Oraci (prononciat ; en latin Quintus Horatius Flaccus) es un poèta latin nascut a Venosa dins lo sud de l'Itàlia romana, lo 8 de decembre de 64 AbC e mòrt a Roma lo 27 de novembre de 8 AbC.
Biografia La vida d'Oraci nos es subretot coneguda per la siuena òbra, ric en informacions e considerada coma una font fisabla. D'informacions suplementàrias se trapan dins la biografia De viris illustribus (Dels òmes illustres) de Suetoni.
Familha e enfança Oraci es eissit d'una familha modèsta. Son paire venguèt esclau dins d'escasenças mal conegudas, benlèu coma prisonièr de guèrra pendent la Guèrra sociala en 89 AbC., puèi afranquit. Le nom de Horacius èra benlèu, coma èra d'usatge, aquel de son ancian mèstre: doas familhas romanas portavan aquel nom, coma un amic de Ciceron que possedava de camps près de Brundisi, es a dire près de la vila de naissença du poèta; es impossible de saber de qui lo paire èra l'esclau. Tanben auriá podut èsser un esclau public de la vila de Venosa. Un cop afranquit, exercís lo mestièr de coactor, es a dire de caissièr de vendas a l'enquant, puèi aquel de praeco (enquentaire). Possedís de tèrras, confiscadas après la mòrt de Juli Cesar, e es pas pauvre, que pòt enviar son filh passar l'estiu dins la frescor del Mont Vultur. Se sap pas res de la maire del poèta, tanpauc se menciona ni fraire ni sòrre.
Lo nom complet du poèta, Quintus Horatius Flaccus, mòstra qu'èra de la Tribú Horatia. Es atestat que per l'inscripcion mandada a l'escasença dels jòcs seculars organizats per August en 17 AbC.: CARMEN COMPOSVIT Q. HORATIVS FLACCVS, conservada al Musèa dels Tèrmes de Dioclecian; s'agís del Cant secular. Oraci naís a Venosa, a las frontièras de l'Apúlia e de la Lucània, lo 8 de decembre de 65 AbC vèrs tres oras del matinL'an e lo mes son donats pel quita Oraci (Òdas, III, 21, 1), e tanben l'ora (Òdas, II, 17, 17) e lo jorn per Sueton (Dels òmes illustres XXVIII, « Vida d'Oraci »). Quand lo jove Oraci fa sos set o detz ans, son paire s'installa a Roma; se sap pas s'bandona los afar per viure de las rendas de sas tèrras o se contunh sa carrièra. Utiliza son temps e una bona partida de son argent a l'educacion de son filh e loi fai seguir las leissons du gramatician Lucius Orbilius Pupillus, qu'ensenha Enni, Livi Andronic e plan segur Omèr. Oraci testimònia d'aquel periòde e de sa gratitud per son paire dins las.
En Grècia A vint ans d'edat Oraci s'ana per Atenas, per i persegir l'estudi del grèc e descobrir la filosofia. Son paire sembla èsser mòrt abans aquela partença e es a aquel moment que comença a escriureL'anecdòta de la satira I, 7, en preséncia de Brut, foguèt de segur escricha abans la batalha de Filipes en 42 AbC, amb al mens unes verses en grèc. Estudís a l'Acadèmia près d'Aristos d'Ascalon. Oraci es encara en Grècia pendent l'assassinat de Juli Cesar en 44 AbC. Pauc après, Brutus e Cassius arridon a Atenas e enròtlan de joves aristocratas dins lor armada; Oraci obten lo grade de tribun militar en 42 AbC, çò que lo fa dintrar dins l'òrdre dels cavalièrs e li assegura de privilègis a vida. Pendent la primièra batalha de Filipes (premièra setmana d'octobre de 42 AbC), las tropas de Brutus prenon lo camp d'Octavi, que de pauc se'n escapa. Mas pendent lo segond combat, lo 22 d'octobre, Octavi et Marc Antòni son venceires. Brutus se suicidís, Oraci fugís. esquèrra|vinheta|Virgili (esquèrra) declamant sos verses dabans Oraci (centre), Vari (fond) e Mecènas (drecha) per Charles François Jalabert.
Retorn a Roma Quand una amnistia es consedida al vencuts, Oraci torna en Itàlia (fin -42 o començament de -41); sas tèrra li foguèron sasidasEpistòlas II, 2, vers 49-53, e pretend èsser vengut paureEpistòlas, II, 2, 54. Pasmens possedís encara pro d'argent per crompar, vèrs 40 AbC, la carga de scriba quaestorius, es a dire del secretari al tresaur: de segur jamai daissèt sa carga, quitament se podèt, mai tard, ne far mai leugièras sas obligacions.
