Bitwa pod Tassafarongą – stoczona 30 listopada 1942 roku w pobliżu przylądka Tassafaronga na północnym brzegu Guadalcanalu, ostatnia z serii bitew morskich kampanii na Wyspach Salomona.
Do bitwy doszło, gdy grupa czterech amerykańskich krążowników ciężkich, jednego krążownika lekkiego oraz sześciu niszczycieli odnalazła w cieśninie Ironbottom Sound eskadrę ośmiu japońskich niszczycieli usiłujących dostarczyć zaopatrzenie dla japońskich wojsk na Guadalcanalu. Pomimo elementu zaskoczenia i przewagi wynikającej z korzystania z radaru z powodu taktycznego błędu dowodzącego zespołem kadm. Carletona Wrighta bitwa zakończyła się klęską United States Navy. Zatopiony został amerykański ciężki krążownik USS „Northampton” (CA-26), a ciężko uszkodzone zostały krążowniki USS „Minneapolis”, „New Orleans” i „Pensacola”. Japońskie zwycięstwo zostało okupione utratą niszczyciela „Takanami”.
Dla United States Navy bitwa pod Tassafarongą była trzecią pod względem wielkości klęską II wojny światowej na Pacyfiku, po japońskim ataku na Pearl Harbor i bitwie pod Savo, oraz drugą pod względem wielkości w trakcie kampanii na Salomonach.
Geneza Dwa tygodnie po pierwszej i drugiej bitwie pod Guadalcanalem oraz stracie dwóch krążowników liniowych typu Kongo japońska sytuacja na Wyspach Salomona była niezwykle trudna. Oddziały japońskiej 17. Armii na Guadalcanalu cierpiały na braki w zaopatrzeniu, prowadzące nie tylko do braków uzupełnień, lecz nawet do głodu wśród żołnierzyRichard Frank: Guadalcanal, s. 500. Sytuację tę pogarszała utrata wielu statków transportowych usiłujących dostarczyć zaopatrzenie dla japońskich wojsk na wyspie. Tylko w połowie listopada, w czasie dwóch bitew pod Guadalcanalem, dowodzący japońskimi wysiłkami zaopatrzeniowymi kontradmirał Raizō Tanaka stracił 11 statków zaopatrzeniowych w ciągu trzech dniIan Toll: The Conquering Tide, s. 176. Z czterech statków, które zdecydował się wyrzucić na brzeg, dostarczonych zostało 2000 żołnierzy, 360 skrzyń amunicji dla dział polowych i 1500 worków ryżu, podczas gdy dziennie na Guadalcanalu średnio od 40 do 50 japońskich żołnierzy umierało z przyczyn bojowych, trzykrotnie zaś tyle od chorób i z głodu.
Marynarka japońska wdrożyła więc system dostaw zaopatrzenia wyspy, nazwany przez aliantów „Tokyo Express”, za pomocą okrętów podwodnych, z których każdy dostarczał do Kamimbo na Guadalcanalu od 20 do 30 ton zaopatrzenia. Opracowano też sposób zaopatrzenia za pomocą szybkich niszczycieli, które po zbliżeniu się do wyspy zrzucać miały w pobliżu plaży przygotowane zawczasu beczki wypełnione żywnością, materiałami medycznymi, bronią i amunicjąMark Stille: The naval battles, s. 85. Wyczyszczone uprzednio i wypełnione beczki łączone były linami i mocowane do relingów na pokładach niszczycieli, od 200 do 240 beczek na okręt, po czym zrzucane z nich do wody po zbliżeniu się do brzegu Guadalcanalu. Tam miały być wydobywane na brzeg przez żołnierzy na niewielkich łodziach. Ten system dostaw był bardzo nieefektywny, jednak marynarka i armia japońska nie dysponowały już w tym czasie innymi możliwościami dostaw na Guadalcanal, Japonia nie mogła bowiem pozwolić sobie na dalsze straty w dotychczasowym tempie w żywotnie ważnej flocie transportowej. Cesarska marynarka zakładała jednak, że zaopatrzenie za pomocą niszczycieli wymaga jedynie 20 rajdów na wyspę miesięcznie dla zaopatrzenia 20 000 żołnierzyRichard Frank: Guadalcanal, s. 502-503.
