do Domingo Sanguento en 1972. A aparición de organizacións paramilitares armadas conduciu a unha guerra posterior nas seguintes tres décadas.
Os principais participantes no conflito foron paramilitares republicanos como o Exército Republicano Irlandés Provisional (IRA) e o Exército Irlandés de Liberación Nacional (INLA); paramilitares unionistas como a Forza Voluntaria do Ulster (UVF) e a Asociación en Defensa do Ulster (UDA); as forzas de seguridade estatais británicas: o Exército Británico e o Royal Ulster Constabulary (RUC); e activistas políticos. As forzas de seguridade da República de Irlanda desempeñaron un papel menor. Os paramilitares republicanos levaron a cabo unha campaña de guerrilla contra as forzas de seguridade británicas, así como unha campaña de bombardeos contra infraestruturas, obxectivos comerciais e políticos. Os unionistas atacaron os nacionalistas e a comunidade católica en xeral no que describiron como represalias. As forzas de seguridade británicas asumiron un papel policial e de contrainsurxencia, principalmente contra os republicanos. Houbo algúns incidentes de colusión entre as forzas de seguridade británicas e os unionistas. The Troubles tamén involucraron numerosos disturbios, protestas masivas e actos de desobediencia civil e conduciron á segregación e a creación de áreas restrinxidas.
O conflito foi principalmente político e nacionalista, alimentado por eventos históricos. Tamén tiña unha dimensión étnica ou sectaria, aínda que non era un conflito relixioso. Unha cuestión fundamental foi o estado constitucional de Irlanda do Norte. Os unionistas, na súa maioría protestantes, querían que Irlanda do Norte permanecese dentro do Reino Unido. Os nacionalistas/republicanos irlandeses, na súa maioría católicos, querían que Irlanda do Norte deixase o Reino Unido e se unise a unha Irlanda unida.
The Troubles foron descritos como terrorismo, conflito étnico, guerra de guerrillas, conflito de baixa intensidade, e mesmo como unha guerra civil.Guerra civil en Irlanda del Norte 1968-1994 On War, 16 de decembro de 2000 A violencia do conflito excedeu en moitas ocasións as fronteiras de Irlanda do Norte, estendéndose cara á República de Irlanda e ao Reino Unido. Aínda que nunca foi unha guerra declarada, a gran cantidade de baixas sufridas polas forzas militares británicas (725 mortos e miles de feridos), os recursos utilizados polo goberno británico durante máis de vinte e cinco anos, a destrución causada en moitas cidades e lugares de Irlanda do Norte e do Reino Unido e o complexo arsenal empregado polos grupos paramilitares apuntan a unha guerra de facto.
Descrición xeral miniatura|Unha "liña de paz" en Belfast (2010), construída para separar os barrios nacionalistas e os unionistas. O conflito norteirlandés prolongouse durante tres décadas entre nacionalistas (principalmente autoidentificados como irlandeses ou católicos) e unionistas (principalmente autoidentificados como británicos ou protestantes). O nome que se recibiu en inglés, The Troubles («os problemas»), empregárase como sinónimo de conflito violento durante séculos. O vocábulo utilizouse para describir o período revolucionario irlandés a principios do século XX. Posteriormente adoptouse para referirse á violencia en Irlanda do Norte despois de 1969.Peter Rose (2001), How the Troubles Came to Northern Ireland. p.94. .Anisseh Van Engeland & Rachael M. Rudolph. From Terrorism to Politics (2008), Aldershot, England; Burlington, VT: Ashgate. p59. .Ryan Hackney and Amy Blackwell Hackney. The Everything Irish History & Heritage Book (2004). p.200 A violencia caracterizouse polas campañas armadas de grupos paramilitares irlandeses republicanos e leais ao Ulster e as forzas de seguridade estatais británicas (o Exército Británico e o Royal Ulster Constabulary). Polo tanto, converteuse no foco da campaña máis longa na historia do exército británico.
A posición do goberno británico indica que as súas forzas foron neutrais no conflito, tratando de manter a lei e a orde no territorio de Irlanda do Norte e o dereito do pobo de Irlanda do Norte á autodeterminación democrática. Os nacionalistas consideran as forzas estatais como forzas de ocupación ou combatentes partidistas no conflito. As forzas de seguridade británicas centráronse nos paramilitares e nos activistas republicanos, e a investigación realizada polo Defensor do Pobo da Policía confirmou que certos oficiais británicos colaboraron en varias ocasións con paramilitares unionistas, estiveron involucrados en asasinatos e ademais obstruíron o curso da xustiza cando se investigaron as denuncias de colusión e de asasinato.The Ballast report : "the Police Ombudsman has concluded that this was collusion by certain police officers with identified UVF informants".
