thumb|250px|Jōkyō-reki, kalendarz z okresu Jōkyō (1684-1688), opr. przez Shunkaia Shibukawę, tu: wyd. przez chram Ise-daijingū w 1729 r. thumb|250px|Pionowy kalendarz skrócony (ryaku-reki) z 1853 r. thumb|250px|E-goyomi, przykład kalendarza obrazkowego na 2. rok ery Kansei (1790 r.), pokazujący długie miesiące (rysunki grubą kreską) i krótkie miesiące (cienką kreską), pies oznacza „rok psa” (11. rok chińskiego zodiaku) thumb|250px|Dzień Konstytucji, 3 maja 2011 r. w kalendarzu thumb|250px|Mozaika z motywem ósmego miesiąca księżycowego (Hazuki) na ścianie tokijskiej stacji metra Shin-Ochanomizu – japoński, tradycyjny system podziału czasu, który w znacznej mierze powstał z chińskiego kalendarza księżycowo-słonecznego. W 1873 roku, w trakcie restauracji Meiji, przyjęto słoneczny kalendarz gregoriański. Współcześnie używa się także słowa karendā () od ang. „calendar”. Tradycyjny kalendarz jest obecnie używany w celach ceremonialnych, astrologicznych i kulturalnych. Używany jest także system er odnoszący się do okresów panowania cesarzy.
Historia Pierwszy kalendarz dotarł do Japonii z Chin przez Koreę. W połowie VI wieku (okres Yamato) dwór cesarski zaprosił kapłana z kraju zwanego Baekje (lub Paekche, jap. Kudara), w obecnej Korei, aby uczyć się od niego astronomii, geografii oraz jak sporządzić kalendarz. Podobno został on opracowany po raz pierwszy w 604 roku.
Wszystkie sprawy związane z kalendarzem były wówczas ustalane przez sąd cesarski w ramach systemu scentralizowanego zarządzania zgodnego z kodeksem prawnym Taihō-ritsuryō (promulgowanym w 702 r.), wprowadzonym w ramach reformy ery Taika. Urząd, który sprawował kontrolę nad przygotowywaniem kalendarza, astronomią, wróżbiarstwem nazywał się Onmyōryō. Kalendarze i wróżby były wówczas nierozłączne. Wskazywały pory roku, wydarzenia roczne oraz codzienne przepowiednie. Były one pisane chińskimi znakami.
Od końca X wieku zadanie przygotowania kalendarza zostało przekazane rodzinie Kamo, podczas gdy astronomia przeszła do rodziny Abe, której patriarchą był Seimei Abe (921–1005), on'yōji, specjalista w dziedzinie kalendarzy i wróżbiarstwa.
Co miesiąc dostosowywano się do cyklu wzrastania i zanikania księżyca. Ze względu na to, że Księżyc krąży wokół Ziemi w ciągu około 29,5 dnia, konieczne były regulacje poprzez zmienną długość miesięcy: 30 dni (długi miesiąc, „duży księżyc”) lub 29 dni (krótki miesiąc, „mały księżyc”). Ziemia natomiast wykonuje obrót wokół Słońca w 365,25 dni, co powoduje zmiany sezonowe. Zatem powtarzanie długich i krótkich miesięcy stopniowo powodowało rozbieżność pomiędzy rzeczywistą porą roku a kalendarzową. Aby to wyrównać, co kilka lat wstawiano miesiąc przestępny uruzuki. Ustalanie kalendarza było tak ważne, że było pod kontrolą dworu cesarskiego, a w późniejszym okresie Edo pod nadzorem wojskowym siogunatu.