Plany operacyjne stron Kierujący zaopatrzeniem Guadalcanalu kadm. Tanaka zaplanował pięć tur transportowych niszczycieli, zaczynając od nocy 29 listopada 1942 roku. Celem uniknięcia ataków ze strony bazujących na Henderson Field samolotów „Cactus Air Force” wszystkie tury transportowe wyznaczone zostały na godziny nocne. Do pierwszej operacji tego typu Tanaka wyznaczył dwa niszczyciele 31. dywizjonu niszczycieli w roli eskorty oraz sześć niszczycieli 15. dywizjonu w roli transportowej. Przesunął jednak jeden z niszczycieli 31 dywizjonu – – do roli transportowej pod komendę dowódcy 15 dywizjonu niszczycieli. Celem zmniejszenia wagi przy wysoko podniesionym przez umieszczone na pokładach beczki środku ciężkości z „niszczycieli transportowych” usunięto zapas torped, pozostawiając na tych okrętach jedynie torpedy w aparatach torpedowych. Wszystkie niszczyciele transportowe zrzucić miały swoje beczki u ujścia rzeki Umasani, na północny zachód od przylądka Tassafaronga. + Siły stron w porządku linii bojowejMark Stille: The naval battles, s. 89Siły japońskie Siły amerykańskie2. eskadra niszczycielikadm. Raizō Tanaka („Naganami”)Task Force 67kadm. Carleton Wright („Minneapolis”)31. dywizjon niszczycieli(eskorta) „Takanami” Task Group 67.2.4(niszczyciele) USS „Fletcher” (DD-445) „Naganami” USS „Drayton” (DD-366)15. dywizjon niszczycieli(I grupa transportowa) USS „Maury” (DD-401) „Oyashio” USS „Perkins” (DD-377) Task Group 67.2.2(krążowniki ciężkie) USS „Minneapolis” (CA-36) „Kagerō” USS „New Orleans” (CA-32)24. dywizjon niszczycieli(II grupa transportowa) USS „Pensacola” (CA-24) Task Group 67.2.3 USS „Honolulu” (CL-48) USS „Northampton” (CA-26)9. dywizjon niszczycieli USS „Lamson” (DD-367) USS „Lardner” (DD-487) W tym samym czasie dowodzący od 18 października teatrem południowego Pacyfiku wiceadmirał William Halsey zdecydowany był w jak największym stopniu uniemożliwić Japończykom zaopatrzenie broniącego się już na tym etapie kampanii japońskiego ugrupowania na Guadalcanalu. Dowodzący więc krążownikami w regionie kadm. Thomas Kinkaid otrzymał od Halseya rozkaz utworzenia nowej grupy okrętów nawodnych, oznaczonej jako Task Force 67 (TF67), złożonej z nowo przybyłych na południowy Pacyfik okrętów oraz kilku krążowników pełniących dotąd zadania eskortowe dla lotniskowców.
thumb|Kadm. Raizō Tanaka Tworząc nową grupę okrętów, Kinkaid wykorzystał doświadczenia z dotychczasowych starć wokół Salomonów, w tym celu podzielił Task Force 67 na grupę niszczycieli oraz dwie grupy uwolnionych od służby eskortowej lotniskowców krążowników, z których każda prowadzona była przez okręt wyposażony w radar typu SGJames Hornfischer: Neptune's Inferno, s. 387-388. Tworzące Task Group 67.2.4 niszczyciele płynąć miały w odległości 10 000 jardów (9144 metry) przed krążownikami celem wykorzystania przewagi zapewnianej przez rozpoznanie radiolokacyjne i wykonania ataków torpedowych z zaskoczenia. Zanim jednak Kinkaid wdrożył swój plan, niemający do niego zaufania i nieceniący go dowódca US Navy adm. Ernest King pozbawił go dowództwa i 28 listopada przeniósł go na północny PacyfikRichard Frank: Guadalcanal, s. 504.