The Troubles chegaron a un final mediante un proceso de paz que incluíu a declaración de alto o fogo por parte da maioría das organizacións paramilitares, o desmantelamento completo das armas do IRA, a reforma da policía e a correspondente retirada do exército británico das rúas e das áreas fronteirizas irlandesas como South Armagh e o condado de Fermanagh, segundo o acordado polos signatarios do Acordo de Belfast (coñecido como o «Acordo do Venres Santo»). Unha parte do Acordo é que Irlanda do Norte permanecerá dentro do Reino Unido a menos que a maioría do electorado do territorio vote o contrario.Debate parlamentario: "O goberno británico acorda que é só para o pobo da illa de Irlanda, por acordo entre as dúas partes respectivamente, exercer o seu dereito de autodeterminación sobre a base do consentimento, outorgado libre e simultaneamente, Norte e Sur, para provocar unha Irlanda unida, se ese é o seu desexo". Tamén estableceu o Executivo de Irlanda do Norte, un goberno descentralizado para compartir o poder, que debe consistir en partidos unionistas e nacionalistas.
Aínda que o número de participantes activos era relativamente pequeno, o conflito afectou a moitas persoas en Irlanda do Norte a diario; o seu impacto ás veces estendeuse ao Reino Unido e á República de Irlanda e, en ocasión mesmo a outras partes de Europa.Laurel Holliday. Children of the Troubles. 1998, pp.341-342.
Antecedentes 1609–1791 En 1609, os colonos escoceses e ingleses, coñecidos como planters, recibiron terras rescatadas dos irlandeses nativos na colonización do Ulster. Xunto coa inmigración protestante ás áreas "non plantadas" do Ulster, particularmente Antrim e Down, este feito provocou unha loita entre os católicos nativos e os planters, que conduciu a dous conflitos relixiosos sanguentos coñecidos como as Guerras Confederadas Irlandesas (1641-1653) e a guerra Guillermita (1689-1691), que acabaron con vitorias protestantes. miniatura|250px|Condados irlandeses suxeitos á colonización inglesa (1556 a 1620). O dominio anglicano en Irlanda estaba garantido pola aprobación das leis penais que restrinxían os dereitos relixiosos, legais e políticos de calquera persoa (incluídos os católicos e os disidentes protestantes, como os presbiterianos) que non se axustaban á igrexa estatal, a Igrexa Anglicana de Irlanda. A medida que as leis penais comezaron a eliminarse gradualmente a finais do século XVIII, houbo máis competencia pola terra, segundo se levantaban as restricións sobre a capacidade de alugamento dos católicos irlandeses. Ao permitírselles comprar terras e acceder aos oficios que anteriormente tiñan prohibidos, xurdiron tensións que deron lugar aos "Peep O'Day Boys" protestantesFrank Wright. Ulster: Two Lands, One Soil, 1996, p.17. e os "Defenders" católicos. Isto creou unha polarización entre as comunidades e unha redución dramática nos reformadores entre os protestantes, moitos dos cales se volveron máis receptivos á reforma democrática.
1791–1912 Despois da fundación da Society of United Irishmen por presbiterianos, católicos e anglicanos liberais, e a resultante errada rebelión irlandesa de 1798, continuou a violencia sectaria entre católicos e protestantes. A Orde de Orange (fundada en 1795), co seu obxectivo declarado de defender a fe e a lealdade protestantes aos herdeiros de Guillerme de Orange, data dese período e permanece activa ata o século XXI.
Coa Acta de Unión de 1800 (que entrou en vigor o 1 de xaneiro de 1801), formouse un novo marco político coa abolición do Parlamento irlandés e a incorporación de Irlanda ao Reino Unido. O resultado foi un vínculo máis estreito entre os anglicanos e os presbiterianos anteriormente republicanos como parte dunha comunidade protestante "leal". Aínda que a emancipación católica se logrou en 1829, eliminando en gran medida a discriminación oficial contra os católicos (que entón eran arredor do 75% da poboación de Irlanda), os disidentes e os xudeus, a campaña da Asociación pola Derrogación para derrogar a Unión de 1801 fracasou.
A finais do século XIX, creouse o movemento da Home Rule, que serviu para definir a división entre a maioría dos nacionalistas (xeralmente católicos), que procuraban a restauración dun Parlamento irlandés, e a maioría dos unionistas (xeralmente protestantes), que temían ser minoría nun parlamento dominado polos católicos e que tendía a apoiar a unión continua con Gran Bretaña.
Os sindicalistas e os defensores do goberno local foron as principais faccións políticas na Irlanda de finais do século XIX e principios do XX.
1912–1922