O hindustano (हिन्दुस्तानी, ہندوستانی, literalmente: 'do Hindustán'), tamén coñecido na súa forma literaria como "hindī-urdū" (هندی اردو, हिंदी उर्दू) e historicamente como "hindui", "hindavi" e "rekhta", é unha lingua indoirania e a lingua franca do norte da India e Paquistán.Mohammad Tahin Siddiqi (1994), Hindustani-English code-mixing in modern literary texts, University of Winsconsin, "... O hindustano é a lingua franca tanto da India como de Paquistán ..."Lydia Mihelič Pulsipher, Alex Pulsipher, Holly M. Hapke (2005), World Regional Geography: Global Patterns, Local Lives, Macmillan, ISBN 0716719045, "... Durante o colonialismo británico, o hindustano foi a lingua franca de todo o norte da India e do que hoxe é Paquistán ..." É unha lingua pluricéntrica, con dúas formas oficiais, o hindi estándar e o urdú estándar,Robert E. Nunley, Severin M. Roberts, George W. Wubrick, Daniel L. Roy (1999), The Cultural Landscape an Introduction to Human Geography, Prentice Hall, "... o hindunstaní é a base de ámbalas dúas linguas ..." que son rexistros estandarizados dela. Non obstante, o hindi e o urdú coloquiais son totalmente indistinguibles, e incluso os estándares oficiais son case idénticos gramaticalmente, aínda que difiren en convencións literarias e en vocabulario académico e técnico, mantendo o urdú máis influencias persas, árabes e de Asia Central e o hindi dependendo máis do sánscrito.Yamuna Kachru, HindiDale Hoiberg, Indu Ramchandani, Students' Britannica: India: Select essays, páxina 175 O concepto da lingua hindustana como unha lingua unificada ou como lingua de fusión foi avalado por Mahatma Gandhi. En 2020, o hindi e o urdú xuntos posicionábanse como a terceira lingua do mundo con máis falantes, só por detrás do inglés e o chinés mandarín, segundo o Ethnologue,
Clasificación O indostánico é un idioma indoeuropeo, indoiranio, da rama indoaria e do subgrupo central.
Os dous principais representantes do indostánico son o hindi e o urdu. Ambas as linguas son oficiais e estandarizadas, o hindi na India e o urdu na India e Paquistán. A forma vernácula común de ambas é o dialecto khariboli, unha variante oral falada nos territorios rurais que rodean Delhi. Outro termo é o de bazaar hindustani ou "indostánico de bazar" (ou de mercado), nome dado polo lingüista indio Sumido Kumar Chatterjee en 1931 á lingua franca que se falaba na actual Calcuta (e tamén noutros territorios onde o hindi non é o idioma predominante) e que se caracterizaba para ser unha variante moi simplificada. Esta particularidade de lingua franca fai do indostánico unha lingua neutra para o seu uso nas películas de Bollywood, que son populares tanto na India como en Paquistán.
O indostánico configura un continuo dialectal de mutua intelixibilidade que se estende polos territorios do Paquistán e o norte da India. Pero tamén se fala nos territorios con inmigración proveniente de ambos os países, como Nepal, Estados Unidos, Myanmar, Malaisia, Arabia Saudita, os Emiratos Árabes, Sri Lanka, o Reino Unido, Suráfrica, Canadá, Mauricio, etc.
Actualmente, calcúlase que pode haber preto de 540 millóns de persoas falantes de indostánico en todo o mundo. As cifras varían ou se contradin segundo o estudo. Así, por exemplo, as cifras de falantes de hindi van desde os 120 millóns por todas partes até os 420 millóns só na India. As cifras de falantes de urdu son máis reducidas: uns 10 millóns no Paquistán (un 8 % da poboación) e uns 104 millóns por todas partes.
