Ватикан Светско наследство на УНЕСКО Ватикан Критериуми Културни: i, ii, iv, vi Референца 286 Натпис 1984 година (8-ма сесија) Ватикан, официјално Држава Ватикан (; ), — независна земја без излез на море, град-држава, микродржава и енклава во Рим, Италија. Таа станала независна од Италија во 1929 година со Латеранскиот договор, и е посебна територија под „целосна сопственост, ексклузивна доминација и суверена власт и јурисдикција“ на Светата Столица, со суверен ентитет според меѓународното право, кој одржува во градот временската моќ и управување на државата, дипломатската и духовната независност. Со површина од 49 хектари и според податоци од 2023 година, има население од 764 луѓе. Според тоа, таа е најмалата држава во светот и по површина и по население. Како што управува Светата столица, државата Ватикан е црковна или свештеничка - монархиска држава со која управува Папата, кој е бискуп на Рим и поглавар на Католичката црква. Највисоките државни функционери се сите католички свештеници од различно потекло. По Авињонското Папство (1309 – 1377) папите главно престојувале во Апостолскиот дворец во рамките на денешен Ватикан, иако понекогаш наместо тоа престојувале во Квириналскиот дворец во Рим или на друго место. Ватикан е исто така метоним за Светата столица.
Светата столица датира од раното христијанство и е главното епископско седиште на Католичката црква, која има приближно 1.329 милијарди крстени католици во светот според податоци од 2018 година во во Латинската црква и 23 источни католички цркви. Независната држава Ватикан, од друга страна, настанала на 11 февруари 1929 година со Латеранскиот договор помеѓу Светиот Престол и Италија, кој зборуваза него како нова креација, не како остаток од многу поголемите Папски држави (756–1870), кои претходно опфаќале голем дел од Централна Италија.
Ватикан содржи религиозни и културни места како што се базиликата Свети Петар, Сикстинската капела, Ватиканската апостолска библиотека и Ватиканските музеи. Во нив се прикажани некои од најпознатите слики и скулптури во светот. Уникатната економија на Ватикан е финансиски поддржана од донации од верниците, со продажба на поштенски марки и сувенири, такси за прием во музеи и продажба на публикации. Ватикан нема даноци и предметите се без царина.
Име Името за прв пат се користело во Латеранскиот договор, потпишан на 11 февруари 1929 година, со кој е воспоставен современ град-држава именуван по Ватиканскиот рид, географската локација на државата во рамките на градот Рим. „Ватикан“ е изведен од името на етрурска населба, Ватика или Ватикум, сместена во општата област што Римјаните ја нарекувале Агер Ватикан, „ватиканска територија“.
Италијанското име на градот е Сита дел Ватикано () или, поформално, Стато дела Сита дел Ватикано (), што значи „држава на градот Ватикан“. Неговото латинско име е ; ова се користи во официјалните документи од страна на Светата Столица, Црквата и Папата.
Историја
Рана историја лево|мини| Ватиканскиот обелиск на плоштадот Свети Петар бил донесен во Рим од Египет од Калигула Името „Ватикан“ веќе било во употреба во времето на Римската Република за Агер Ватиканус, мочурлива област на западниот брег на Тибар спроти градот Рим, сместена помеѓу Јаникулум, Ватиканскиот рид и Монте Марио, до ридот Авентин и до сливот на потокот Кремера. Топонимот Агер Ватиканус (Ager Vaticanus) е посведочен до 1 век од нашата ера: потоа се појавил друг топоним, Ватиканус (Vaticanus), означувајќи област многу поограничена: Ватиканскиот рид, денешниот плоштад Свети Петар, а можеби и денешната Виа дела Кончилијационе. Поради неговата близина до главниот непријател на Рим, етрурскиот град Веј (друго име за Агер Ватиканус било Рипа Веиентана или Рипа Етруска), и поради тоа што бил подложен на поплавите на Тибар, Римјаните го сметале овој првично ненаселен дел од Рим за лош и застрашувачки.
Посебно слабиот квалитет на ватиканското вино, дури и по мелиорацијата на областа, го коментирал поетот Марцијал (40 – меѓу 102 и 104 г. н.е.). Тацит напишал дека во 69 н.е., Годината на четворицата цареви, кога северната војска која го донела Вителиј на власт пристигнала во Рим, „голем дел се сместиле во нездравите области на Ватикан, што резултирало со многу смртни случаи помеѓу обичните војници; а Тибар што бил блиску, неспособноста на Галите и Германците да ја поднесат топлината и последователната алчност со која пиеле од потокот ги ослабнале нивните тела, кои веќе биле лесен плен на болеста“.Tacitus, The Histories, II, 93, translation by Clifford H. Moore (The Loeb Classical Library, first printed 1925) мини| Рана интерпретација на релативните локации на циркусот и средновековните и сегашните базилики на Свети Петар мини| Едно можно современо толкување Based on "Outline of St. Peter's, Old St. Peter's, and Circus of Nero". За време на Римското Царство, таму биле изградени многу вили, откако Агрипина Постарата (14 п.н.е.–18 октомври н.е. 33) ја исцедила областа и ги поставила нејзините градини во почетокот на 1 век од нашата ера. Во 40 н.е., нејзиниот син, царот Калигула (31 август н.е. 12-24 јануари н.е. 41; р. 37-41) изградил во нејзините градини циркус за кочии (40 н.е.) кој подоцна бил завршен од Нерон, ,Lanciani, Rodolfo (1892). обично се нарекува, едноставно, Циркус на Нерон.
