Dins lo cristianisme, la Trinitat (o Santa-Trinitat) es lo Dieu unic en tres personas: lo Paire, lo Filh e lo Sant-Esperit, egals, participant d'una meteissa esséncia divina e pasmens fondamentalament distinctas. La nocion foguèt presentada pel primièr còp per Tertullian.
L'enonciat del dògma de la Trinitat se presenta coma la consequéncia de çò qu'es dich del mistèri del Dieu dins las Escrituras: dins l'Ancian Testament, Dieu revelèt son existéncia e son unicitat, e tanben que la venguda del Vèrb incarnat; dins lo Nòu Testament, foguèron afirmats la divinitat de Jèsus-Crist e lo caractèr personal de l'Esperit-Sant.
Lo Paire es "aquel qu'es eternal" (Eloá/Eloïm) (אלהים) o YHWH (lo Senhor o lEternal), tal coma es dins lo passatge del Libre de l'Exòde ont es revelat le Nom divin. Lo Novèl Testament soslinha la paternitat de Dieu, ja reconeguda dins l'Ancian Testament.
Lo Filh, lo Vèrbe o la Paraula de Dieu (Jèsus-Crist), identificat coma aquel qu'èra amb Dieu (Joan 1:11), es aquel per qui lo Paire creèt lo cèl, la tèrra e tota causa (comparar Colosian 1:15-16 e Ebieus 1:10; ven d'Ebrieus 1:8 qu'es lo Paire que parla a son Filh), e s'incarnèt en Jesus-Crist (Joan 1:14). En el "abita corporalament tota plenitud de la divinitat" (Colossian 2:9). En mai es l'alfa et omega (Apocalipsi 22:13), çòque significa "lo primièr e lo darrièr" (l'expression se trapa ja dins Esaias 48:12). Dins l'evangili de Joan, segon la TOB, Jesus se declara d'esperel "Soi" (Joan 5:8; 24; 28 (allusion a Exòde 3:14), çò que confirma disent : "Abans quand Abraam foguèt, Soi" Joan 8:56s).
Lo Sant Esperit ou Esperit, en grèc Πνεῦμα / , es tanben nomenat Παράκλητος / , que significa "avocat, intercessor" « avocat, intercesseur » (Joan 14:26). Se distinga del Paire e del Filh (Joan 15; Joan 15:26; Joan 16:5s). Dins la doctrina crestiana, es l' "Esperit de Dieu" o lo "Buf de Dieu" de l'Ancian Testament, ebrieu רוח אלהים, Rûah, aquel qu'inspirèt los profètas, se manifestèt a la Pentacosta, e contunha d'assistir la Glèisa crestiana. Es subretot representat per de simbòls: la colomba, la tempèsta, lo fuòc. Lo tèxte evangelic precisa: Tot pecat e subretot blasfèma serà perdonat als òmes, mas lo blasmèma contre l'Esperit serà pas cap perdonat" (Mt 12Matièu 12:31; e tanben Marc 3:29).
La cresença en la Trinitat est comuna a las tres confessions crestianas: catolisme, ortodoxia e protestantisme, fòra de movements minoritaris dins lo mond protestant. Pasmens, existís diferentas interpretacions teologicas del concèpte de la trinitat entre las diferentas confessions. right|thumb|Icòna dicha de la Trinitat d'Andreï Roublev. S'agís dels tres àngels apareguts a Abraam al casse de Mambre Genèsi 18 que Roublev, segon los Paires de la Glèisa, interprèta coma una figura del mistèri de la Trinitat indivisibla.
Vocabulari trinitari Per la teologia crestiana, las tres personas, o ipostasis, que constituisson lo Dieu unic jos forma de Trinitat son divinas. Aqula esséncia qui lor es comuna es designada pel tèrme de consubstancialitat (en grèc, ὁμοουσία, homoousia).
Tertullian empleguèt los mots latins substantia, equivalent del grèc οὐσία / ("esséncia", "substéncia", "èsser"), e persona, que significa "masqueta d'actor", "ròtle" puèi "persona", e correspond al grèc πρόσωπον / . Lo mot ὑπόστασις / , "ipostasi", es a dire "basa", "fondament", d'ont "matèria", "substéncia", foguèt implegada al concili de Nicèa en concuréncia amb osia. A la seguida de Basili de Cesarèa, s'imposerà la formula: "una sola osia en tres ipostasis".
Lo mot Trinitat aparten pas al vocabulari del Novèl Testament ni, de segur, au kerigme original de la primièra comunautat crestiana. Es una mena de resumit del dògma central de la fe crestiana. Las primièras atestacions del tèrme grèc Tριάς, -άδος / (« Triada») per designar las tres Personas divinas s'encontran vèrs 180 a amb Teofil d'Antiòquia (À Autolycus, II, 15), sens que cet autor se presenta coma l'inventor del mot dins aquela accepcion, puèi amb Ipolit de Roma (Contra Noët, 14). Es Tertullian (v. 155 – v. 222) qu'introduguèt Trinitas dins lo lexic teologic latin (Contra Praxeas). Trias es pas utilizat als concilis de Nicèu, de Constantinòble I e Calcedònia; s'impausa sonque amb Atanas d'AlexandriaDictionnaire critique de théologie, dir. .