W miarę upływu czasu i rozszerzającej się wiedzy o astronomii, rozbieżności pomiędzy kalendarzem a rzeczywistymi zjawiskami stały się problemem. W 1685 roku, czyli w 2. roku ery Jōkyō (1684–1688), Shunkai Shibukawa (1639–1715) opracował poprawioną wersję, znaną jako kalendarz Jōkyō. W późniejszych latach okresu Edo kalendarz był kilkakrotnie weryfikowany, a jego kolejne nazwy pochodziły od nazw er wówczas obowiązujących: Hōreki (1755), Kansei (1798) i Tenpō (1844). Dzięki temu powstał dokładniejszy kalendarz księżycowo-słoneczny (lunisolarny), powiązany z astronomią Zachodu. Wszystkie obliczenia związane z redagowaniem kalendarza sporządzali tenmongata (specjaliści odpowiedzialni za astronomię).
Kalendarze początkowo były przeznaczone wyłącznie dla cesarskiego dworu i arystokracji, ale kiedy pojawiły się kalendarze drukowane coraz więcej ludzi z nich korzystało. Rolnicy uznali je za niezbędne do poznania pór roku, a kupcom ułatwiały dostosowywanie rozliczeń i płatności do zmiennej kolejności długich i krótkich miesięcy księżycowych. Z tych m.in. powodów tworzono i stosowano różne typy kalendarzy, w tym regionalnych, a dla osób, które nie potrafiły czytać – kalendarze obrazkowe (e-goyomi lub mekura-goyomi). Pomagały one uczyć się kolejności długich i krótkich miesięcy. Ich oznaczenia producenci włączali w rysunki, rywalizując ze sobą nowościami i poczuciem humoru. Były szeroko rozpowszechnione wśród ludności w okresie Edo.
W obiegu były także skrócone kalendarze (ryaku-reki), które można było składać pod kątem własnych potrzeb w codziennym użytku. Podobnie jak obecnie, kupcy rozprowadzali je wśród swoich klientów na koniec roku jako formę reklamy.
Rząd Meiji, modernizując państwo, podjął decyzję o zastąpieniu starego kalendarza księżycowego zachodnią wersją gregoriańską w listopadzie 1872 roku. Powstało pewne zamieszanie, ale uczeni, jak Yukichi Fukuzawa (1835–1901) poparli bardziej logiczny kalendarz gregoriański i wydanie publikacji rozpowszechniających zmianę. Nowy kalendarz wszedł w życie od 1 stycznia 1873 roku i jest nadal w użyciu, ale zawiera wiele słów i pojęć pochodzących z kalendarza księżycowego.
Lata Obecnie w Japonii wykorzystywane są dwa systemy rachuby lat: zachodnie oznaczenie lat (, seireki; dosł. „zachodni kalendarz” – juliański i gregoriański; Anno Domini – A.D.; era chrześcijańska, ang. Christian Era – C.E.); ery japońskie (, nengō), nazwa ery cesarskiej; jej numer roku (rok 2018 to Heisei 30)
Do zakończenia II wojny światowej był w użyciu również system kōki-nendo (), czyli liczenia lat od początku panowania pierwszego cesarza Jimmu w 660 r.p.n.e.
Miesiące Współczesne japońskie nazwy miesięcy oznaczają dosłownie „pierwszy miesiąc”, „drugi miesiąc” itd. Odpowiedni liczebnik jest łączony z przyrostkiem -gatsu (miesiąc). Obok cyfrowych kanji w powszechnym użyciu są także cyfry arabskie: styczeń: lub (ichigatsu) luty: lub (nigatsu) marzec: lub (sangatsu) kwiecień: lub (shigatsu) maj: lub (gogatsu) czerwiec: lub (rokugatsu) lipiec: lub (shichigatsu) sierpień: lub (hachigatsu) wrzesień: lub (kugatsu) październik: lub (jūgatsu) listopad: lub (jūichigatsu) grudzień: lub (jūnigatsu)
Każdy z miesięcy ma też nazwę tradycyjną, wciąż wykorzystywaną w niektórych sytuacjach, np. w poezji. Spośród tych nazw najszerzej używane jest shiwasu. Nazwy miesięcy w tej formie są niekiedy wykorzystywane w jidaigeki (współczesne sztuki teatralne lub filmy osadzone w realiach okresu Edo lub wcześniejszych). Akapit rozpoczynający list lub pozdrowienie w przemówieniu mogą zawierać jedną z tych nazw, aby wprowadzić poczucie pory roku. Niektóre z tradycyjnych nazw miesięcy służą także jako imiona żeńskie (yayoi i satsuki).