Wobec przeniesienia Kinkaida dowództwo nowej grupy zadaniowej otrzymał niemający doświadczenia bojowego kadm. Carleton WrightIan Toll: The Conquering Tide, s. 176-177. Ten jednak po dyskusji z podlegającymi mu dowódcami okrętów utrzymał w mocy plan Kinkaida. Żaden jednak z dowódców czterech krążowników ciężkich nie uczestniczył w poprzednich bitwach nawodnych, poczynając od Savo, toteż żaden z nich nie miał doświadczenia bojowego – w bitwach nocnych w szczególności. Również dowodzący całym Task Force 67 Carleton Wright nie uczestniczył dotąd w żadnej bitwie nocnej, nie realizował też nigdy planu taktycznego zbliżonego do właśnie opracowanego.
thumb|Flagowy niszczyciel kadm. Tanaki „Naganami” Tymczasem amerykański wywiad oraz samoloty rozpoznawcze śledziły ruchy okrętów w portach w Rabaul, w Buin na Nowej Gwinei, oraz na wyspach Shortland, gdzie wzmożony ruch w ostatnim tygodniu miesiąca znamionował przygotowania do kolejnej próby dostawy na Guadalcanal. Wkrótce po objęciu dowództwa TF67 przez Wrighta Halsey wydał mu rozkaz jak najszybszego wypłynięcia celem dotarcia w okolice przylądka Tassafaronga nie później niż o godzinie 23:00 30 listopada i przechwycenia tam „japońskiego zgrupowania złożonego z ośmiu niszczycieli i sześciu transportowców”. Bez wątpienia najważniejszym źródłem informacji Halseya była przechwycona 29 listopada japońska depesza informująca 17. Armię na Guadalcanalu o rejsie okrętów Tanaki. + Porównanie uzbrojenia obu zespołów po dołączeniu dwóch niszczycieliRichard Frank: Guadalcanal, s. 506 Działa Wyrzutnie torpedowe 203 mm 152 mm 127 mm 533 mm 610 mm Task Force 67 37 15 68 67 – 2. eskadra niszczycieli – – 46 – 64
thumb|USS „Minneapolis” (CA-36), flagowy krążownik kadm. Wrighta W rezultacie okręty Wrighta opuściły Espiritu Santo o 11:30 wieczorem 29 listopada, 30 minut przed opuszczeniem wysp Shorland przez niszczyciele Tanaki. Dowodzona przez Raizō Tanakę 2. eskadra niszczycieli poruszała się kursem minimalizującym ryzyko wykrycia przez amerykańskie samoloty rozpoznawcze, jednak o godzinie 9:30 aliancki samolot wykrył japoński zespół i śledził go przez około godzinę. Z niewiadomych do dziś przyczyn amerykańskie dowództwo nigdy jednak nie otrzymało jego meldunku. Japoński zespół został jednak dostrzeżony przez strażnika wybrzeża Paula Masona, a jego meldunek przekazany na mostek adm. Wrighta na pokładzie krążownika USS „Minneapolis” (CA-36). Wieczorem tego samego dnia TF67 napotkał mały amerykański konwój złożony z trzech transportowców i trzech niszczycieli. Rozkazem adm. Halseya dwa okręty z tego konwoju, niszczyciele USS „Lamson” (DD-367) i „Lardner” (DD-487), przyłączyły się do TF67. Wright nie miał jednak możliwości zaznajomić dowódców nowych jednostek z planem operacji, toteż umieścił je na końcu Task Force 67 za „Northamptonem”, zwiększając liczbę swoich niszczycieli do sześciu.
Opóźnienie ataku thumb|Task Force 67 w przeddzień bitwy pod Tassafarongą w drodze ku Savo. Zdjęcie wykonane z „Fletchera”, w głębi Drayton, „Maury” i „Perkins” O godzinie 21:40 japońska 2. eskadra niszczycieli, która w tej operacji została oznaczona jako jednostka wzmacniająca, weszła w cieśninę Indispensable i znalazła się w pobliżu wyspy Savo, podczas gdy dowodzony przez adm. Wrighta Task Force 67 wszedł we wschodnie wejście kanału LengoRichard Frank: Guadalcanal, s. 507. O 22:40 okręty Tanaki przechodziły na południe od Savo, z główną kolumną zaopatrzeniową około 3 mil od brzegu Guadalcanalu, podczas gdy pełniący przednią straż „Takanami” oddalony był o dodatkową połowę tego dystansu od brzegu. Obserwatorzy na japońskich okrętach dostrzegli światła w pobliżu Savo, które w rzeczywistości były należącymi do amerykańskiego zespołu czterema samolotami rozpoznawczymi, katapultowanymi z okrętów zbliżającego się TF67.
thumb|Kadm. Carleton Wright