Claude Tresmontant precisa: ; La doctrina de la Trinitat thumb|La Santa-Trinita dins la glèisa de La Trinitat (Aubrac). La Bíblia, pel teologian protestant Louis Berkhof (1873-1957), tracta jamai de la doctrina de la trinitat coma d'una vertat abstacha dins sas divèrsas relacions coma una realitat viventa, al respècte, en general, amb las òbras de la creacion de providéncia e, subretot, amb l'òbra de redempcion. Sa revelacion mai fondamentala es donadapels fachs puslèu que pels mòts. E aquela revelacion s'enlusís al meteis temps que l'òbra redemtritz es mai clarament revelada, coma l'incarnacion del filh e l'efusion del Sant-Esperit Fonts biblicas
Ancian Testament right|thumb|La Trinitat e los quatre evangelistas. Aqueles apareisson jos lor aspècte simbolic: l'òme (Matièu), lo lion (Marc), l'agla (Joan) e lo taure (Luc). Lo judaïsme venèra un Dieu unic jos la forma d'una sola e mèsma persona, quitament se de noms son plural, coma Adonaí o Eloím. S'agís de çò que los ebraïsants nomenan un plural d'exceléncia. Los vèrbes qu'''Adonaí o Eloím es lo subjècte son totjorn al masculin singular.
La Trinitat dins lo Novèl Testament Segon l' Encyclopædia Britannica :
L'expression figura pas dins lo Nòu Testament; mas las tres personas i son clarament nomenadas, i agisson e s'i manifestan, a l'encòp dins lor distinccion e dins lor unitat. Pasmens lo concèpte dun Dieu en tres personas es formulat pas qu'a la fin del sègle IV.
Las primièras revelacions de la Trinitat La primièra revelacion de la Trinitat es una revelacion implicita e privada, al sol benefici de Maria. Se realiza a l’Anonciacion per la votz de l’àngel Gabrièl: "Lo Sant Esperit vendrà sus te, e la poténcia dels Fòrça Naut te cobrirà de son ombra. Es perque l'enfant que naisserà de te seà nomenat Filh de Dieu" (Luc 1:35). Aquí se trapa lo Paire dins los cèls; lo Filh dins lo sein de Maria; e l’Esperit-Sant davalant del cèl cap a Maria per la fecondar.
La segonda revelacion de la Trinitat, tanben implicita mas pel primièr còp publica, se debana al Jordan, pendent lo bateg del Crist: "E l'Esperit Sant devalèt cap a el jos una fòrma incorporada, coma una colomba. E una votz faguèt ausir del cèl aquelas paraula; Ès mon filh benommat; en te placèt tota mon afeccion" (Luc 3:22). Aquèt Joan Batista, lo davancièr, coma principal testig. "Vegèri l'Esperit Sant davalar del cèl una colomba e s'arrestar sus el" (Joan 1:32).
Aquela revelacion de la divinitat del Filh serà confirmada sul som del mont Ermon, pel compte de las tres discípols privilegiats, ja presents al Jordan, Pèire, Jacme e Joan, al moment de la Transfiguracion: "Aquel es lo mieu filh, l'elegit, l'escotatz" (Luc 9:35).
Finala de l’Evangèli segon Matèu Lo Novèl Testament es emplís de formulas qu'afirman, o supausan, la perfiècha divinitat del Filh, d’una partida, e que d’un autre costat associan plenament l’Esperit a la vida, a l’intimitat e a l’accion del Paire e del Filh. La mencion mai explicita de las Personas Divinas es dins la finala de l’evangèli de Matèu "Anatz, fasètz de totas las nacions de discípols, los batejant al nom del Paire, del Filh e del Sant Esperit" (Matèu 28:19). Aquela doxologia trinitària es la sola citacion biblica de las tres Personas, çò que fa dire a fòrça teologians que la doctrina trinitària es pas que compreneson (= ortodoxia) de l'implicit biblic formulat pels Concilis Ecumenics: conjugant las autoritats biblicas e ecclesiala. Tanben, la doctrina trinitària marca l'identitat del cristianisme d'entre d'autras religions: es pas un legalisme revelat coma l'islam o lo judaïsme, mai una recerca de l'esperit, del sens de la letra biblica.
