Сонце (латински: Sol) — ѕвезда што се наоѓа во средиштето на Сончевиот Систем. Земјата и друга материја (вклучувајчи други планети, астероиди, метеороиди, комети и вселенска прашина) орбитираат околу Сонцето, кое самото претставува 98,6 % од целокупната маса на сончевиот Систем, а тежи околу 200.000 пати повеќе од Земјата. Тоа е масивна, речиси совршена сфера од топла плазма, загреана до вжареност со реакции на јадрено соединување во неговото јадро, зрачејќи ја енергијата од неговата површина главно како видлива светлина и инфрацрвено зрачење со 10 % при ултравиолетови енергии. Тоа е убедливо најважниот извор на енергија за животот на Земјата. Енергијата од Сонцето, во форма на сончева светлина, го одржува скоро целиот живот на Земјата преку фотосинтеза и ја управува Земјината клима и време. Сонцето е предмет на почитување во многу култури. Тоа е основна тема за астрономски истражувања уште од антиката.
Сонцето орбитира околу Галактичкот Средиште на растојание од 24.000 до 28.000 светлосни години. Од Земјата е оддалечено (1.496×108 км) или на околу 8 светлосни минути. Неговиот полупречник е околу (), 109 пати повеќе од Земјата. Неговата маса е околу 330.000 пати поголема од онаа на Земјата, што сочинува околу 99,86 % од вкупната маса на Сончевиот Систем. Приближно три четвртини од масата на Сонцето се состои од водород (~ 73 %); остатокот е главно хелиум (~25 %), со многу помали количини на потешки елементи, вклучувајќи кислород, јаглерод, неон и железо.
Сонцето е ѕвезда од главната низа од G-тип (G2V), неформално наречена жолто џуџе, иако нејзината светлина е всушност бела. Сонцето било формирано приближно пред 4,6 милијарди годиниAll numbers in this article are short scale. One billion is 109, or 1,000,000,000. од гравитациониот колапс на материјата во подрачје на голем молекуларен облак. Поголемиот дел од оваа материја се собрал во средиштето, додека остатокот се претворил во орбитален диск кој станал Сончев Систем. Средишната маса станала толку жешка и густа што на крајот иницирала јаглеродно соединување во неговото јадро. Секоја секунда, сончевото јадро се спојува околу 600 милијарди килограми (кг) водород во хелиум и претвора 4 милијарди килограми материја во енергија.
За околу 4 до 7 милијарди години од денес, кога соединувањето на водородот во јадрото на Сонцето ќе се намали до точка каде што Сонцето повеќе нема да е во хидростатичка рамнотежа, неговото јадро ќе претрпи значително зголемување на густината и температурата што ќе предизвика неговите надворешни слоеви да се прошират и на крајот претварајќи го Сонцето во црвен џин. Овој процес ќе го направи Сонцето доволно големо за да ја направи Земјата непогодна за живот околу пет милијарди години од сегашноста. По фазата на црвениот џин, моделите сугерираат дека Сонцето ќе ги отфрли своите надворешни слоеви и ќе стане густ тип на ѕвезда (бело џуџе) и повеќе нема да произведува енергија со спојување, но сепак ќе свети и ќе испушта топлина од претходното соединување, по можеби трилиони години. После тоа, Спнцето би требало да стане супер густо црно џуџе, кое испушта незначителна енергија.
Етимологија Англискиот збор sun е развиен од староанглискиот . Когнатите се појавуваат во други германски јазици, вклучувајќи го и западнофризиското , холандското , долногерманското , стандарден германски , баварското , старонордиското , и готското . Сите овие зборови потекнуваат од прагерманскиот . Ова е на крајот поврзано со зборот за сонце во другите гранки на индоевропското јазично семејство, иако во повеќето случаи се наоѓа номинативно стебло со l, наместо генитивот во n, како на пример во латинското , старогрчкото ( ), велшки и чешки , како и санскрит () и персиски (). Стеблото преживеало и во прагермански, како , од што се појавила готското (заедно со ) и старонордиското (заедно со поетското ), а преку него зборовите за сонце во современите скандинавски јазици: шведски и дански и исландски итн.
