Konklawe 14-16 czerwca 1846 – konklawe, które wybrało na następcę Grzegorza XVI 54-letniego Piusa IX, zapoczątkowując w ten sposób najdłuższy w historii papiestwa pontyfikat. Było to pierwsze od 1621 roku konklawe, które trwało poniżej tygodnia i ostatnie, które odbywało się poza Watykanem (na Kwirynale).
Śmierć Grzegorza XVI Konserwatywny papież Grzegorz XVI zmarł 1 czerwca 1846 roku. Na jego 15-letni pontyfikat przypada m.in. powstanie listopadowe w Królestwie Polskim. W 1832 r. w encyklice Cum primum potępił je, nazywając powstańców „podłymi buntownikami”, który wystąpili przeciwko władzy cara (później jednak wyjaśnił, że został wprowadzony w błąd i był szantażowany przez Rosjan)M. Budziak, Grzegórz XVI a Polacy w: Miesięcznik Kościelny, Poznań 1911, s. 128, Historia dyplomacji polskiej, t. III, Warszawa 1982, s. 279.. W 1839 r. wydał brewe In supremo, w którym potępił niewolnictwo i sprzedaż niewolników. Papież głosił tezę o prymacie władzy kościelnej nad świecką; był przeciwnikiem rozdzielenia Kościoła od państwa.
Lista uczestników W chwili śmierci Grzegorza XVI Święte Kolegium liczyło 62 kardynałów, z czego na konklawe przybyło 50:
Lodovico Micara OFMCap (nominacja kardynalska 20 grudnia 1824) – kardynał biskup Ostia e Velletri; dziekan Świętego Kolegium Kardynałów; prefekt Świętej Kongregacji ds. Ceremoniału; prefekt Świętej Kongregacji ds. Obrzędów; legat apostolski w Velletri; przewodniczący Rady Najwyższej Kamery Apostolskiej
Vincenzo Macchi (2 października 1826) – kardynał biskup Porto e Santa Rufina e Civitavecchia; subdziekan Świętego Kolegium Kardynałów; sekretarz Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji; prefekt Trybunału Apostolskiej Sygnatury Sprawiedliwości
Luigi Lambruschini CRSP (30 września 1831) – kardynał biskup Sabiny; sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej; prefekt Świętej Kongregacji ds. Ekonomicznych; sekretarz ds. Brewe Apostolskich; bibliotekarz Świętego Kościoła Rzymskiego; protektor królestwa Sardynii; wielki przeor zakonu joannitów w Rzymie
Pietro Ostini (30 września 1831) – kardynał biskup Albano; prefekt Świętej Kongregacji ds. Biskupów i Zakonników
Castruccio Castracane degli Antelminelli (15 kwietnia 1833) – kardynał biskup Palestriny; penitencjariusz większy
Mario Mattei (2 lipca 1832) – kardynał biskup Frascati; archiprezbiter bazyliki watykańskiej; prefekt Fabryki Świętego Piotra; sekretarz Spraw Wewnętrznych; prefekt Świętej Kongregacji ds. Sanktuarium Loreto; prefekt Świętej Konsulty; przewodniczący Kongregacji ds. Renowacji Bazyliki S. Paolo fuori le mura; przewodniczący Kongregacji Specjalnej ds. Zdrowia; przewodniczący Rady Ekonomiczno-Wojskowej
Carlo Oppizzoni (26 marca 1804) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Lucina; protoprezbiter Świętego Kolegium Kardynałów; arcybiskup Bolonii
Giacomo Filippo Fransoni (2 października 1826) – kardynał prezbiter S. Maria in Aracoeli; prefekt generalny Świętej Kongregacji Rozkrzewiania Wiary; protektor zakonu joannitów
Benedetto Barberini (2 października 1826) – kardynał prezbiter S. Maria in Trastevere; archiprezbiter bazyliki laterańskiej; prefekt Świętej Kongregacji ds. Kościelnych Immunitetów
Francesco Serra-Cassano (30 września 1831) – kardynał prezbiter Ss. XII Apostoli; arcybiskup Kapui
Ugo Pietro Spinola (30 września 1831) – kardynał prezbiter S. Martino ai Monti; prodatariusz Jego Świątobliwości
Giacomo Luigi Brignole (20 stycznia 1834) – kardynał prezbiter S. Cecilia; komendatariusz kościoła prezbiterialnego S. Giovanni a Porta Latina; przewodniczący Kongregacji ds. Audytu i Administracji Publicznej; proprzewodniczący Komisji ds. Subsydiów; proprzewodniczący Komisji ds. Administracji Robót Publicznych
Costantino Patrizi Naro (23 czerwca 1834) – kardynał prezbiter S. Silvestro in Capite; wikariusz generalny diecezji rzymskiej; prefekt Świętej Kongregacji ds. Rezydencji Biskupów; archiprezbiter bazyliki liberiańskiej
Giuseppe Alberghini (23 czerwca 1834) – kardynał prezbiter S. Prisca
Paolo Polidori (23 czerwca 1834) – kardynał prezbiter S. Prassede; prefekt Świętej Kongregacji ds. Soboru Trydenckiego; komendatariusz opactwa terytorialnego Subiaco
