Koninek (pol. hist. ‘’Konino’’ ) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Pniewy.

Nazwa Wieś ma średniowieczną metrykę. Kiedyś miejscowość nosiła inną nazwę i nazywała się „Konino” i dopiero w drugiej połowie XV wieku stała się „Koninem Mniejszym” czyli „Koninkiem”. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1435 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Conyno”, 1436 „Konino”, 1446 „Cunyno”, 1472 „Koninko Minor”, 1480 „Coninko”, 1485 i 1499 „Canyno Minor” .

Historia Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką leżącą w dobrach pniewskich. Należała do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Kościeleckich, Pniewskich oraz Potulickich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Zjednoczonego Królestwo Polskiego, a w 1508 w parafii Pniewy.

Pierwszy zapis z 1435 mówi o tym, że Dorota z Pniew żona chorążego brzeskiego Mikołaja Kościeleckiego dała Janowi Pniewskiemu dziedzicowi Pniew synowi Wincentego swoją część majątku po ojcu, tzn. połowę miasta Pniewy, połowę Koninka oraz połowę Zamorza, a w zamian otrzymała od niego wsie Zablog, Powałkowice i połowę Janiszewa w powiecie brzeskim oraz 600 grzywien. W 1436 Małgorzata żona Mikołaja dziedzica Pniew syna Wincentego wzięła udział w sprawie sądowej z Janem Pniewskim umarzając swój dokument wienny (oryg. „wyanni list”) opiewający na połowę miasta Pniewy, połowę Koninka oraz połowę Zamorza. W 1436 Jan Pniewski wraz z synami Janem i Dobrogostem zapisali czynsz roczny w wysokości 10 grzywien od sumy głównej 120 grzywien na wsiach Zamorze i Koninko dla braci Macieja plebana w Chrzypsku Wielkim oraz Bartłomieja i Gotarda dziedziców w Przyborowie koło Szamotuł.

W 1446 Jan Pniewski zapisał żonie Barbarze po 800 grzywien posagu oraz wiana na połowie miasta Pniewy wraz z przyległościami, w tym m.in. na Koninku. W 1469 i 1471 na Pniewach i Koninku był zapisany czynsz dla altarysty Jana syna Wacława Sierakowskiego w katedrze poznańskiej, który około 1514 został wykupiony.

W 1472 Piotr Pniewski prepozyt włocławski, kanonik, wikariusz generalny oraz oficjał poznański wraz z bratankiem Wincentym sprzedał za 200 grzywien z zastrzeżeniem prawa odkupu wieś Koninko Małgorzacie żonie Mikołaja niegdyś Chełmskiego (noszącego odmiejscowe nazwisko od Chełmna koło Pniew. W 1481 Wincenty Pniewski posiadał miasto Pniewy wraz z wsiami, w tym m.in. z Koninkiem. W 1485 Jan Rąbiński sprzedał Michałowi Łężeckiemu, poprzednio zwanemu Konińskim ponieważ był właścicielem Konina pod Lwówkiem, swoje prawa do wsi Koninek należącej do dóbr Wincentego Pniewskiego.

W 1507 kapituła i wikariusze katedry poznańskiej mansjonarze kolegiaty św. Trójcy w Szamotułach i dominikanie poznańscy sprzedali kasztelanowi międzyrzeckiemu Stanisławowi Potulickiemu swoje „przezyski na dobrach Pniewy”, a w tym m.in. na wsi Koninek. W 1507 Andrzej Grabski sprzedał Stanisławowi Potulickiemu połowę swojego prawa bliższości do spadku po swym wuju zmarłym Wincentym Pniewskim tzn. do dóbr Pniewy, a w tym m.in. do wsi Koninek w zamian za 1/8 wsi Oborznia w powiecie kcyńskim oraz za 3000 grzywien.

W 1523 syn Stanisława Przecław Potulicki zapisał swojej żonie Poliksenie córce kasztelana poznańskiego i starosty generalnego Wielkopolski Jana Ostroroga po 3000 złotych węgierskich posagu oraz wiana na połowie dóbr Pniewy, a w tym m.in. na wsi Koninek. W 1526 Przecław dał Poliksenie dobra Pniewy w dożywocie, a wśród nich m.in. wieś Koninek. W latach 1530-1533 wraz z żoną Polikseną dał dobra Pniewy, w tym m.in. Koninek, swojemu bratu stryjecznemu Mikołajowi Potulickiemu z Chodzieży synowi Wojciecha Potulickiego, a pominął w darowiźnie rodzonego bratanka Andrzeja Potulickiego syna jego zmarłego brata Mikołaja. Potem podarowane dobra odebrał z powrotem od Mikołaja Potulickiego.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1499 wieś zalegała z podatkiem. W 1508 miejscowość należała do pana Pniewskiego odnotowanego bez imienia, który zapłacił wiardunki wojenne od 11 łanów i dwóch karczm. W 1563 miał miejsce pobór podatkowy od 11 łanów, dwóch karczm. W 1564 w Koninku było 16 łanów. W 1564 wiardunki dziesiętne z Koninka; po jednym wiardunku z 16 łanów, należały do uposażenia klucza bukowskiego biskupa poznańskiego. W 1577 pobór podatkowy zapłacił Kasper Potulicki syn Mikołaja z Chodzieży. W 1577 zapłacił on także pobór od 12 łanów osiadłych, dwóch łanów opuszczonych oraz 1/4 łana karczmarskiego przynależnego miejscowej karczmie.

Wieś szlachecka Koninko położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 28..

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Pniewy (gmina w województwie wielkopolskim) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)