Finlandia () (en finés: Suomi, en sueco: Finland ()), oficialmente República de Finlandia () (en finés: Suomen tasavalta, en sueco: Republiken Finland) é un país nórdico situado no norte de Europa. O país fai fronteira polo oeste con Suecia, polo leste con Rusia e polo norte con Noruega. Polo oeste e polo sur está rodeada polo mar Báltico, que separa de Suecia e Estonia, atravesando o golfo de Finlandia. A capital e maior cidade do país é Helsinqui.
No ano 2009, Finlandia tiña unha poboación de 5,3 millóns de habitantes nunha área de 338 145 quilómetros cadrados. A meirande parte da poboación do país atópase no extremo sur, na costa do golfo de Finlandia e proximidades. Finlandia é o sexto país maior de Europa en termos de área, e conta cunha baixa densidade de poboación de 15,5 habitantes por quilómetro cadrado, o que o converte no país menos densamente poboado dentro da Unión Europea. A maioría dos finlandeses falan o finés como a súa lingua materna, a cal é unha das poucas linguas oficiais da Unión Europea que non descenden da familia indoeuropea. A segunda lingua oficial de Finlandia é o sueco, o cal é lingua materna dun 5,5% da poboación nacional.
Previamente Finlandia foi parte de Suecia e dende 1809 a 1917, cando obtivo a súa independencia, o país foi o autónomo Gran Ducado de Finlandia como parte da Rusia Imperial. Hoxe en día, Finlandia é unha república, parlamentaria e democrática. O país é membro das Nacións Unidas e da Unión Europea dende 1995. A economía de Finlandia é unha das máis prosperas do continente, baseándose nos importantes sectores de servizos así como de manufactura. No país existe un estado de benestar así como unha política altamente democrática e con niveis sumamente baixos de corrupción. O país conta co euro como moeda oficial dende o 28 de febreiro de 2002, substituíndo ao marco finlandés.
Etimoloxía A orixe do nome "Suomi" (Finlandia) é incerta, mais unha das teorías máis aceptadas é que sexa derivado da palabra proto-báltica "Zeme", que significa "Terra". Alén dos parentes máis próximos do finlandés, ese nome tamén é utilizado noutras linguas bálticas, coma no letón e mailo lituano.
O nome de Finlandia ten moita semellanza co nome doutros lugares escandinavos como Finnmark, condado de Noruega ou Finnveden, pequeno territorio sueco. Algúns deses nomes son derivados de "Finnr", palabra alemá que describe a un viaxante, entón supostamente refírese a un nómade, alguén sen residencia fixa. O termo "Finn" tamén adoita referirse a persoas saami, ou sexa, persoas con orixes en Laponia, un grupo de indíxenas con preto de 70 mil persoas en Europa. "Finn" orixinariamente era empregado para designar persoas de Finlandia Propia no século XV, cando a igrexa nomeou un bispo cuxa autoridade abranguía todo o país e, co tempo, o termo pasou a designar tamén toda a poboación.
Entre os primeiros documentos que mencionan unha "terra de finlandeses" atópanse dúas runas. Unha está en Söderby, Suecia, coa inscrición "finlont" e a outra está na illa sueca de Gotland, situada no mar Báltico, coa inscrición "finlandi", as dúas datadas do século XI.
Historia
Prehistoria miniatura|esquerda|180px|Evidencias arqueolóxicas encontradas en Ristiina. De acordo con evidencias arqueolóxicas, a área onde agora está Finlandia foi estabelecida primeiramente en torno ao ano 8500 a.C. durante a Idade da Pedra mentres a última glaciación retrocedía. Os pobos máis adiantados probablemente eran cazadores e campesiños, vivindo na tundra e co que o mar podería ofrecer, ademais a cerámica foi coñecida dende hai uns 7300 anos. A existencia dun extenso sistema de troco durante o período mesolítico está indicada pola propagación do asbesto e da pedra de talco no oriente de Finlandia, e por existir lousa en Escandinavia, en Rusia e no sur do lago Onega alén do norte de Escandinavia. Non se ten hoxe certeza de que os falantes das linguas ugrofinesas chegaran á área durante a Idade da Pedra, sendo posiblemente os primeiros colonos mesolíticos.