Ambrogio Bianchi OSBCam (6 kwietnia 1835) – kardynał prezbiter Ss. Andrea e Gregorio al Monte Celio; prefekt Świętej Kongregacji ds. Dyscypliny Zakonnej; generał zakonu kamedułów
Gabriel della Genga Sermattei (1 lutego 1836) – kardynał prezbiter S. Girolamo degli Schiavoni; legat apostolski w Urbino i Pesaro
Luigi Amat di San Filippo e Sorso (19 maja 1837) – kardynał prezbiter S. Maria in Via; prefekt ds. ekonomicznych Świętej Kongregacji Rozkrzewiania Wiary
Angelo Mai (19 maja 1837) – kardynał prezbiter S. Anastasia; prefekt Świętej Kongregacji Indeksu
Giovanni Soglia Ceroni (12 lutego 1838) – kardynał prezbiter Ss. IV Coronati; arcybiskup Osimo e Cingoli
Chiarissimo Falconieri Mellini (12 lutego 1838) – kardynał prezbiter S. Marcello; arcybiskup Rawenny
Antonio Francesco Orioli OFMConv (12 lutego 1838) – kardynał prezbiter S. Maria sopra Minerva
Antonio Tosti (12 lutego 1838) – kardynał prezbiter S. Pietro in Montorio
Giuseppe Gasparo Mezzofanti (12 lutego 1838) – kardynał prezbiter S. Onofrio; prefekt Świętej Kongregacji ds. Studiów; prefekt Świętej Kongregacji ds. Korekty Ksiąg Obrządków Wschodnich
Filippo de Angelis (13 września 1838) – kardynał prezbiter S. Bernardo alle Terme; arcybiskup Fermo
Gabriele Ferretti (30 listopada 1838) – kardynał prezbiter Ss. Quirico e Giulitta; prefekt Świętej Kongregacji ds. Odpustów i Świętych Relikwii; komendatariusz opactwa terytorialnego Tre Fontane
Charles Acton (18 lutego 1839) – kardynał prezbiter S. Maria della Pace
Ferdinando Maria Pignatelli, Theat. (8 lipca 1839) – kardynał prezbiter S. Maria della Vittoria; arcybiskup Palermo
Giovanni Maria Mastai Ferretti (23 grudnia 1839) – kardynał prezbiter Ss. Marcellino e Pietro; arcybiskup Imoli
Gaspare Bernardo Pianetti (23 grudnia 1839) – kardynał prezbiter S. Sisto; biskup Viterbo e Toscanella
Luigi Vannicelli Casoni (23 grudnia 1839) – kardynał prezbiter S. Callisto; legat apostolski w Bolonii
Lodovico Altieri (14 grudnia 1840) – kardynał prezbiter S. Maria in Portico; sekretarz ds. Memoriałów
Tommaso Pasquale Gizzi (12 lipca 1841) – kardynał prezbiter S. Pudenziana; legat apostolski w Forlì
Cosimo Corsi (24 stycznia 1842) – kardynał prezbiter Ss. Giovanni e Paolo; biskup Jesi
Antonio Maria Cadolini CRSP (19 czerwca 1843) – kardynał prezbiter S. Clemente; biskup Ankony
Fabio Maria Asquini (22 stycznia 1844) – kardynał prezbiter S. Stefano al Monte Celio
Antonio Maria Cagiano de Azevedo (22 stycznia 1844) – kardynał prezbiter S. Croce in Gerusalemme; biskup Senigallia
Niccola Clarelli Paracciani (22 stycznia 1844) – kardynał prezbiter S. Pietro in Vincoli; biskup Montefiascone e Corneto
Domenico Carafa di Traetto (22 lipca 1844) – kardynał prezbiter S. Maria degli Angeli; arcybiskup Benewentu
Lorenzo Simonetti (22 lipca 1844) – kardynał prezbiter S. Lorenzo in Panisperna
Giacomo Piccolomini (22 lipca 1844) – kardynał prezbiter S. Balbina
Sisto Riario Sforza (19 stycznia 1846) – kardynał prezbiter S. Sabina; arcybiskup Neapolu
Tommaso Riario Sforza (10 marca 1823) – kardynał diakon S. Maria in Via Lata; protodiakon Świętego Kolegium Kardynałów; kamerling Świętego Kościoła Rzymskiego
Tommaso Bernetti (2 października 1826) – kardynał diakon S. Lorenzo in Damaso; wicekanclerz Świętego Kościoła Rzymskiego
Ludovico Gazzoli (30 września 1831) – kardynał diakon S. Eustachio; prefekt Świętej Kongregacji Dobrego Rządu
Adriano Fieschi (23 czerwca 1834) – kardynał diakon S. Maria ad Martyres
Luigi Ciacchi (12 lutego 1838) – kardynał diakon S. Angelo in Pescheria
Giuseppe Ugolini (12 lutego 1838) – kardynał diakon S. Adriano; legat apostolski w Ferrarze
Francesco Saverio Massimo (12 lutego 1838) – kardynał diakon S. Maria in Domnica; legat apostolski w Rawennie
Giovanni Serafini (27 stycznia 1843) – kardynał diakon S. Maria in Cosmedin; prefekt Świętej Kongregacji ds. Wód i Ulic
Czterdziestu trzech elektorów mianował Grzegorz XVI, pięciu Leon XII, a dwóch Pius VII. Z uwagi na niestabilną sytuację polityczną we Włoszech nie przybyli zagraniczni kardynałowie. Jedynym nie-Włochem wśród elektorów był mieszkający na stałe w Rzymie Anglik Charles Acton.