Ватиканскиот обелиск на плоштадот Свети Петар е последниот видлив остаток од циркусот на Нерон. Ја донел царот Калигула од Хелиополис во Египет. Обелискот првично стоел во центарот на римскиот циркус.Pliny the Elder, Natural History XVI.76. Циркусот станал место на мачеништво за многу христијани по големиот римски пожар во 64 н.е. Традицијата вели дека токму во овој циркус Свети Петар бил распнат наопаку. Во 1586 година, папата Сикст V го преместил обелискот на својата денешна позиција користејќи метод смислен од италијанскиот архитект Доменико Фонтана.Travels and Adventures, Chapter 3, Pero Tafur, digitized from The Broadway Travellers series, edited by Sir E. Denison Ross and Eileen Power, translated and edited with an introduction by Malcolm Letts (New York, London: Harper & brothers 1926)
Спроти циркусот постоеле гробишта разделени со Виа Корнелија. Погребни споменици и мавзолеи, и мали гробници, како и олтари на паганските богови од сите видови политеистички религии, биле изградени кои постоеле до пред изградбата на Константиовата базилика Свети Петар во првата половина на IV век. Светилиштето посветено на фригиската божица Кибела и нејзиниот сопружник Атис останало активно долго откако во близина била изградена античката базилика Свети Петар. Остатоците од оваа древна некропола биле изнесени на виделина спорадично за време на реновирањето од страна на различни папи во текот на вековите, зголемувајќи се во зачестеноста за време на ренесансата додека не била систематски ископана по наредба на папата Пиј XII од 1939 до 1941 година. Константиовата базилика била изградена во 326 година над, според верувањата, гробот на Свети Петар, закопан на тие гробишта.Fred S. Kleiner, Gardner's Art through the Ages (Cengage Learning 2012 ), p. 126
Оттогаш, областа станала понаселена во врска со активноста во базиликата. Во близина била изградена палата уште во 5 век за време на понтификатот на папата Симах (владеел 498–514).
Папски држави
лево|мини| Италијанскиот полуостров во 1796 г. Папските држави во централна Италија се обоени во виолетова боја. Папите постепено започнале да имаат секуларна улога како гувернери на регионите во близина на Рим. Тие владееле со папските држави, кои покривале голем дел од Италијанскиот Полуостров, повеќе од илјада години до средината на 19 век, кога целата територија што му припаѓала на папството била заземена од новосоздаденото Кралство Италија.
Поголемиот дел од овој период, папите не живееле во Ватикан. Латеранската палата, на спротивната страна на Рим, била нивна вообичаена резиденција околу илјада години. Од 1309 до 1377 година, тие живееле во Авињон во Франција. По враќањето во Рим, тие избрале да живеат во Ватикан. Тие се преселиле во Квириналскиот дворец во 1583 година, откако бил изграден во времето на папата Павле V (1605–1621), но по заземањето на Рим во 1870 година се повлекле во Ватикан, а она што било нивна резиденција станало резиденција на кралот на Италија.
Под италијанска власт (1871–1929) Во 1870 година, имотите на папата биле оставени во неизвесна ситуација кога самиот Рим бил припоен од италијанските сили, со што се довршило италијанското обединување, по номиналниот отпор на папските сили. Помеѓу 1861 и 1929 година, статусот на папата се нарекувало „Римско прашање“.
Италија не се обидела да се меша со Светата столица во Ватиканските ѕидини. Меѓутоа, на многу места го конфискувала црковниот имот. Во 1871 година, Квириналскиот дворец бил конфискуван од кралот на Италија и станала кралска палата. Потоа, папите непречено престојувале во ѕидините на Ватикан, а одредени папски прерогативи биле признати со Законот за гаранции, вклучувајќи го и правото да испраќаат и примаат амбасадори. Но, папите не го признале правото на италијанскиот крал да владее во Рим и тие одбиле да го напуштат комплексот на Ватикан додека не се реши спорот во 1929 година; Папата Пиј IX (1846–1878), последниот владетел на папските држави, бил нарекуван „ затвореникот во Ватикан“. Принудени да се откажат од секуларната власт, папите се фокусирале на духовните прашања.
Оваа ситуација била решена на 11 февруари 1929 година, кога Латеранскиот договор меѓу Светата столица и Кралството Италија бил потпишан од премиерот и шеф на владата Бенито Мусолини во име на кралот Виктор Емануел III и од кардиналот државен секретар Пјетро Гаспари за папата Пиј XI. Договорот, кој стапил во сила на 7 јуни 1929 година, ја основал независната држава Ватикан и го потврдил специјалниот статус на католичкото христијанство во Италија.
Втора светска војна мини| Бендовите на 38-та бригада на британската армија свират пред базиликата Свети Петар, јуни 1944 година Светата столица, која управувала со Ватикан, водела политика на неутралност за време на Втората светска војна, под водство на папата Пиј XII. Иако германските трупи го окупирале градот Рим по примирјето во Касибиле во септември 1943 година, и Сојузниците од 1944 година, тие го почитувале градот Ватикан како неутрална територија. Еден од главните дипломатски приоритети на римскиот бискуп бил да го спречи бомбардирањето на градот; Папата бил толку чувствителен што протестирал дури и поради британските воздушни фрлања на памфлети над Рим, тврдејќи дека неколкуте слетувања во градот-држава ја нарушуваат неутралноста на Ватикан.Chadwick, 1988, pp. 222–232 Британската политика, како што била изразена во записникот од состанокот на кабинетот, била: „во никој случај не треба да го малтретираме Ватикан, туку дека нашата акција во однос на остатокот од Рим ќе зависи од тоа колку италијанската влада ги почитува правилата на војна“.