Главните придавки за Сонцето се сончеви за сончева светлина и, во технички контекст, сончеви ( ), од латински — кое има употреба во термини како што се сончев ден, затемнување на Сонцето и Сончев систем. Од грчкото доаѓа ретката придавка хелијак. На англиски, грчките и латинските зборови се појавуваат во поезијата како персонификација на Сонцето, Хелиос и Сол, додека во научната фантастика Сол може да се користи за да се разликува Сонцето од другите ѕвезди. Терминот „сол“ со мала буква s го користат планетарните астрономи за времетраењето на еден сончев ден на друга планета како што е Марс.
Англиското име за делничен ден Недела потекнува од староанглиското име „сончев ден“, германска интерпретација на латинската фраза , самиот превод на старогрчкио е „ден на сонцето“. Астрономскиот симбол за Сонцето е круг со точка,16x16пкс|☉. Се користи за единици како што се M ☉ (Сончева маса), R☉ ( Сончев полупречник) и L☉ (Сончева сјајност).
Општи карактеристики Сонцето е ѕвезда од главната низа од G-тип која сочинува околу 99,86% од масата на Сончевиот Систем. Има апсолутна магнитуда од +4,83, што се проценува дека е посветла од околу 85% од ѕвездите во Млечниот Пат, од кои повеќето се црвени џуџиња. Сонцето е помасивно од 95% од блиските ѕвезди од 7 парсеци. (~ 23 светлосни години.) Сонцето содржинаселение I, кое означува дека ѕвездата е богата со тешки елементи. Неговото формирање пред приближно 4,6 милијарди години можеби било предизвикани од ударни бранови од една или повеќе блиски супернови. Ова го сугерира големото изобилство на тешки елементи во Сончевиот Систем, како што се златото и ураниумот, во однос на изобилството на овие елементи во таканареченото население II, ѕвезди сиромашни со тешки елементи. Тешките елементи најверодостојно би можеле да бидат произведени со ендотермни јадрени реакции за време на супернова, или со менување на формата преку впивање на неутрони во масивна ѕвезда од втората генерација.
Сонцето е убедливо најсветлото тело на небото гледано од Земјата, со привидна величина од -26,74. Како ѕвезда е околу 13 милијарди пати посветла од следната најсветла ѕвезда, Сириус, која има привидна светлинска величина од -1,46.
1 астрономска единица (околу 150 милиони километри) се дефинира како средно растојание помеѓу средиштата на Сонцето и Земјата. Моменталното растојание варира за околу ± 2,5 милиони км или 1,55 милиони милји додека Земјата се движи од перихел на ~ 3 јануари до афел на ~ 4 јули. На своето просечно растојание, светлината патува од сончевиот хоризонт до хоризонтот на Земјата за околу 8 минути и 20 секунди, додека на светлината од најблиските точки на Сонцето и Земјата и се потребни околу две секунди помалку. Енергијата на оваа сончева светлина го поддржува речиси целиот живот на ЗемјатаHydrothermal vent communities live so deep under the sea that they have no access to sunlight. Bacteria instead use sulfur compounds as an energy source, via chemosynthesis. преку процесот на фотосинтеза, и ја поттикнува климата и времето на Земјата.
Сонцето нема дефинитивна граница, но неговата густина се намалува експоненцијално со зголемување на висината над фотосферата . За целите на мерењето, полупречникот на Сонцето се смета за растојание од неговото средиште до работ на фотосферата, привидната видлива површина на Сонцето. Според оваа мерка, Сонцето е речиси совршена сфера со сплеснатост проценета на 9 милионити дел, што значи дека неговиот поларен пречник се разликува од неговиот екваторијален пречник за само 10 километри. Плимниот ефект на планетите е слаб и не влијае значително на обликот на Сонцето.