A chegada da cultura do Machado de Batalla no litoral do sur de Finlandia, hai uns 5200 anos, pode coincidir co comezo da agricultura. Non obstante, os rexistros máis adiantados de agricultura son do milenio pasado. A caza e a pesca continúan a ser partes importantes da economía, especialmente nas partes norte e oriental do país. A Idade de Bronce (entre o 1500 e o 500 a.C.) e a Idade de Ferro (entre 500 a.C. e 1200) foron caracterizadas por contactos extensivos con Escandinavia, o norte de Rusia e a rexión Báltica.
Dominio sueco Os primeiros suecos desembarcaron na costa finlandesa na época medieval. Os reis suecos estabeleceron as primeiras regras no país en 1249 e por pouco tempo, o país foi agregado e completamente colonizado por Suecia. O sueco tornouse a lingua oficial da nobreza, a administración e a educación, e o finés volveuse unha lingua secundaria, falada principalmente polos campesiños e polo clero. O bispo de Turku era a persoa preeminente en Finlandia antes da Reforma protestante. En 1389, os catro estados escandinavos (Noruega, Suecia, Dinamarca e Finlandia) estaban unidos baixo un só monarca, a Unión de Kalmar, que comezou como unha unión persoal.
Durante a reforma, gran parte do país adheriu ao luteranismo. No século XVI, Mikael Agricola publicou os primeiros traballos escritos en Finlandia e a primeira universidade do país, "A Real Academia de Turku", foi inaugurada en 1640. O país pasou por unha grave fame entre 1676 e 1697, e cerca dun terzo da poboación morreu. No século XVIII, unha intensa guerra entre Suecia e Rusia carrexou en dúas ocupacións de Rusia no país, foi a gran guerra do Norte, na cal Suecia enfrontouse a Rusia, Dinamarca, Noruega e á República das Dúas Nacións. Ao fin, a guerra tornouse un conflito concentrado entre Suecia e Rusia, na chamada guerra finlandesa.
Gran Ducado de Finlandia
miniatura|esquerda|170px|O Gran Ducado de Finlandia. O 29 de marzo de 1809, despois de ser tomada polas forzas militares de Alexandre I de Rusia, Finlandia converteuse no Gran Ducado de Finlandia, autónomo no Imperio Ruso até o fin de 1917, durante ese tempo, a lingua finesa gañou máis espazo. A partir de 1860, un forte movemento popular nacionalista creceu.
En 1835, foi publicado o Kalevala, que se tornou un épico nacional, e en 1882, o finlandés foi declarado o idioma oficial no estatuto nacional. A fame matou preto do 15% da poboación entre 1866 e 1868, unha das maiores fames da historia europea, o que levou a Rusia a facilitar a regulamentación financeira. O crecemento económico e político foi rápido, o PIB tornouse equivalente á metade dos Estados Unidos e un terzo do Reino Unido.
En 1906 estableceuse o sufraxio universal. No entanto, a relación entre o Gran Ducado de Finlandia e a Rusia entrou en crise cando o goberno ruso, diante do crecemento do país, quixo restrinxir a autonomía dada inicialmente. Por exemplo, o Sufraxio quedou, na práctica, case sen sentido, unha vez que o tsar ruso non tiña por que dar opinión sobre calquera decisión tomada no parlamento finlandés. Nesa época, os radicais liberais e os socialistas comezaron as primeiras reivindicacións de independencia.
Independencia e guerra civil
miniatura|180px|Carl Gustaf Emil Mannerheim. Trala Revolución de febreiro a posición da Finlandia como parte de Rusia pasou a ser cuestionada, principalmente polos socialdemócratas. Unha vez que o xefe de estado era o tsar ruso, non estaba claro quen era o xefe executivo trala revolución. Os demócratas asinaron o chamado "Power Law", que daría autoridade máxima ao parlamento. No entanto, o goberno ruso non aprobou, e disolveu o parlamento pola forza, o que foi considerado ilegal polos demócratas. Novas eleccións foron realizadas e o partido de dereita saíu vencedor, o cal era o principal inimigo político dos demócratas. O partido derrotado rexeitou aceptar o resultado e aínda alegou que a disolución de parlamento foi extralegal. Os dous partidos, case igualmente poderosos, volvéronse altamente antagónicos.
