Wierzbno – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Przytoczna, przy drodze krajowej nr 24.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1432 gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą "Wyrzbno", 1432 "Wirzbno", 1434 "Virzbno", 1475 "Vyrzbno", 1521 "Vyerzbno", 1522 "Vyrsbno".

Od dawnej nazwy miejscowej wsi Wierzbno, pochodzi polskie, szlacheckie odmiejscowe nazwisko Wierzbieńskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Po rozbiorach Polski Prusacy używali również zgermanizowanej, niemieckiej nazwy "Wierzebaum" utworzonej od polskiej nazwy, którą wieś nosiła do 1944.

Historia Archeolodzy na polu pod lasem, pomiędzy szosami do Międzyrzecza i do Przytocznej znaleźli kilkadziesiąt fragmentów późnośredniowiecznej ceramiki.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Niewierskich, a później Wierzbieńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1446 miejscowość leżała w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1432 należała do parafii Przetoczno, a w 1432 była siedzibą własnej parafii. W 1510 należała do dekanatu Wronki.

Historia parafii wierzbieńskiej Pierwsze zapisy o wsi pochodzą ze średniowiecznych źródeł kościelnych. W pierwszej połowie XV wieku miejscowość była wsią szlachecką należącą do Bodzęty Niewierskiego herbu Nałęcz oraz jego żony Agnieszki, którzy mieli trzech synów Sędziwoja, Mikołaja i Dobrogosta. W 1432 poprosili oni biskupa poznańskiego Stanisława Ciołka o erygowanie kościoła par.afialnego w Wierzbnie pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja, z powodu znacznej odległości od kościoła w Przetocznie (obecnie Przytoczna), do którego uczęszczać musieli mieszkańcy wsi. Kościół parafialny w Wierzbnie istniał już przed laty, ale został opuszczony. Na utrzymanie plebana Niewierscy dawali jeden łan wolny oraz dwie grzywny czynszu z Wierzbnie, jednego zagrodnika, jezioro Rudka, łąkę zwaną Jastrzębnik, dwa ostrowy, na których można było wysiewać po 3 miary ziarna, a także prawo użytkowania wspólnego pastwiska. Niewierscy ofiarowali także co tydzień korzec mąki z młyna zbożowego w Słupcy, grunt na plebanię oraz ogród warzywny (łac. „ortus caulium”) zwany „Habeszowski” leżący przy drodze do wsi Strychy .

W 1432 odnotowany został Wojciech komendarz czyli zarządca kościoła w Wierzbnie. W 1434 Jan z Drzewicy wikariusz generalny biskupa poznańskiego na podstawie prośby Bodzęty Niewierskiego z 1432 erygował parafii w Wierzbnie i przyznał plebanowi meszne od mieszkańców tej wsi i dziesięciny z ról szlacheckich. Prawo patronatu miało należeć do dziedziców. Wikariusz instytuował na plebana kapłana Wojciecha z Międzychodu, prezentowanego przez Bodzętę i jego rodzinę.

W 1435 odnotowano, że Wojciech pleban w Wierzbnie toczył proces z wikariuszem Piotrem. W 1435 Wojciech toczył proces sądowy z Wojciechem plebanem z Przetoczna, w którym obaj okazali przywileje biskupa poznańskiego Andrzeja Łaskarzyca. W 1437 oficjał wydał wyrok w tej sprawie, ale strony powierzyły ją sędziom polubownym, a oni wydali kolejny wyrok: apelacja plebana z Przetoczna od wyroku oficjała zostaje unieważniona, wieś Brzeźno miała należeć do parafii Wierzbno, tak jak napisano w wyroku oficjała. Pleban z Wierzbna zgodził się obniżyć koszty procesu, które zwrócić mu winien pleban z Przetoczna, z 2,5 grzywny do 1,5 grzywny. W latach 1442-1443 pleban wierzbieński Wojciech toczył kolejne procesy z kolejnymi plebanami w Pczewie dowodząć, że w Wierzbnie od dawna istniał kościół parafialny i należała do niego wieś Gorzycko Nowe, a oficjał przysądził sporną wieś parafii w Pczewie. Pleban w Wierzbnie zaapelował w tej sprawie do Stolicy Apostolskiej, a sprawę rozstrzygnęli ostatecznie sędziowie polubowni. Gorzycko Nowe miało należeć do parafii Pczew (obecnie to Pszczew), a mieszkańcy mieli tam mają przyjmować sakramenty i dokonywać pochówków na cmentarzu. Mogli oni uczęszczać do kościoła w Wierzbnie i tam składać ofiary mszalne, z wyjątkiem czterech świąt: Bożego Narodzenia, Wielkanocy, Zesłania Ducha Świętego i Wniebowzięcia NMP. Opłaty meszne, stołowe i denar suchedniowy miały należeć do plebana w Pczewie, jedynie meszne i dziesięciny z 4 łanów uprawianych przez dziedzica, jeśli zostaną na nich osadzeni kmiecie, miały być dawane plebanowi w Wierzbnie i jemu przypaść miała też kolęda (łac. „columbacio”) bożonarodzeniowa i jaja wielkopostne.

