miniatura|O alce é unha imaxe común en moitos petróglifos bálticos.O animal chamado aquí "alce" (en finés, hirvi) é o que os norteamericanos chaman "alce" (Alces alces). Os colonos europeos de América do Norte aplicaron posteriormente a palabra "alce" á especie Cervus canadensis (tamén coñecida polo seu nome shawnee e cree wapiti), unha especie separada. Malia que a imaxe aparece na portada do artigo, non é un petróglifo real, senón un debuxo inspirado nel. Consulta a descrición do ficheiro orixinal en :File:Venesarvinen_hirvi.jpg. O paganismo finobáltico ou politeísmo finobáltico era a relixión indíxena dos diversos pobos finobálticos, especificamente os finlandeses, estonianos, võros, setos, carelios, vepios, izhorianos, votos e livonios, antes da cristianización. Era unha relixión politeísta, que adoraba varias deidades diferentes. Ukko era o deus do tempo; outras deidades importantes foron Jumala, Ahti e Tapio. Jumala era un deus do ceo; hoxe, a palabra "Jumala" refírese a un Deus monoteísta. Ahti era un deus do mar, as augas e os peixes. Tapio era o deus do bosque e a caza.
O paganismo finobáltico incluía necrolatría (adoración dos mortos) e xamanismo (tietäjä(t), literalmente "un que sabe"), e a relixión non sempre era uniforme en todas as áreas que se practicaba, xa que os costumes e crenzas variaban durante diferentes períodos de tempo e rexións. O paganismo finobáltico comparte algunhas características coas súas veciñas crenzas pagás bálticas, nórdicas e xermánicas.
A tradición orgánica foi marxinada debido á cristianización a partir de ca. século XII e finalmente rompeu a comezos do século XX, cando a maxia popular e as tradicións orais se extinguiron. O paganismo finobáltico proporcionou a inspiración para un movemento pagán contemporáneo, Suomenusko (finlandés: Crenza de Finlandia), que é un intento de reconstruír a antiga relixión dos finlandeses. Porén, baséase en fontes secundarias.
Deidades Os pagáns finobálticos eran politeístas, crendo en diferentes deidades. A maioría das deidades gobernaban un aspecto específico da natureza; por exemplo, Ukko era o deus do ceo e do trono (ukkonen e ukonilma ["aire de Ukko"] aínda se usan no finés moderno como termos para as treboadas). Estas deidades eran a miúdo panfinesas, sendo adoradas por moitas tribos diferentes en diferentes rexións. Os pagáns finobálticos tamén eran animistas, adorando deidades locais da natureza en santuarios específicos para esa deidade en particular. Pénsase que estes santuarios son principalmente "deuses das árbores": estatuas ou tallas de madeira feitas en árbores ou tocos de árbores, que representan figuras humanas e que apenas se conservaron. Atopouse unha estatua de madeira da Idade de Pedra confirmada en Pohjankuru, e documentouse folclore sobre a adoración dos deuses das árbores. Outro tipo de santuario son as "pedras de copa" (en finés: :fi:kuppikivi), grandes pedras naturais nas que se perforaron ocos do tamaño dunha copa. Nestes vasos deixábanse ofrendas votivas de comida ou bebida. Malia a cristianización, as ofrendas nestas pedras de copa continuaron ata principios do século XX.
Deidades principais Varias deidades clave foron veneradas por todos os pobos finobálticos; estas deidades panfinesas controlaban moitos aspectos da natureza. Ukko era o gobernante do ceo e do tempo. Unha figura correspondente é coñecida en innumerables outras culturas do mundo. Outra deidade que lles parecía moi significativa aos pagáns finobálticos, pero da que os estudosos modernos saben moi pouco, era Jumi, cuxo nome está relacionado con "Jumala", a palabra finesa moderna para un deus monoteísta. Había moitas outras deidades importantes que gobernaban un aspecto específico do mundo natural. Por exemplo, a deidade da auga era a miúdo chamada Ahti, e a deidade do bosque era Tapio. Outras deidades importantes incluían Äkräs, unha deusa da fertilidade; Mielikki, a deusa dos bosques e da caza; e Kuutar, a deusa da lúa. Divinidades como Väinämöinen e Ilmarinen convertéronse en grandes heroes nalgúns relatos posteriores. Ilmarinen era anteriormente un deus do ceo, sendo substituído por Ukko.
