Starczanowo (wieś w powiecie poznańskim)

Starczanowo – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Murowana Goślina.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1364 transumowanego w 1404 kiedy to zanotowana została pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Starczinowo”. W 1383 według zachowanego rękopisu z XV wieku „Starczinow”, 1392 „Starczinowo”, 1423 „Starczynowo”, 1500 „Starczenowo”, 1508 „Starczino”, 1509 „Starczinovo”, 1509 „Stharczynowo”, 1510 „Starczyno”, 1516 „Starczynovo” .

Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W północno-zachodniej części zalesionego ostrowa otoczonego od południa obecnym korytem rzeki Warty, a od północy i wschodu starorzeczem, pomiędzy dawną leśniczówką Radzim a wsią Starczanowo archeolodzy odkryli ślady grodziska stożkowego Radzim dawnej kastelanii gdzie znaleziono wcześniejsze ślady osadnictwa.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią kościelną należącą do kapituły katedry poznańskiej. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Białężyn.

W 1364 Arnold kanonik poznański oraz regens wsi kapituły poznańskiej Starczanowo potwierdził, że Mikołaj zw. Miszka (oryg. „Miska”), Kosma i Mroczek, synowie Szołdry, sprzedali występując także w imieniu innych swoich braci i sióstr lokowane na prawie magdeburskim sołectwo w Starczanowie Chwałkowi synowi zmarłego Pietrzyka kowala z Budziejewa w powiecie gnieźnieńskim. Arnold potwierdził także przywilej sołecki wsi dzięki czemu zachowała się jego treść. Sołtys posiadał wolne trzy łany wraz z przyległymi rolami, dwa ogrody przy przeprawie przez Wartę, karczmę, przy której według przywileju może mieć kowala, szewca oraz jatkę mięsną i chlebową. Należało do niego 1/3 opłat sądowych. Sołtys miał osobiście lub jego zagrodnicy prawo połowu ryb z czółna na Warcie, wyłączając wszystkie duże i małe sieci, a więc wolno im było łowić wędką. Sołtys miał także prawo polowania na zające, cietrzewie, pardwy, przepiórki oraz w razie potrzeby także na inne zwierzęta i ptaki. Podczas sądów gajonych, które odbywały się dwa razy w roku sołtys oraz kmiecie mieli obowiązek dostarczyć obiad (łac. „prandium”) regensowi, a ponadto za każdym razem dawać także regensowi po wiardunku. Z tytułu czynszu kmiecie mieli płacili od każdego łanu na św. Marcina (czyli 11 XI listopada), po wiardunku kapitule i regensowi. Kmiecie (łac. „incole”) z każdego łanu mili dawać na Wielkanoc po 15 jaj, na św. Piotra i Pawła (czyli 29 czerwca) po dwa barany, każdy wartości 2 skojców, a na Boże Narodzenie 25 grudnia wieprza wartości jednego wiardunku. Z płatności tych zwolnieni byli zagrodnicy siedzący na rolach sołeckich. Zagrodnicy przypisani do kapituły mieli dawać rocznie z zagrody po 4 grosze i dwa koguty i dawać 1/3 opłat z tytułu podarków (łac. „honores”). W 1404 dokument ten na prośbę Michała z Bolechowa sołtysa w Starczanowie potwierdził Mikołaj Strzeszkowic oficjał gnieźnieński oraz kanonik poznański i regens Starczanowa.

Według kroniki Jana z Czarnkowa w 1383 podczas wojny domowej w Wielkopolsce zwanej wojną Grzymalitów z Nałęczami w pobliżu wsi zawarto rozejm. Został on zawarty pomiędzy starostą generalnym Wielkopolski Domaratem z Iwna a Mikołajem z Bogorii kasztelanem zawichojskim oraz Krzesławem ze Szczekocin, którzy podpisali go w miejscu pomiędzy, przedzielonymi rzeką Wartą Radzimiem, a wsią Starczanowo należącą do kapituły katedry poznańskiej.

Wieś została opisana w 1500 w czasie wizytacji. Odnotowano wówczas, że we wsi było 11 półłanków osiadłych i jeden półłanek opuszczony, który za czynsz uprawiali dwaj kmiecie, wcześniej osadzeni przez regensa na folwarku, ale żaden z nich nie pamiętał, kiedy to było. Z każdego półłanka płacili oni czynsz kapitule katedry poznańskiej po wiardunku, a regensowi po 3 grosze oraz po trzy trojaki z tytułu opłaty zwanej „wieprzowe”, którą odprowadzano za prawo wypasania trzody w lesie. W Starczanowie były także 3 łany sołeckie, a także folwark, który leżał pomiędzy łanami sołeckimi i kmiecymi. Mieszkańcy nie pamiętali, które role składały się na dwa łany folwarczne. We wsi były budynki domowe - dwór, stodoła, stajnia. Izby biała i czarna z komorą (łac. „cum stuba”) były w dobrym stanie, jednak zauważono, że rataje (czyli najemni robotnicy od prac polowych) powinni jeszcze poprawić izbę czarną. Okoliczne gaje były w dobrym stanie, a regens wycinał w nich tylko na potrzeby swego domu dworu w Starczanowie. Natomiast drewno rzadko było wysyłane do Poznania. Według zapisu we wsi stał też młyn wodny, który stał na rzece Warcie, ale kmiecie nie pamiętają, za którego regensa został zniszczony. Kmiecie skarżyli się na sołtysa z Mściszewa wsi klasztoru Cysterek w Owieńskach oraz na jego synów. Według ich relacji grozili im i często na nich napadali, gdy uprawiali oni swoje pola, a także na drogach publicznych, kiedy odstawiali drewno do regensa w Poznaniu, a także przy wielu innych okazjach. Według ich relacji ranili tychże kmieci i nie udzielali im jakiejkolwiek pomocy. Kmiecie z Starczanowa skarżyli się też, że kiedy komendarz kościoła parafialnego sam jeździł konno lub prowadził wozy ze zbożem na drodze z Łoskunia do Radzimia, to jeździł przez ich zasiewy i czynił im dużo szkód. Odnotowano również, że kmiecie wdzięczni byli regensowi, gdyż nie mieli z nim takich zatargów.

Wieś duchowna Starczynowo, własność kapituły katedralnej poznańskiej, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 246..

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Zabytki i turystyka We wsi znajduje się grodzisko stożkowate a w pobliżu – pozostałości kasztelani na Ostrowie Radzimskim i rezerwat przyrody Śnieżycowy Jar. Przez Starczanowo przebiega Nadwarciański Szlak Rowerowy oraz Mały i Duży Pierścień Gośliński.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Murowana Goślina (gmina) Kategoria:Wsie kapituły katedralnej poznańskiej (województwo poznańskie)