Lèu, venguèt amic amb Virgili. Entre -40 e -38, Virgil et Luci Vari Ruf lo prese tan à Mecènas, confident d'August, protector de las arts e letras, poèta entre temps. Mecènas lo prend jos sa proteccion nòu meses mai tardSatiras, I, 6, 54, l'introduguèt dins les cercles politics e literaris de Pollion e Messala, e li ofrís una vilá en SabinaSatiras, II, 6, 1-5. Las primièras satiras son compausadas a son retorn a Roma e lo primier libre de las Satiras sembla èsser poblicat vèrs -35 o -34.
Contunha a s'auçar socialament dins l'òrdre equèstre: après aver èsser fach eques equo publico (cavalièr que lo caval es pagat pels fons publics) per Brutus en Grècia, puèi combrar la carga de scriba questorius a son retorn a Roma, ven iudex selectus (jutge de patz) entre -35 e -30. La vilá ofèrta per Mecènas dona a Oraci una retirada al camp apreciabla e de rendas importantas. Ven plan aisit financièrament e proclama que poiriá, se volgava, se far elegir questor e venir alara senatorSatiras, I, 6. Es dons definitivament ligat al regim.
Client de Mecènas Mecènas es lo dedicatari de las Satiras, dels Epòdas e de las Òdas e una veraia amistat ligava ambedos òmes.
L'òme madur Es possible qu'Oraci siá estat present a la batalha d'Actium en 31 AbC e es pauc après (vèrs 30 AbC) que son publicadas las Epòdas, poèmas dins a dralha de l'iambograf grèc Arquilòc. Seguís a una data desconeguda lo segond libre de las Satiras.
La patz tornada amb August, es un periòde de produccion intens que se dubrís. Fins a 27 AbC, se consacra a de poèmas politics e confirma atal son aprochament amb lo poder augustèu: celebracion de la mòrt de Cleopatra, jòia de la desfacha dels partisans d'Antòni, elògi de la reparacion dels temples per August en -28Dins las Òdas, respectivament I, 37 ; III, 4 ; III, 6. Fins a 24 AbC, celèbra las victòrias d'August fòra d'Itàlia. Aquelas pèças, mescladas a de poèmas lirics, forman los tres primièrs livbes de las Òdas, segurament pareguts vèrs 23 AbC. Lo succès es tebésEpistòlas, I, 19, 35 e Oraci ensag enseguida un genre novèl, e publica son primièr libre de las Epistòlas en 21 AbC.
August, tornat a Roma en 19 AbC, ofrís a Oraci d'èsser son secretari, pòste que lo poèta refusaSueton, « Vida d'Oraci », 18-25. En 17 AbC, lo prince li confia l'onor de compausar lo Cant secular (Carmen Saeculare) qu'interpretan solemnalament, a l'escasença dels Jòcs seculars, ds còrs mixtes d'enfants causits d'entre l'elèit de la noblesa romana. Es benlèu tanben August que li comanda de poèmas per las victòrias de Tibèri e DrusRespectivament Òdas, IV, 4 e 14; aqueles poèmas son recampats amb d'autres dins un quatren libre d’Òdas que paréis entre -13 e -8. Seguisson encara las doas letras del segond libre de las Epistòlas e l’Art poetic, dificils de datar.
Morrís subte en 8 AbC, sonque unes après Mecènas que, sus son lièch de mòrt, l'auriá encara recomandat a AugustSueton, « Vida d'Oraci », 17. Es dintrat al cimentèri de l'Esquilin, près de la tomba de Mecènas.
L'òbra d'Oraci Malgrat sa granda dificultat, l'òbra d'Oraci aguèt una influéncia non negligible sus la literatura latina; es admirat, citat e utilizat per fòrça autors, coma Jeròni d'EstridonA. V. Nazzaro, « Girolamo » dans Enciclopedia oraziana III, col. 29-31., Sidòni d'ApolinariG. Mazzoli, « Sidonio, Orazio e la lex saturae », dans L. Cristante (ed. o PrudénciM. Lühken, Christianorum Maro et Flaccus : zur Vergil- und Horazrezeption des Prudentius, 2002., a vegadas amb malentenduts o contresens, coma ne mòstra per exemple lo desviament de la famosa devisa Carpe diem, o de la tanben celèbre formula Aurea mediocritas (« just al mitan coma l'aur »), tiradas respectivament de las Òdes, I, 11 e II, 10.