Wieś szlachecka Miejscowość odnotowano w historycznych dokumentach prawnych i podatkowych dzięki czemu można odtworzyć obraz stosunków własnościowych i społecznych we wsi. W 1508 we wsi odnotowano pobór podatków od 12 łanów oraz 6 groszy od karczmy. W 1510 odbył się pobór od 12 półłanków, karczmy oraz młyna. W 1510 we wsi było 14 półłanków, 3 półłanki opustoszałe, 7 zagrodników, dwie karczmy, młyn. W 1563 miał miejsce pobór z działu Macieja Wierzbieńskiego od 4,5 łana, karczmy dorocznej, młyna dorocznego o jednym kole. Podatek pobrano również z działu Elżbiety Wierzbieńskiej od 3 łanów, 3 rzemieślników. W 1577 odbył się pobór z działów Andrzeja Wierzbieńskiego i Krzysztofa Wierzbieńskiego. W 1580 pobór z działu Krzysztofa Wierzbieńskiego od 9 półłanków, 4 zagrodników, jednego komornika, kowala, karczmy i młyna korzecznika napędzanego jednym kołem wodnym. Z działu Andrzeja Wierzbieńskiego pobrano podatek od 4 półłanków, 6 zagrodników po 4 grosze, od kolejnego zagrodnika 6 groszy, a także od jednego komornika oraz 12 groszy od roli karczmarskiej.

Mieszkańcy studiowali na Akademii Krakowskiej. W 1487 odnotowano studenta Stanisława syna Sędziwoja z Wierzbna w diecezji poznańskiej, a w 1522 Serafina syna Mikołaja z Wierzbna.

Okres zaborów Polski Po rozbiorach Polski miejscowość wraz z całe Wielkopolską znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Wierzbno należało do okręgu rokitnickiego tego powiatu i stanowiło osobny majątek, którego właścicielem była wówczas Święcicka. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 208 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 22 dymy (domostwa). W skład majątku Wierzbno wchodziły wówczas także: folwark Brześć (5 domów, 67 osób), Wierzbno p. dr. (1 dom, 10 osób) oraz Wierzbno młyn.

Wierzbno było przed I wojną światową jedyną miejscowością powiatu skwierzyńskiego, w której większość mieszkańców stanowili Polacy (według ostatniego przedwojennego spisu z 1910 roku większość polską posiadał jeszcze sąsiedni Goraj).

PRL W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gorzowskiego.

Zabytki We wsi znajduje się zabytkowy pałac z XIX wieku.

W pobliżu parku podworskiego rośnie kilka pomnikowych drzew, najokazalszy z nich – dąb szypułkowy miał w 2012 roku 731 cm obwodu. Jest tam także inny dąb, o obwodzie 555 cm oraz lipy o obwodach dochodzących do 500 cm.

Galeria

Zobacz też: Powiat skwierzyński, Wierzbno

Przypisy Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. PWN. s.254 Gemeindelexikon für das Königreich Preussen. Heft V. Provinz Posen. Berlin S.W. 1908, Verlag des königlichen Statistischen Landesamts, s. 180 Kazimierz Nitsch, "Dialekty języka polskiego", 1957, s.19

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)