O Universo 359x359px O Universo etiquetado segundo a mitoloxía finobáltica.A. Firmamento
B. Polo celeste
C. Alicerce do mundoD. Kinahmi
E. Pohjola
F. O mundo coñecidoG. Lintukoto
H. Tuonela
Orixe do Universo Na mitoloxía finesa, existen dúas teorías diferentes sobre a creación do universo e da Terra. Isto inclúe a , na que o deus enviou unha mobella ártica a Alkumeri (finés: ) para recoller lama e area para construír a Terra. Este mito é común en varios folclores de Siberia (chukchi, yugaghir e ainu), tártaros e nativos norteamericanos.
Outra teoría da creación é que o mundo naceu do ovo dunha ave acuática anseriforme. Este mito, que se cre que ten a súa orixe no subcontinente indio, posiblemente provén da interacción urálica cos indoiranios. Porén, este mito só era ben coñecido entre os saami, os finlandeses, os komis e os mordovos.
Fin do mundo Dise que non existe escatoloxía (o fin do mundo) na mitoloxía finesa. Porén, baseándose nas semellanzas con outras crenzas urálicas, pódese asumir que o paganismo finés incluía a idea de que o mundo está en ciclo e que se repetirá a intervalos regulares.
Mitoloxía
Os pagáns fineses tiñan moitos mitos sobre os seus deuses e os seus grandes heroes. Debido a que vivían nunha sociedade analfabeta, as historias ensinábanse oralmente como folclore e non se escribían. A mitoloxía finesa sobreviviu á cristianización ao ser contada como mitos. Moitos destes mitos foron posteriormente escritos no século XIX como o Kalevala, que foi creado para ser unha épica nacional de Finlandia por Elias Lönnrot.
Santuarios miniatura|Pintura rupestre en Astuvansalmi, que mostra alces, humanos e un barco.
Pinturas rupestres
As pinturas rupestres eran comúns no paganismo finobáltico e adoitaban facerse con arxila vermella durante a Idade de Pedra. Estas pinturas simbolizaban a miúdo animais comúns como cervos e peixes, xunto con pegadas de humanos e mans. A poesía popular tamén puido conservarse nestas rochas, porén non sobreviviu nestas pinturas rupestres e, en troques, foi transmitida de xeración en xeración a través da tradición oral. Crese que a maioría destas pinturas rupestres foron realizadas pola cultura da olería do peite.
Hiisi
Os hiisi ou fragas sagradas eran lugares aos que a xente adoitaba ir durante as peregrinacións ou servían como lugar de enterro para realizar sacrificios. Dentro destes bosques sagrados, a miúdo había unha zona pechada especial para os sacrificios, na que estaba prohibido entrar, agás para aqueles que estaban a realizar sacrificios ás deidades. No folclore finobáltico, os sitios hiisi tamén se comparaban con creación dos Hiidet (xigantes) e, a través da tradición oral, dicíase que os jotuni ou xigantes habitaban nos sitios hiisi.
Zonas húmidas As zonas húmidas, como os pantanos, as lagoas, as fontes e os regatos eran lugares sagrados, especialmente para o uso nos sacrificios. Os achados arqueolóxicos de sílex e caixa de isca demostraron que se usaban para a execución e eliminación das persoas non desexadas da tribo. Os nenos que nacían fóra do matrimonio ou os que tiñan discapacidades tamén eran asasinados nas zonas húmidas. Crese que a palabra "Suomi" (en ) tamén provén da palabra "Suo" (en finés: pantano).
Animais sagrados Osos 200px|miniatura|O oso, Otso, era un animal sagrado para os pagáns finobálticos. Os fineses dependían en gran medida da caza para sobrevivir antes e durante a Idade Media. Como tales, os animais que cazaban convertéronse en vitais para a súa supervivencia e eran tratados con respecto.