Satiras
Las Satiras, conegudas dins los manuscrits jol nom de Sermones (convèrsas) son de poèmas de longor variablas en examètres dactilics, amassats en dos libres: lo primièr, de detz poèmas, foguèt publicat vèrs -35, lo segond, de uèit pèças, vers 29 AbC. S'inspirant de son predecessor Lucili (sègle II AbC), Oraci renòva pasmens lo genre ne limitant l'extension, en s'interdisent la satira politica, e evitant de tombar dins la cruditat e la vulgaritat. Per fòrça retrachs de personatges plen de vices (avarícia, glotoniá, rafinament extrèma e ridicul dins la gastronomia, libido incontrolada), Oraci bastís una morala de la moderacion e desvolopa ja un tèma del just mitan que celèbra mai tard dins las Òdas e loas Epistòlas. Dempuèi las Satiras, lo poèta es un personatge important de son òbra: lo recuèlh, ma que de donar d'elements biografics importants, ofrís un retrach d'Oraci tebés, de segur ridiculizat per son esclatge o per una prostituida, mas globalament « endeçat de mancas mediocrament gravas e de pichon nombre » Satiras, I, 6, 67 . Los poèmas, composats sus un periòde d'al mens detz ans, testimònian de a dintrada d'Oraci dins lo cercle de Mecènas e permeton de sasir l'estatut social novèl qu'atal aqueriguèt.
Epòdas drecha|vinheta|200x200px|Interior de l'ostal d'Oraci (Venosa) Imitadas d'Arquilòc e de Callimac de Cirèna, las Epòdas son lo segon recuèlh d'Oraci. Publicats vèrs 30 AbC jol títol d'Iambi (Iambes) amassan dètz e set pèças escrichas en distics, levat la darrièra, e utilisant l'iambe. Genre del blaime, l'iambe permet a Oraci d'atacar sos enemics sus de subjèctes variats: d'enemics personals, coma un poèta malvolent, las femnas en general, qu'ataca la lubricitat, e las mascas subretot, que lo personatge recurrent de Canídia. Lo recuèlh se plaça atal dins l'actualitat de las guèrras civilas e altèrna entre las pèças mai ancianas, que testimònian d'una vision plan escura d'aquelas guèrras interminablas, e aquelas, mai recentas, que celèbran la victòria d'Actium. L'omenatge a Octavi i demora discrèt, mas Oraci se mòstra coma membre verai del cercle de Mecènas. Lo ton i es aquel de l'invectiva; l'estil es aspre e dificil; l'erotisme mai crud pòt i costejar los accents mai patriotics.
Òdas Las Òdas foguèron publicadas en -23 o -22 pels tres primièrs libres e en -12 o -7 pel quatren. Aqueles quatre libres qu'Oraci comparava fièrament a las piramidas d'Egipte, contenon respectivament 38, 20, 30 e 15 pèças, o al total 3 038 verses, que sièis son de segur apocrifs (IV, 6, 21-24 e IV, 8, 15-16).
A lor torn saluatJacques Perret, article « Horace », in op. cit. , dins las Òdas, l'explech metric (amb realizacion de quatre tipes d'estrofas diferentas, sièis varietats de distics e tres espècias de verses emplegats sols), l'equilibri dins una armoniosa arquitectura que se desplega segon de proporcions numericas tan complèxas qu'impeccablas, la circulacion, las interconnexions, los malhums, las correspondéncias, las combinasons e las simetrias diferentas, que l'ensemble constituís una imensa e ultrasensibla cambra de resson. Quand a l'incresiblas virtuositat verbala que tira de la causida e de la plaça de cada mot lo maxim d'energia possibla, impressionava Friedrich Nietzsche al gra mai naut per çò que novenava sa « noblesa ».
Mas ont Oraci se subrepassa, ont merita melhor lo « laurièr delfic » (Òdas, III, 30), es dins la mestresa dels contengut. En aparéncia, pas res mai d'eteroclit que las Òdas, ont semblan interferir de biais aleatòri l'esfèra privada e la publica, las amors e la politica, lo mond grèc e lo mond latin, la mitologias e l'actualitat mai recenta, l'epicurisme menat fins al sibaritisme, e un estoïcisme agut fins l'ascetisme e à un renonçament gaireben monacal quitament abans son existéncia.
Epistòlas drecha|vinheta|227x227px|L'estatua d'Oraci (Venosa) Los Epistòlas (Epistulae) foguèron publicadas en -19 o -18, puslèu qu'en -20, data tradicionalament admesa, e benlèu après -13 pel segond recuèlh.
Lo primièr recuèlh compta 20 pèças (o 1 006 verses, que set benlèu apocrifs dins la primièra pèça), lo segond pas que 2, mas fòrça longas (270 e 216 verses). S'i apond l'Epistòla als Piçards, mai coneguda jol nom d'Art poetic (476 verses).