A revolución rusa de outubro mudou o xogo novamente. De súpeto, o partido de dereita reconsiderou a súa decisión de bloquear a transferencia do poder executivo ruso para Finlandia, xa que radicais rusos tomaran o poder en Rusia trala caída do tsar Nicolao II. Ao contrario de continuar vinculando o "Power Law", o partido declarou a independencia do país o 6 de decembro de 1917. A independencia foi recoñecida polo Tratado de Brest-Litovski, asinado o 3 de marzo de 1918.
Despois dunha espantosa guerra civil, o partido de dereita, liderado polo xeneral Mannerheim, derrotou os demócratas, apoiados polos Bolxeviques rusos. Trala sinatura do Tratado de Brest-Litovski, tropas alemás desembarcaron en Hanko, e o 13 de abril de 1918 tomaron Helsinqui. O 13 de maio, celebrouse a vitoria da "Finlandia Branca", cando as tropas soviéticas rusas se retiraron do país.
O 9 de outubro de 1918 o senado finlandés escolleu o alemán Federico Carlos de Hesse como rei. A abolición da monarquía en Alemaña tamén acabou coa monarquía na Finlandia, e Frederico sequera chegou a visitar o país, renunciando o cargo o 14 de decembro. Finlandia tornouse oficialmente parlamentarista e elixiu Kaarlo Juho Ståhlberg como seu primeiro presidente. Entre 1918 e 1920 Finlandia fixo varias incursións en territorios rusos, esas viaxes ficaron coñecidas como "Heimosodat", cuxo obxectivo era crear a "Gran Finlandia", o que non aconteceu. O "Tratado de Tartu", firmado con Rusia o 14 de outubro de 1920, definiu as fronteiras entre os dous países.
Segunda guerra mundial miniatura|180px|Tropas finlandesas ao norte do país en 1940. Durante a segunda guerra mundial, Finlandia e a Unión Soviética enfrontáronse dúas veces: na guerra de Inverno (1939-1940), e na continuación da guerra entre 1941 e 1944, durante a Operación Barbarossa, cando Alemaña invadiu a URSS. Durante 872 días, tropas finlandesas e alemás sitiaron Leningrado, unha das principais cidades da URSS. Trala derrota de Alemaña polas frontes orientais e o subsecuente adianto soviético, Finlandia foi forzada a se retractar coa URSS e aceptar esixencias de reparacións e control.
Os tratados asinados entre 1947 e 1948 coa Unión Soviética incluían obrigas, limitación e reparacións de Finlandia, así como as concesións territoriais finesas acordadas no Tratado de paz de Moscova de 1940. Finlandia foi forzada a indemnizar a URSS polos danos da guerra e a ceder partes da rexión de Carelia, e preto de 400.000 persoas tiveron que deixar esa área.
O país tivo que rexeitar a axuda do Plan Marshall, elaborado para reestruturar a Europa, mais foi secretamente amparada polos Estados Unidos, que axudaron ao desenvolvemento e contribuíron co partido dos demócratas para preservar a independencia do país. Finlandia pasou a estabelecer comercio co Reino Unido, e as reparacións da guerra transformaron o país nunha potencia industrial.
A guerra fría miniatura|180px|esquerda|Urho Kekkonen, o oitavo presidente da Finlandia. 180px|miniatura|Paavo Nurmi nos Xogos Olímpicos de 1952. En 1950, a metade dos traballadores finlandeses estaba en áreas agrícolas e o 30% vivían en áreas urbanas. Novas oportunidades na industria e comercio atraeron persoas para as cidades e os Xogos Olímpicos de 1952 de Helsinqui trouxeron moitos turistas ao país. Porén, como na década de 1970 as oportunidades de traballo non medraron, miles de persoas migraron cara a área principal de Suecia, sobre todo entre 1969 e 1970. Finlandia participou activamente na liberación comercial do Banco Mundial, do Fondo Monetario Internacional e do Acordo Xeral de Tarifas e Comercio.