Филозофија„Филозофија“ на Дигиталниот речник на македонскиот јазик. — хуманистичка дисциплина чија цел е стекнување на знаење или мудрост за општи начела како стварноста, свеста, знаењето, значењето, вредноста, постоењето и вистината. Не постои договор за употреба на правилниот пристап за ова занимање, а оттаму прашањето дали на филозофијата и е нужен античкиот дијалектички, т.е. дијалошки пристап. Навистина, филозофијата во текот на историјата се толкува најразлично од разновидни филозофи и мислители. Мета-филозофијата се јавува како соодветен алат за точно разграничување на границите на предметот на проучување и пристапот во истражувањата.

Зборот филозофија честопати се однесува и на збирот на делата на големите филозофи. Може да означува и академски истражувања на различни прашања поставени од различни филозофи, исто така може да означува и определен критички, креативен начин на размислување. Современата западна филозофија има две главни традиции: аналитичка и континентална традиција. Источната филозофија претставува различна традиција поради географските, но и идејни одредници.

Потекло на поимот Зборот „филозофија“ доаѓа од грчкиот φιλοσοφία, што буквално значи „љубов за мудроста“.„Филозофија, Хенри Џорџ Лидел, Роберт Скот, „Грчки-англиски лексикон“, на Персеј“. Perseus.tufts.edu. Преземено на 22.08.2010.„Онлајн речник за етимологија.“ Etymonline.com. Преземено 2010.08.22.Дефиницијата на филозофијата е: „1.ориг., љубов, или пребарување за, мудрост и знаење 2. Теорија или логична анализа на принципите на однесувањето, помислата, знаењето, и природата на универзумот.“ Нов вебстер на светскиот речник (Втор колеџ ед.).

Воведувањето на изразите „филозоф“ и „филозофија“ му се припишуваат на грчкиот мислител Питагора. Се вели дека припишувањето се заснова на премин во изгубена работа на Хераклеидес Понтикос, ученик на Аристотел. Тоа се смета да биде дел од широкото тело на легендите на Питагора на ова време. „Филозоф“ е разбран како збор кој во контраст со „софист“ (од sophoi). Софистите патувачи или „мудреци“ се важни во класичната Грција, често заработувале пари како наставници, додека филозофите се „љубовници на мудроста“ а не професионалци.

Предмет и карактер на филозофијата Филозофијата се занимава со проучување на општите и основните проблеми поврзани со постоењето, знаењето, вредностите, причината, умот и јазикот.Џени Тајхман и Кетрин В Еванс, Филозофија: Водич на почетници (Блеквел Издаваштво, 1999), стр. 1: „.. Филозофијата е студирање на проблемите, коишто се конечни, апстрактни и многу општи. Овие проблеми се занимаваат со природата на постоењето, знаењето, моралот, причината и човечкиот цел.“А.Ц. Грејлинг, Филозофија 1: Водич низ Предметот (Печатот на универзитетот на Оксфорд, 1998), стр. 1: „Целта на филозофското истражување е да се има увид во прашањата за знаењето, вистината, причината, реалноста, што значи, умот и вредноста.“ Философскиот се разликува од другите начини за надминување на ваквите проблеми од страна на неговиот критички, генерално систематски пристап и неговата зависност од рационалниот аргумент.Ентони Квинтон, во Т. Хондерих (ур.), Придружникот на Филозофијата на Оксфорд (Печатот на универзитетот на Оксфорд, 1995), стр. 666: „Филозофијата е рационално критичко размислување, на повеќе или помалку систематски вида за општата природа на светот (метафизиката или теоријата на постоење), оправданоста на верувањето (епистемологија или теоријата на знаење), и начинот на живеење (етиката или теоријата на вредноста). Секоја од трите елементи во оваа листа има не-филозофски копија, од каде што се одликува со експлицитен, рационален и критички начин на постапување, и од страна на неговата систематска природа. Секој има некои општи концепции на природата на светот во која живеат, и на нивното место во него. Метафизиката заменува непобитни претпоставки отелотворени во таквата замисла со рационално и организирано тело на верувања за светот како целина. Секој има прилика да се сомнева и да ги испитува верувањата, своите или оние на другите, со помалку или повеќе успех и без теорија за она што тие го прават. Епистемологијата се обидува со аргумент да направи експлицитни правила на точни формации на верувања. Секој го уредува нивното однесување преку насочувањето на тоа до саканите или ценетите завршоци. Етиката, или моралната филозофија, во неговите најсеопфатни смисли, има за цел да ги артикулира, во рационално-систематски форми, вклучените правила или принципи.“

Според српскиот поет Јован Дучиќ, „секоја филозофија е тажна“.Јован Дучић, Благо Цара Радована (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 25. Италијанскиот поет Џакомо Леопарди смета дека, заедно со поезијата, философијата претставува најблагородното, најпрекрасното и најнеобичното нешто што човекот сака да го постигне и дека поезијата е врв на науката.Đ. Leopardi, Pesme i proza. Beograd: Rad, 1964, стр. 97. Меѓутоа, тој е многу скептичен во поглед на оценувањето на вредноста на философските дела, зашто само философите можат да ја сфатат вредноста и да го почувствуваат задоволството од философските дела. Луѓето кои не се навикнати на длабоко размислување и философирање го сфаќаат она што сака да го каже философот, но не и вистинитоста на она што го кажува тој, без оглед на тоа колку јасно е таа изложена и докажана. Тоа произлегува оттаму што луѓето кои не се надарени за философија не можат во својата душа да ја изведат постапката и да ги почувствуваат впечатоците кои философот ги почувствувал во својата душа. А, тоа е единствениот начин за да се оценат причините кои го навеле философот да го изведе еден или друг суд. Оттука, тие не разбираат дали судот на философот е вистинит, зашто немаат никакво искуство за вистинитоста на тој суд.Đ. Leopardi, Pesme i proza. Beograd: Rad, 1964, стр. 90.