Poniżej tradycyjne nazwy miesięcy i ich częściowe, popularne objaśnienia (każdy z poniższych miesięcy występował pod różnymi nazwami, a uzasadnienia nazewnictwa są często sprzeczne, co jest wynikiem różnic klimatycznych, geograficznych, dialektów lokalnych itp.: mutsuki – 1. miesiąc kalendarza księżycowego, styczeń; miesiąc uczuć, zacieśniania więzi rodzinnych i przyjaźni; okazją jest świętowanie Nowego Roku; kisaragi lub kinusaragi – 2. miesiąc, luty; nadal jest zimno, pokazuje jak może być zimno, ciepło się ubierać; yayoi – 3. miesiąc, marzec; gęsty rozrost roślin (iyaoi), początek wiosny; uzuki (lub u-no-hana-zuki ) – 4. miesiąc, kwiecień; kwitnienie żylistka (Deutzia Thunb.), krzewu o białych kwiatach z rodziny hortensjowatych; satsuki (lub ) – 5. miesiąc, maj; miesiąc sadzenia ryżu (także sanaezuki 早苗月 od sanae sadzonki ryżu); minatsuki lub minazuki – 6. miesiąc, czerwiec; miesiąc wody, znak w środku nazwy (na) oznacza zaprzeczenie, negację, co w tłumaczeniu przełożyłoby się na „miesiąc bez wody”, ale w tym przypadku pełni on jedynie rolę fonetyczną jako partykuła dzierżawcza no. Nazwa oznacza więc „miesiąc wody” czyli porę deszczową; fumizuki lub fuzuki – 7. miesiąc, lipiec; miesiąc, w którym kłosy ryżu pęcznieją lub miesiąc, w którym pisze się poezję; hazuki lub hatsuki – 8. miesiąc, sierpień; miesiąc opadających liści; nagatsuki – 9. miesiąc, wrzesień; miesiąc dłuższych nocy; kannazuki – 10. miesiąc, październik; miesiąc bez bogów, legenda głosi, że wszyscy bogowie w kraju opuszczają swoje siedziby, aby zebrać się w chramie Izumo Taisha, Wielkim Sanktuarium Izumo w prefekturze Shimane; w Izumo natomiast był to miesiąc obecności bogów kamiarizuki; shimotsuki – 11. miesiąc, listopad; miesiąc mrozu; shiwasu – 12. miesiąc, grudzień; miesiąc zapracowanych kapłanów spieszących wypełnić ceremonie religijne przed nastaniem Nowego Roku, ale także innych, którzy pragną uporządkować swoje sprawy w ostatnim miesiącu roku.
Początek roku według starego kalendarza japońskiego (przed 1873) przypadał na przełom stycznia i lutego. Z tego powodu stare i nowe nazwy miesięcy nie dotyczą dokładnie tych samych okresów w roku.
Dni miesiąca Każdy dzień w miesiącu ma nazwę wywodzącą się od numeru porządkowego: 1tsuitachi17jūshichi-nichi2futsu-ka18jūhachi-nichi3mik-ka19jūku-nichi4yok-ka20hatsu-ka 5itsu-ka21nijūichi-nichi6mui-ka22nijūni-nichi7nano-ka23nijūsan-nichi8yō-ka24nijūyok-ka9kokono-ka25nijūgo-nichi10tō-ka26nijūroku-nichi11jūichi-nichi27nijūshichi-nichi12jūni-nichi28nijūhachi-nichi13jūsan-nichi29nijūku-nichi14jūyok-ka30sanjū-nichi15jūgo-nichi31sanjūichi-nichi16jūroku-nichi
W tradycyjnym kalendarzu trzydziesty był ostatnim dniem miesiąca i jego dawna nazwa, misoka, przetrwała do dziś (mimo że sanjūnichi jest bardziej popularne). Ostatni dzień roku to ōmisoka (wielki trzydziesty dzień) i to określenie nadal jest w użyciu.