Sus aquel punt, la doctrina trinitària, proclamacion dels concilis fins ara, amb la reconeissença de bateg de las autras Glèisas crestianas, lo critèri d'apartenéncia a las Glèisas reconegudas pel Conselh Ecumenic de las Glèisas, es, dins son rapòrt a las implicacions del tèxte biblic legida en eclesia, lo paradigme de çò que lo cristianisme nomena un dògma. L’Evangèli segon Marc se dobrís per una injonction: "Començament de l'Evangèli de Jèsus, Filh de Dieu" (Marc1:1).
Evangèli segon Joan Joan, el, descriu explicitament l'unitat del Paire e del Filh: S'agís pas clarament de tres entitats distinctas, mas d'un tot, çò que los crestians trinitarians interpreton mai soven coma una pròva de la Trinitat, mas que pel oposants seriá puslèu una pròva de l'unitarisme."Al començamen èra la Paraula e la Paraula èra amb Dieu e la Paraula èra Dieu" (Joan 1:1). "Tot foguèt per el e sens el pas res foguèt" (Joan 1:3). "E la Paraula se faguèt carn" (Joan 1:14). "Pas degun a pas jamai vist Dieu, qu'es dins lo sen del Paire, es aquel que lo faguèt conéisser" (Joan 1:18). "Soi la lutz del mond" (Joan 8:12). "Verai, de vertat, o vos disi, abans qu'Abraam foguèt, soi" (Joan 8:58 ; cf. Exòde 3:14). "Ièu e lo Paire siam un" (Joan 10:30). E mai: "Quand lo consolator serà vengut, l'Esperit de veritat, vos menarà dins tota la veritat; que parlarà pas d'esperel, mas dirà tot çò qu'aurà entendut, e vos anonciarà las causas de venir. Me glorificarà que prendrà d'aquò qu'es lo mieu, e vos l'anonciarà. Tot çò que lo paire ten es lo mieu, es perque diguèri que pren d'aquò qu'es lo mieu, e que vos l'anonciarà" (Joan 16:13-15).
D'autres traductors de la Bíblia faguèron una causida diferenta al subjècte de Joan 1:1 La Sainte Bible , par L. Segond et H. Oltramare. Le Nouveau Testament, par M. Goguel, H. Monnier, Paris, La Bible du Centenaire. e mai : Joan 1:1 Segon aquela traduccions, la Paraula èra pas lo quita Dieu mas un èsser divin a causa de sa posicion nauta.
Al subjècte de Joan 10:30, Jean Calvin (qu'èra trinitarian) declarèt: "Lo doctors ancians an fòrça abusat d'aquel passatge per provar que Jèsus Crist es de mèsma esséncia que son Paire. Car nòstre Senhor Jèsus disputa pas aicí de l'unitat de la substéncia, mas de l'acòrdi o del consentiment qu'a amb lo sieu paire" Commentaire sur le Nouveau Testament, T. II, Évangile selon Jean.
L’Evangèli e las Epistòlas de Joan son mai o mens marcats per la pensada que s’exprimís dins los tèxtes de Qumran, per exemple amb lo doble dualisme lutz-sornièra e vertat-mentida: es lo discerniment dels esperits qui permet de destriar esperit de veritat e esperit d’error (nota de la novèla edicion de la Bible de Jérusalem, 1998, p. 1816, col. 2). Es dins la Primièra Epistòla de Joan qu’i a l’afirmacion fòrça utilizada: "Dieu es Amor" (1Joan 4:8, 16); es tanben dins aquel meteis tèxte (5:7-8) qu'i a lo celèbre còmma joanic: "⁷Car son tres que testimònian [dins lo cèl: lo paire, lo vèrb, e lo Sant Esperit], e aqueles tres son un; ⁸e son tres que testimònian sur tèrra: l'esperit, l'aiga e lo sang, e aqueles tres son un." Aquela incisa, absenta dels ancians manuscrits grècs, de las versions vielhas latina e dels melhors manuscrits de la Vulgata, es fòrça probablament una glòsa marginale introducha mai tard dins lo tèxte. Sembla èsser l'ensag mai ancian d'afirmar lo dògma de la Trinitat.
La Trinitat dins las Epistòlas Pau de Tars, dins sas Epistòlas, ditz que Jèsus es Senhor, Κυριος, Kurios, mot emplegat per Dieu dins la Septanta ont traduch lo Tetragrama יהוה, YHWH, e dins lo Novèl Testament (par ex. Marc 12:11, citacion de Psalm 118:22; Joan 12:37-38 qu'utiliza Esaí 53:1), e per consequent qu'es Dieu. Lo nomena expressament Dieu (Θεος, Teos) mai d'un còp (Romans 9:5; Tit 2:13) e Filh de Dieu (Romans 1:3; 5,10; Galats 2:20; Colossian 1:3; 1:13; eca). Lo quita Pau utiliza sovent de formulas trinitàrias (2 colossinans 13:13 eca.) qu'associan las tres personas divinas.