Historia miniatura|Extensión xeográfica da lingua hindustana (en vermello a rexión onde é a lingua nativa). A aparición do hindustano está ligada ás migracións de musulmáns persas que tiveron lugar ao norte da India entre os séculos X e XIII. As formas temperás do hindustano actual emerxeron dos apabhramsha vernáculos das linguas indoarias medias do norte da India entre os séculos VII e XIII. Durante aqueles séculos produciuse unha mestura de culturas e de dialectos que frutificou nunha lingua franca oral necesaria para o desenvolvemento das relacións comerciais e de convivencia. A finais do século XIII, no marco do sultanato de Delhi, Amir Khusrow usou nos seus escritos estas formas lingüísticas (que eran a lingua franca do período) e denominouna hindwi. O sultanato de Delhi, que tivo varias dinastías túrquicas e persas, con sede en Delhi, foi sucedido polo Imperio Mogol en 1526.
A pesar de que os mogois eran descendentes dos timúridas (Gurkānī) turco-mongois, foron “persificados”, e o persa deveu gradualmente o idioma estatal do Imperio Mogol a partir de Babur.B.F. Manz, "Tīmūr Lang", en Encyclopaedia of Islam, edición en línea, 2006Encyclopædia Britannica, "Timurid Dynasty", Online Academic Edition, 2007. (Quotation:...Turkic dynasty descended from the conqueror Timur (Tamerlane), renowned for its brilliant revival of artistic and intellectual life in Iran and Central Asia....Trading and artistic communities were brought into the capital city of Herat, where a library was founded, and the capital became the centre of a renewed and artistically brilliant Persian culture...)Encyclopædia Britannica artigo: Consolidation & expansion of the Indo-Timurids, Online Edition, 2007.
Cara ao final da época mogol, coa fragmentación do imperio e o sistema de elites, unha variante do khariboli, un dos sucesores dos apabhramsha vernáculos en Delhi e as cidades próximas, foi gradualmente substituíndo o persa como lingua franca entre as elites educadas e as clases altas particularmente ao norte da India, a pesar de que o persa aínda mantivo gran parte da súa preeminencia. O termo hindustano (literalmente: "de Hidustán") foi o nome que se deu a esta variante do khariboli.
Non hai case ningún rexistro significativo de hindustano entre os séculos XIII e XVII, o cal dificulta o estudo da súa evolución. Non será ata o século XVII que aparecerá o termo hindustano, segundo o lingüista Chatterjee.
Despois de máis de seis séculos de desenvolvemento oral do hindustano, esta lingua floreceu na súa forma literaria, xa no século XVII. Tratábase dunha lingua marcadamente influenciada pola cultura islámica persa (escribíase co alfabeto perso-árabe, contendía moitos préstamos persas, etc.), o nome da cal se coñece como Hindi dakhini ou urdú. Pero non deixaba de manter o carácter indíxena e influencias das linguas locais (télugu, panxabí, kannará, etc.). Na meseta do Deccan xurdio o dialecto dakkhini. Ademais, o braj bhasha tamén floreceu ao norte da India como lingua literaria, e así foi recoñecido polo emperador mogol Akbar. Deste xeito, o hindustano non foi efectivamente cultivado como lingua literaria, a pesar de ser falada polos nobres de Delhi e Agra e polo mesmo emperador mogol.
Non foi ata a chegada do poeta Wali Mohammed Wali a finais do século XVII, que o hindustano ou rekhta empezou a desenvolverse de forma literaria ao norte da India. Os seus poemas considéranse a primeira forma de hindustano-urdú. O termo— urdú non aparece ata 1776 nunha composición do poeta Mashafi. A pesar de que xa existían os termos zaban-e-urdú, zaban-e-urdú-e-shashi e zaban-e-urdú-e-mualla desde 1560, para referirse ao urdú falado no campo, na corte e na cidade, respectivamente.
No século XVIII, en coincidencia— co Raj Británico, compóñense as primeiras gramáticas de hindustano propiamente devandito, como a de John Gilchrist. E tamén empeza a integrarse o dialecto khariboli ao hindustano literario. Nesta época acentuouse a asociación do hindustano-urdú cos musulmáns e do hindi-hindwi cos hindús, asociación que perdurou ata o século XX, momento no cal se empezaron a estandarizar de forma oficial ata os nosos días.
O termo hindustano tamén se emprega para varios dialectos diverxentes das variedades do hindi faladas fóra do subcontinente, incluíndo o hindustano de Fiji e o hindustano do Caribe de Suriname e Trinidad.