O oso considerábase sagrado e era venerado nas crenzas pagás dos fineses. Peijaiset era unha festa conmemorativa que se celebraba para honrar un animal sacrificado, e o animal máis común ao que se lle rendía homenaxe era o oso. Durante o peijaiset, o oso era comido e os seus ósos eran enterrados, e a caveira era colocada nun piñeiro venerado coñecido como kallohonka. As kallohonkas eran lugares sagrados e pode que fose unha metáfora da árbore do mundo. Os peijaiset tamén son unha parte importante doutros pobos ugrofineses (khanty e mansi) e siberianos (iugures).
Segundo unha crenza popular pagá, o primeiro oso chegou ás vivendas da xente para facer o mal, porén, un xigante deulle unha labazada na orella ao oso, e o oso tivo que implorar clemencia. Fixeron un trato: o oso prometeu quedar no bosque a partir de entón, comer bagas e desenterrar formigas comúns; o oso tamén prometeu durmir profundamente todo o inverno no seu niño. Porén, se volvía, a xente dispararíalle e cravaríalle unha lanza. O oso cumpriu a súa promesa, e dende entón ás veces comía gando do bosque, da súa propia zona. A historia tamén segue unha crenza sobre por que os animais domésticos chamaban a atención da xente: para escapar do oso.
Outros animais En Carelia e no leste de Finlandia, antes de ir de caza, os cazadores pregábanlle axuda á emuu, a nai ancestral da especie animal cazada. A palabra emuu é carelia e está relacionada coa palabra emo, "nai animal". Cada especie tiña o seu propio emuu.
A partir de debuxos antigos, petróglifos, está claro que o alce era un animal moi importante. O alce tamén é moi importante para outros pobos da rexión, como os komis, que representan o seu deus do ceo Jenmar como metade humano e metade alce. Aparece representado de maneira moito máis común ca o oso, e a teoría é que o oso era un animal tan sagrado que estaba prohibido representalo. Ademais, o nome do oso estaba case prohibido de dicir, polo que se desenvolveron moitos eufemismos. A palabra finobáltica máis habitual para oso na lingua moderna, karhu, é só un dos moitos eufemismos e significa "pel áspera". Entre os moitos nomes de oso, otso é probablemente o nome "real" orixinal, como suxire o uso xeneralizado da palabra otso e palabras relacionadas entre moitas das linguas urálicas. Moitos eufemismos para oso son locais.
miniatura|150px|Cisne e ovo, baseados en petróglifos de Carelia. Moitas aves acuáticas eran sagradas para os fineses e outros pobos finobálticos. A miúdo representábanse en petróglifos. Críase que se matabas unha ave acuática, morrerías pouco despois. A ave acuática máis sagrada era o cisne. Co seu longo pescozo, podía ollar a todos os niveis do mundo, incluíndo Tuonela, a terra dos mortos. As aves atópanse a miúdo na mitoloxía urálica. Por exemplo, hai moitas historias sobre unha ave que crea o mundo. Un mito urálico moi común é onde un cazador (en finés: Lemminkäinen, Mari Salij) viaxa ao inframundo para casar cunha muller e atopa a ave acuática primordial no río do inframundo, o cazador dispara á ave acuática co seu arco, pero a ave acuática escapa e cousas terribles lle ocorren ao cazador. En moitas tradicións críase que o mundo foi creado polo ovo dun paxaro. Noutras tradicións críase que o mundo foi creado sobre a lama que a ave colleu no seu peteiro mentres mergullaba.
En Carelia críase que un paxaro traía a alma a un bebé acabado de nacer e que o mesmo paxaro levaba a alma consigo cando esa persoa morría. Este paxaro portador de almas chamábase , "paxaro da alma". Nalgunhas tradicións, a xente levaba artefactos que representaban o seu sielulintu. Críase que o Sielulintu gardaba as súas almas mentres durmían. Despois de que a persoa morría, o paxaro-artefacto insertábase para sentarse na cruz na tumba da persoa. Estas cruces con paxaros da alma aínda existen nos cemiterios de Carelia. Este é un exemplo de como as crenzas cristiás e pagás aínda coexistían centos de anos despois da cristianización dos pobos finlandés e carelio.
Neopaganismo moderno miniatura|O Jumiõis, símbolo do Taaraísmo e Maausk.