Miesiąc dzieli się na trzy dekady, z których pierwsza jest nazywana , druga – , a ostatnia – .
Dni tygodnia Siedmiodniowy tydzień, z nazwami odpowiadającymi europejskim, pojawił się w Japonii około roku 800 n.e. Aż do 1873 roku, czyli do wprowadzenia kalendarza gregoriańskiego, był używany głównie w astrologii.
Kluczową rolę przy wprowadzaniu tego systemu grał Yukichi Fukuzawa, autor oficjalnych nazw dni tygodnia. Ich nazwy pochodzą od Słońca i Księżyca oraz pięciu planet, których nazwy nawiązują do yin i yang oraz wywodzą od pięciu żywiołów: drewno (Jowisz), ogień (Mars), ziemia (Saturn), metal (Wenus), woda (Merkury), wszystkich wyodrębnianych w taoizmie.
Dzień tygodniaOryginalna nazwaTranskrypcjaŻywioły / PlanetyNazwa planety po japońsku niedzielanichiyōbiSłońce TaiyōponiedziałekgetsuyōbiKsiężyc TsukiwtorekkayōbiOgień (Mars) KaseiśrodasuiyōbiWoda (Merkury) SuiseiczwartekmokuyōbiDrewno (Jowisz) Mokuseipiątekkin'yōbiMetal (Wenus) KinseisobotadoyōbiZiemia (Saturn) Dosei
Święta państwowe Pojedyncze dni pomiędzy dwoma świętami są wolne. Jeżeli święto przypada w niedzielę, następujący po nim poniedziałek jest dniem wolnym.
Data Tłumaczenie nazwy pol. / ang. Oryginalna nazwa Wymowa 1 stycznia Nowy Rok / New Year's Day 元日 Ganjitsu 2. poniedziałek stycznia Dzień Dojrzałości / Coming of Age Day 成人の日 Seijin no Hi 11 lutego Dzień Upamiętnienia Utworzenia Państwa* / National Foundation Day 建国記念の日 Kenkoku Kinen no Hi 23 lutego Urodziny Cesarza*** (od 2020 r.) / The Emperor's Birthday 天皇誕生日 Tennō Tanjōbi 20 marca lub 21 marca Dzień Równonocy Wiosennej / Vernal Equinox Day 春分の日 Shunbun no Hi 29 kwietnia Dzień Shōwa** / Shōwa Day 昭和の日 Shōwa no Hi 3 maja Dzień Konstytucji** / Constitution Memorial Day 憲法記念日 Kenpō Kinenbi 4 maja Dzień Zieleni** / Greenery Day みどりの日 Midori no Hi 5 maja Dzień Dziecka** / Children's Day こどもの日 Kodomo no Hi 3. poniedziałek lipca Dzień Morza**** / Marine Day 海の日 Umi no Hi 11 sierpnia Dzień Gór / Mountain Day (od 2016 r.) 山の日 Yama no Hi 3. poniedziałek września Dzień Szacunku dla Ludzi Starszych / Respect for the Aged Day 敬老の日 Keirō no Hi 23 września lub 24 września Dzień Równonocy Jesiennej / Autumnal Equinox Day 秋分の日 Shūbun no Hi 2. poniedziałek października Dzień Zdrowia i Sportu / Health and Sports Day 体育の日 Taiiku no Hi 3 listopada Dzień Kultury / Culture Day 文化の日 Bunka no Hi 23 listopada Dzień Dziękczynienia za Pracę / Labour Thanksgiving Day 勤労感謝の日 Kinrō Kansha no Hi 23 grudnia Urodziny Cesarza*** / The Emperor's Birthday 天皇誕生日 Tennō Tanjōbi