Кипар (, или официјално Република Кипар (; ) — островска држава која се наоѓа во источниот дел на Средоземно Море, трет по големина и по населеност остров на Медитеранот, со местоположба јужно од Турција, западно од Сирија и Либан, северозападно од Израел и Палестина, северно од Египет и југоисточно од Грција.

Најраната позната човечка активност на островот датира околу 10 милениум пред нашата ера. Археолошки остатоци од овој период го вклучуваат добро сочуваното неолитско село Хирокитија, а Кипар е дом на некои од најстарите бунарски води во светот. Кипар бил населен од микенските Грци во 2 милениум п.н.е. Како стратешка локација на Блискиот Исток, подоцна островот бил окупиран од неколку големи сили, вклучувајќи ги царствата на Асирците, Египќаните и Персијците, по кое островот бил освоен во 333 п.н.е. од Александар Македонски. По распаѓањето на неговото царство со островот уште владееле и Птоломејски Египет под македонско водство, Римското Царство и Источното Римско Царство, арапски калифати за краток период, француската династија Лизињан и Венецијанците, три века отоманско владеење помеѓу 1571 и 1878 (де јуре до 1914.)

Кипар бил ставен под администрација на Велика Британија врз основа на Кипарската конвенција во 1878 година и официјално бил припоен од Велика Британија во 1914 година. Додека кипарските Турци сочинуваат 18% од населението, поделбата на Кипар и создавањето на турска држава на север станало политика на водачите на кипарските Турци и Турција во 1950-тите. Турските водачи во еден период се залагале за анексија на Кипар во Турција, бидејќи Кипар се сметал за „составен дел од Анадолија“, додека од 19 век голем дел од грчко-кипарско население и неговата православна црква се залагале за сојуз со Грција, што станало грчка национална политика во 1950-тите. По националистичкото насилство во 1950-тите, Кипар добил независност во 1960 година. Кризата од 1963-64 година довела до натамошно меѓуетничко насилство помеѓу кипарските Грци и кипарските Турци, коишто раселиле повеќе од 25.000 кипарски Турци. На 15 јули 1974 година, националниот премиер на кипарските Грци и елементите на Грчката воена хунта започнале процес на еносис, односно процес за присоединување на Кипар кон Грција. Поради овие настани, од страна на Турција била извршена инвазија на островот на 20 јули 1974 година, што довело до воспоставување на денешна територија Северен Кипар, и раселување на над 150.000 кипарски ГрциБарбара Роуз Џонстон, Сузан Слимовикс. „Водење војна, правење мир: репарации и човекови права“ (2009), Работна група за репарации на американската антрополошка асоцијација, стр. 211 Морели, Винсент. Кипар: Обединетоста се покажува за неостварлива (2011), DIANE Publishing, стр. 10 и 50.000 кипарски ТурциБоровиец, Ендру,. Кипар: Проблематичниот остров "(2000), Гринвуд издавачката група, p. 125 </ref>. Одделна држава на кипарските Турци на север била формирана со декларација во 1983 година. Овој потег бил широко осуден од меѓународната заедница, при што само Турција ја признала новата држава. Овие настани и политичката ситуација се прашања на континуиран спор.

Република Кипар има де јуре суверенитет над целиот остров, вклучувајќи ги и нејзините територијални води и ексклузивна економска зона, со исклучок на суверените подрачја на Акротири и Декелија, кои остануваат под контрола на Велика Британија според Лондонските и Циришките договориКипарска дата за независност (click on Historical review). Сепак, Република Кипар де факто е поделен на два главни дела: подрачјето под делотворна контрола на републиката, кое се наоѓа на југ и запад, и опфаќа околу 59% од областа на островот и на северот, управуван од самопрогласената Турска Република Северен Кипар што опфаќа околу 36% од областа на островот. Скоро 4% од областа на островот е покриена од тампон-зона на ООН. Меѓународната заедница смета дека северниот дел на островот е територија на Република Кипар, окупирана од турските сили. Окупацијата се смета за нелегална според меѓународното право, што претставува илегална окупација на територијата на ЕУ откако Кипар станал член на Европската Унија.