Denominacións da lingua A identidade, e por tanto os nomes do hindustano, foron a miúdo vinculados coas aspiracións da xente da India e Paquistán. O mesmo nome "hindustano" evoca, no pensamento de moita xente, o período da administración colonial británica, e por esta razón non é a denominación preferida pola lingua.
Amir Khusrow ao redor do 1300 referíase á lingua nos seus escritos como Dahlavi ('de Delhi') ou Hindavi (िन्दवी, ہندوی 'do hIndustán'). Durante este período, a lingua era usada polos sufís para propagar a súa mensaxe en todo o subcontinente indio. Despois do advenimiento dos mogois na India, o hindustaní adquiriu máis préstamos do vocabulario persa. Rekhta ('mestura') e hindi (do 'Indostán') a Pollock (2003) deviñeron nomes populares para a mesma lingua até el século XVIII. a Pollock (2003). O nome urdu apareceu ao redor de 1780. Durante o Raj Británico, o termo indostánico foi usado polos gobernantes británicos, a partir do antigo nome do país, Indostán. En 1796, John Borthwick Gilchrist publicou a súa obra "A Grammar of the Hindoostanee Language". A partir da partición da India, a India e o Paquistán estableceron estándares nacionais que denominaron hindi e urdu, respectivamente, e tentaron de facelos diferentes, co resultado que o "indostánico" normalmente é visto como unha mestura do hindi e o urdu. Máis recentemente, os nacionalistas hindús empregadron o termo hindvi, derivado do antigo Hindavi, como nome da lingua unificada. Urdu estándar moderno
O urdu é o idioma nacional de Paquistán e unha lingua oficial recoñecida rexionalmente na India. Tamén é un idioma oficial nos estados indios de Andhra Pradesh, Jammu e Caxemira, Territorio Capital Nacional de Delhi, Uttar Pradesh, Bihar e Bengala Occidental que teñen importantes poboacións musulmás. Hindi estándar moderno
O hindi estándar, unha das linguas oficiais da India, baséase no dialecto khariboli da rexión de Delhi e diferénciase do urdu en que se adoita escribir na escritura india devanagari e mostra menos influencia persa que o urdu. Moitos estudosos de hoxe empregan unha forma sanscritizada do hindi desenvolvido principalmente en Varanasi, a santa cidade hindú, o cal se basea no dialecto hindi oriental da rexión e por tanto unha linguaxe independente do funcional hindi estándar.
O hindi é o cuarto idioma máis falado no mundo (número de falantes nativos). Está estreitamente relacionado co urdu. Ambos son mutuamente intelixibles, sendo desde un punto de vista lingüístico variedades dun mesmo idioma (contabilizando ambos sería a terceira lingua máis falada por detrás do inglés e do chinés mandarín, contabilizando falantes fluentes que o usan como primeira e segunda lingua). As súas diferenzas sobre todo redúcense ao sistema de escritura, que no caso do hindi é o alfabeto devanágari, mentres que o urdu emprega unha forma do alfabeto árabe. Estes dous idiomas tamén se diferencian na súa terminoloxía culta, que o hindi toma xeralmente do sánscrito (o proceso de «sanscritizar»). Desta maneira, comezouse un proceso de erradicación da terminoloxía de orixe persa-árabe do hindi, co fin de disocialo politicamente do urdu, mentres que en urdu os cultismos son maiormente de orixe perso-árabe. Na lingua familiar que se fala a diario pola maioría dos falantes, o hindi e o urdu son máis similares que nas formas máis cultas. Indostánico de bazar Nun sentido máis específico, hindustaní pode ser usado para referirse aos dialectos e variedades utilizadas na linguaxe común, en contraste co hindi e o urdu estándar. Este significado reflíctese no uso do termo "indostánico de bazar", noutras palabras, a "linguaxe da rúa ou o mercado", en contraposición co refinamento da percepción formal hindi, urdu, ou mesmo o sánscrito. Por tanto, o Dicionario do Novo Mundo de Webster define o termo hindustaní como o principal dialecto do hindi/urdu, utilizado como lingua franca en todo o norte da India e Paquistán. Dialectos miniatura|upright|O hindustaní é un idioma oficial da India (hindi) e Paquistán (urdu).