Вртење
Сонцето се врти побрзо на својот екватор отколку на неговите полови. Ова диференцијално вртење е предизвикано од конвективното движење поради пренос на топлина и Кориолисовата сила поради вртење на Сонцето. Во референтната рамка дефинирана од ѕвездите, периодот на вртење е приближно 25,6 дена на екваторот и 33,5 дена на половите. Гледано од Земјата додека орбитира околу Сонцето, очигледниот период на вртење на Сонцето на неговиот екватор е околу 28 дена. Гледано од гледна точка над неговиот северен пол, Сонцето се врти спротивно од стрелките на часовникот околу својата оска на вртење.
Истражувањето на сончевите аналози покажува дека раното Сонце се вртело до десет пати побрзо отколку денес. Ова би ја направило површината многу поактивна, со поголема емисија на Х-зраци и УВ-зраци. Сончевите дамки би покривале 5-30% од површината. Стапката на вртење постепено се забавувле со магнетно сопирање, бидејќи магнетното поле на Сонцето комуницирало со сончевиот ветер. Остатокот од тоа брзо исконско вртење сè уште опстојува во јадрото на Сонцето, за кое е откриено дека се врти со брзина од еднаш неделно; четири пати поголема од просечната стапка на вртење на површината.
Хемиски состав
Сонцето главно се состои од елементите водород и хелиум. Во овој период од животот на Сонцето, тие сочинуваат 74,9% и 23,8%, соодветно, од масата на Сонцето во фотосферата. Сите потешки елементи, наречени метали во астрономијата, сочинуваат помалку од 2% од масата, со кислород (околу 1% од масата на Сонцето), јаглерод (0,3%), неон (0,2%) и железо (0,2%).
Оригиналниот хемиски состав на Сонцето бил наследен од меѓуѕвездената средина од која настанала. Првично, составот на Сонцето се состоел од околу 71,1% водород, 27,4% хелиум и 1,5% потешки елементи. Водородот и поголемиот дел од хелиумот на Сонцето би биле произведени со нуклеосинтезата на Биг Бенг во првите 20 минути од вселената, а потешките елементи биле произведени од претходните генерации на ѕвезди пред да се формира Сонцето и се рашириле во меѓуѕвездената средина за време на последните фази на ѕвездениот живот и со настани како што се суперновите.
Од формирањето на Сонцето, главниот процес на соединување вклучува соединување на водород во хелиум. Во текот на изминатите 4,6 милијарди години, количината на хелиум и неговата местоположба во рамките на Сонцето постепено се менувало. Процентот на хелиум во јадрото се зголемило од околу 24% на околу 60% поради соединување, а дел од хелиумот и тешките елементи се населиле од фотосферата кон средиштето на Сонцето поради гравитацијата. Пропорциите на потешките елементи се непроменети. Топлината се пренесува нанадвор од јадрото на Сонцето со зрачење наместо со конвекција, така што производите од соединување не се подигнуваат нанадвор со топлина; тие остануваат во јадрото, и постепено започнало да се формира внатрешно јадро на хелиум кое не можело да се спои бидејќи во тој момент јадрото на Сонцето не било доволно жешко или густо за да го спои хелиумот. Во сегашната фотосфера, фракцијата на хелиумот е намалена, а металичноста е само 84% од она што било во протоѕвездената фаза (пред да започне јадреното соединување). Во иднина, хелиумот ќе продолжи да се акумулира во јадрото, а за околу 5 милијарди години ова постепено акумулирање на крајот ќе предизвика Сонцето да излезе од главната низа и да стане црвен џин.
Хемискиот состав на фотосферата вообичаено се смета за претставник на составот на исконскиот Сончев Систем. Вообичаено, изобилството на сончеви тешки елементи опишани погоре се мери и со користење на спектроскопија на фотосферата на Сонцето и со мерење на изобилството во метеорити кои никогаш не биле загреани до температури на топење. Се смета дека овие метеорити го задржуваат составот на протоѕвезденото Сонце и затоа не се засегнати од таложењето на тешки елементи. Двата методи генерално добро се согласуваат.
Структура и јадрено соединување
thumb|upright=2.25|left|Илустрација на структурата на Сонцето
Јадро