Кипар е меѓу поважните туристички одредишта во Средоземјето. Со напредна економија и со висок приход и многу висок индекс за човековиот развој, Република Кипар е член на Комонвелтот од 1961 година и бил основач на Движењето на неврзаните до приклучувањето кон Европската Унија на 1 мај 2004 година. На 1 јануари 2008 година, Република Кипар се приклучил на Еврозоната.

Потекло на името

Најраната потврдена референца за Кипар е микенскиот грчки збор 𐀓𐀠𐀪𐀍, ку-пи-ри-хо, што значи „кипар“ (грчки: Κύπριος), напишано во Линеарно писмо БPalaeolexicon , Алатка за изучување на зборови на древни јазици. Класичната грчка форма на името е Κύπρος (Kýpros).

Етимологијата на името е непозната. Предлозите ги вклучуваат:

грчкиот збор за средоземниот чемпрес (Cupressus sempervirens), κυπάρισσος (kypárissos) грчкото име на дрвото Хена (Lawsonia alba), κύπρος (kýpros) етеокипарски за бакар. На пример, се смета дека има корени во сумерскиот збор за бакар (zubar) или за бронза (kubar), од големите депозити на бакарната руда пронајдени на островот.

Преку странска трговија, островот го дал своето име на класичниот латински збор за бакар преку фразата Aes Cyprium, или „кипарски метал или бакар“, подоцна еволуирајќи во Cuprum (Купрум)Роберт Бикес, Етимолошки речник на грчки, Брил, 2009, стр. 805 (s.v. "Κύπρος").<ref>Фред Фишер. Кипар: Нашата нова колонија и она што го знаеме. Лондон: Џорџ Рутлејџ и Синс, 1878, pp. 13–14..

Стандардниот демоними кои се однесуваат на Кипар или нејзиниот народ или култура е Cypriot. Термините Кипар и Кипријан исто така се користат, иако поретко.

Официјалното име на државата на грчки и турски буквално се преведува како „Кипарска Република“, но овој превод не се користи официјално, наместо „Република Кипар“.

Историја

Праисториски и антички период

Најрано потврдена човечка присутност на Кипар е Етокрамонос, кој се наоѓа на јужниот брег, што покажува дека ловците-собирачи биле активни на островот пред околу 10.000 години п.н.е.Митен, С. По Ледената ера: Глобална човечка историја, 20000 п.н.е.-5000 п.н.е. "Бостон: Универзитет Харвард Прес 2005, стр. 97. со населени селски заедници кои датираат од 8200 п.н.е. Пристигнувањето на првите луѓе корелира со истребување на џуџестите нилски коњи и џуџестите слонови. Се верува дека бунарите за вода откриени од страна на археолозите во западниот дел на Кипар се меѓу најстарите во светот, и истите датираат од 9.000 до 10.500 година п.н.е.

Остатоци од 8-месечна мачка погребани со човечко тело биле откриени на посебно неолитско наоѓалиште во Кипар. Гробот се проценува дека е стар 9.500 години и е предводен од древната египетска цивилизација, и според податоците станува збор за едно од најраните припитомувања. Неверојатно доброто зачувано неолитско село Хирокитија е светско наследство на УНЕСКО, датирано приближно 6800 п.н.е.Simmons, A. H. Faunal extinction in an island society: pygmy hippopotamus hunters of Cyprus. New York: Springer 1999, p.15.

За време на доцното бронзено време, островот доживеал два брана на грчка колонизацијаThomas, Carol G. and Conant, Craig: The Trojan War, pages 121–122. Greenwood Publishing Group, 2005. , 9780313325267.. Првиот бран се состоел од микенски грчки трговци кои започнале да го посетуваат Кипар околу 1400 п.н.е. Се верува дека голем бран грчки населби се случил по крајот на бронзеното време во Микенска Грција од 1100 до 1050 п.н.е., со претежно грчки карактер на островот од тој периодThomas, Carol G. The Trojan War. Santa Barbara, CA, USA: Greenwood Publishing Group 2005. p. 64. . Кипар зазема важна улога во старогрчката митологија како родно место на Афродита и Адонис и дом на кралот Кинира, и ПигмалионStass Paraskos, The Mythology of Cyprus (London: Orage Press, 2016) p.1f. Почнувајќи од 8 век п.н.е. Феникиските колонии биле основани на јужниот брег на Кипар, во близина на денешна Ларнака и Саламина.