Фридрих Ниче ја дефинира философијата како „барање на сето она што е туѓо и достојно за испитување во животот, она што моралот досега го проколнуваше“.Фридрих Ниче, Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 17.

Гранки на филозофијата

Главните области на студии во филозофијата денес ги вклучуваат епистемологијата, логиката, метафизиката, етиката и естетиката. Епистемологија

Епистемологијата или теоријата на познанието честопати се определува како дел од филозофијата кој се занимава со прашањата за познанието и вистината.

Во прашање можноста за оправдување на каква било вистина. Минчосен Трилема наведува дека трите опции за убедливо да се докаже една вистина не се задоволителни. Една од нив е аргументот на регрес, каде што, со бесконечна регресија, секој доказ бара уште еден доказ. Инфинитизмот тврди дека синџирот може да оди засекогаш. Другиот е фундаментализмот, каде што оправдувањето на крајот почива врз нејасни основните верувања или аксиоми. Логичкиот атомизам вели дека постојат логички „факти“ (или „атоми“) кои не може да се разложат понатаму. Друг метод на оправдување го вклучува аргументот, во која теоријата и доказот се поддржуваат еден со друг. Кохерентизмот тврди дека верувањето е оправдано ако е прилепено со поголем систем на верување. Поконкретно, теоријата на кохерентност на вистината го кажува она што е вистина е она што е прилепена со некоја определена целина на искази.

Рационализмот е акцентот на расудување како извор на знаење. Емпиризмот е акцент на набљудување докази преку сетилно искуство во однос на другите докази како извор на знаење. Рационализмот тврди дека секој можен предмет на знаење може да се извлече од кохерентни простории без набљудување. Емпиризмот тврди дека барем некои познавања сѐ само прашање на набљудување. За ова, емпиризмот често го цитира концептот на „Tabula Rasa“, каде поединците не се родени со ментална содржина и дека знаењето се гради од искуство или перцепција. Епистемолошкиот солипсизам е идејата дека постоењето на светот надвор од умот е нерешливо прашање.

Парменид (500 п.н.е.) тврди дека тоа е невозможно да се посомнева дека размислувањето всушност се случува. Но размислувањето мора да има објект, затоа нешто надвор од мислењето навистина постои. Парменид можеше да се определи дека она што навистина постои мора да има одредени својства, на пример, дека не може да дојде во постоење или да престане да постои, дека тоа е кохерентна целина, дека тоа и понатаму останува иста вечно (всушност, постои целосно надвор од времето). Ова е познато како аргумент на третиот човек. Платон (427-347 п.н.е.) го комбинирал рационализмот со една форма на реализам. Работата на филозофот е да се разгледа битието, и суштината на нештата. Но, одлика на есенции е дека тие се универзални. Природата на човекот, триаголникот, дрвото се однесува на сите луѓе, сите триаголници, сите дрва. Платон тврди дека овие есенции се форми независни од умот, дека луѓето (но особено филозофите) може да го знааат со разум, и од страна игнорирањето на одвлекување на вниманието на перцепција на чувство. Модерниот рационализам започнува со Декарт. Одразот на природата на перцептивното искуство, како и научни откритија во физиологијата и оптиката, предводена од Декарт (и исто така Лок) на став дека ние сме директно свесни за идеите, наместо објектите. Ова гледиште даде повод за три прашања:

Дали идејата е вистинска копија на вистинското нешто што таа го претставува? Сензацијата не е директна интеракција помеѓу телесните објекти и нашето чувство, но е физиолошки процес кој вклучува застапеност (на пример, слика на мрежницата). Лок мислеше дека „средниот квалитет“, како што се сензацијата на зелената боја во никој случај не би можела да личи на уредување на честички во материјата кои одат за производство на овој сензација, иако мислеше дека „основните квалитети“, како што се обликот, големината, број, биле навистина во објекти. Како физички објекти како што се столиците и масите, па дури и физиолошките процеси во мозокот, може да доведе до ментални елементи како што се идеите? Ова е дел од она што стана познато како проблемот ум-тело. Ако сите содржини на свеста се идеи, како можеме да знаеме дека нешто не постои, освен од идеи? Декарт се обиде да одговори на последниот проблем со причина. Тој почна, повторувајќи го Парменид, со принципот што го измисли дека единствено не може да се негира: Мислам, значи постојам (се дава во неговиот оригинален латински: Cogito ergo ѕum). Од овој принцип, Декарт продолжи за изградба на комплетен систем на знаења (која го вклучува докажувањето на постоењето на Бог, со користење, меѓу другите средства, една верзија на онтолошкиот аргумент) . Неговото гледиште дека причината сама би можела да даде значителен вистини за реалноста под силно влијание тие филозофи обично се сметаат за модерни рационалисти (како Барух Спиноза, Готфрид Лајбниц, и Кристијан Волф), додека провоцираат критики од другите филозофи кои ретроспективно доаѓаат да бидат групирани заедно како емпиричари.

Логика

Логиката во потесна смисла на зборот се определува како дисциплина која се занимава со логичките закони и следства. Поопшто таа се определува како умствена алатка која ги поставува правилата за точно заклучување и размислување. Како засебна област на интелектуално размислување логиката се јавува уште во антиката, каде за нејзин родоначалник на запад се определува Аристотел. Денес, логиката е доведена до неверојатно уточнета и разработена форма од низа логичари и математичари. Во оваа смисла она што денес се нарекува формална или симболичка логика се дели во главно на две нивоа: логика на искази и логика на предикати.

Метафизика