Кипар е на стратешка локација на Блискиот Исток. Територијата била управувана од Асирија, почнувајќи од 708 п.н.е., Египет и Персија до 545 п.н.е. Кипарците, предводени од кралот Онезил, им се придружиле на грчките сили за време на неуспешната Јонска револуција во 499 п.н.е. против Ахеменидското Царство. Револтот бил потиснат, но Кипар успеал да одржи висок степен на автономија и останал наклонет кон грчкиот свет.

Островот бил освоен од Александар Велики во 333 п.н.е. По неговата смрт и последователната поделба на неговата империја и војни меѓу неговите наследници, Кипар станал дел од Птоломејски Египет. Во овој период островот бил целосно хеленизиран. Во 58 п.н.е. Кипар бил освоен од Римската Република.

Средновековен период

Кога Римското Царство било поделено на два дела во 395 година, Кипар станал дел од Византија, и под византиска управа останал до крстоносните војни, 800 години подоцна. Под византиско владеење, грчката насоченост која била истакната од антиката го развила силниот хеленистичко-христијански карактер.

Почнувајќи од 649 година, Кипар претрпел неколку напади од страна на Левант, кои продолжиле и во следните 300 години. Многу од нив биле брзи пиратски напади и грабежи, други пак големи напади во кои биле убиени голем дел од населението и големо богатство било однесено или уништено.

Не постојат византиски цркви кои преживеале од овој период. Илјадници луѓе биле убиени, а многу градови целосно уништени и никогаш не биле повторно изградени. Византиското владеење било обновено во 965 година, кога царот Никифор II Фока постигнал решавачки победи на копно и на море.

Во 1191 година, за време на Третата крстоносна војна, Ричард I го освоил островот од Исак Комнин КипарскиRiddle, J.M. A History of the Middle Ages. Lanham, MD, USA: Rowman & Littlefield 2008. p. 326. . Тој го користел како голема база за снабдување. Една година подоцна, Ричард го продал островот на витешкиот ред Темплари, кој по крвавиот бунт, пак, го продале Ги Лизињан. Неговиот брат и наследник Амалрик II Ерусалимски ​​бил признаен како крал на Кипар од страна на светио римски цар Хајнрих VI.

По смртта во 1473 година на Јаков II, последниот крал од династијата Лизињан, Венецијанската Република ја презела контролата врз островот, додека Катарина Корнаро владеела како последна кипарска царица. Венеција формално го анектирала Кралството Кипар во 1489 година, по откажувањето на Катарина Корнаро од престолот. Венецијанците ја зацврстиле Никозија со изградба на ѕидовите на Никозија и го користеле како важен трговски центар. Во текот на венецијанската власт, Отоманското Царство често го напаѓала Кипар. Во 1539 година, Османлиите го уништиле Лимасол.

Иако Француската аристократска фамилија Лизињан останала доминантна општествена класа на Кипар низ средновековниот период, кипарските Грци биле дел од повисоките класиSee James G. Schryver, 'Colonialism or Conviviencia in Frankish Cyprus?' in I.W. Zartman (ed.), Understanding Life in the Borderlands: Boundaries in Depth and in Motio (Athens, GA: University of Georgia Press, 2010) pp. 133–159; see also Evangelia Skoufari 'Cyprus during the 16th century: a Frankish kingdom, a Venetian colony, a multicultural society,' in Joves pensant la Mediterrània – Mar de diàleg, no. 5 dir. Enric Olivé Serret, Tarragona, Publicacions de la Universitat Rovira y Virgili, Tarragona 2008, pp. 283–295., а членови на кралското семејство дури и се женело за Грците. Ова било пример со кралот Јован II кој се оженил со Елена ПалеологинаBenjamin Arbel, David Jacoby, Intercultural Contacts in the Medieval Mediterranean, (London: Taylor and Francis, 1996) p.45.

Отомански период