Nieobecni 12 kardynałów (czterech Włochów, trzech Francuzów, dwóch Niemców austriackich, Hiszpan, Portugalczyk i Belg) nie przybyło do Rzymu:
Karl Kajetan Gaisruck (27 września 1824) – kardynał prezbiter S. Marco; arcybiskup Mediolanu
Francisco Javier de Cienfuegos y Jovellanos (13 marca 1826) – kardynał prezbiter S. Maria del Popolo; arcybiskup Sewilli
Giacomo Monico (29 lipca 1833) – kardynał prezbiter Ss. Nereo ed Achilleo; patriarcha Wenecji
Placido Maria Tadini OCD (6 kwietnia 1835) – kardynał prezbiter S. Maria in Transpontina; arcybiskup Genui
Engelbert Sterckx (13 września 1838) – kardynał prezbiter S. Bartolomeo all'Isola; arcybiskup Mechelen i prymas Belgii
Hugues-Robert-Jean-Charles de La Tour d’Auvergne-Lauraguais (23 grudnia 1839) – kardynał prezbiter S. Agnese fuori le mura; biskup Arras
Louis-Jacques-Maurice de Bonald (1 marca 1841) – kardynał prezbiter SS. Trinita al Monte Pincio; arcybiskup Lyonu i prymas Galii
Friedrich Josef von Schwarzenberg (24 stycznia 1842) – kardynał prezbiter S. Agostino; arcybiskup Salzburga i prymas Germanii
Francesco di Paola Villadicani (27 stycznia 1843) – kardynał prezbiter S. Alessio; arcybiskup Messyny
Ignazio Giovanni Cadolini (27 stycznia 1843) – kardynał prezbiter S. Susanna; arcybiskup Ferrary
Guilherme Henriques de Carvalho (19 stycznia 1846) – kardynał prezbiter [bez tytułu]; patriarcha Lizbony; administrator przeoratu Crato zakonu joannitów, prałatury Tomar zakonu Rycerzy Chrystusa oraz diecezji Castelo Branco i Portalegre
Joseph Bernet (19 stycznia 1846) – kardynał prezbiter [bez tytułu]; arcybiskup Aix-en-Provence
Gaisruck i Cienfuegos y Jovellanos byli nominatami Leona XII, pozostałych mianował Grzegorz XVI.
Frakcje i ich kandydaci Kolegium Kardynalskie było podzielone na frakcję konserwatywną (intransigenti), popierającą politykę Grzegorza XVI i tzw. liberałów (liberali). Liderem i zarazem kandydatem konserwatystów był sekretarz stanu Luigi Lambruschini, mający poparcie Austrii i jej kanclerza Metternicha. Liberałowie skupili się wokół byłego sekretarza stanu Tommaso Bernettiego. Jego własne szanse na wybór były znikome, głównymi kandydatami liberałów byli kardynałowie Gizzi, Micara, Soglia i Falconieri. Ostatecznie jednak Bernetti zdecydował się na wysunięcie kandydatury młodego (54 lata) i mało znanego kardynała Mastai-Ferreti z Imoli.
Przebieg konklawe Konklawe rozpoczęło się późnym wieczorem 14 czerwca w pałacu na Kwirynale i trwało zaledwie dwa dni. W tym czasie odbyły się cztery głosowania. Najwięcej głosów w poszczególnych turach (po zsumowaniu głosów w fazie skrutynium i akcesu) uzyskiwali:
15 czerwca rano: Lambruschini – 15; Mastai-Ferretti – 13
15 czerwca wieczorem: Mastai-Ferretti – 17; Lambruschini – 13
16 czerwca rano: Mastai-Ferretti – 27; Lambruschini – 11
16 czerwca wieczorem: Mastai-Ferretti – 36; Lambruschini – 10
W wieczornym głosowaniu 16 czerwca 1846 Giovanni Maria Mastai-Ferretti w fazie akcesu uzyskał zatem wymaganą większość głosów i został wybrany na papieża, przyjmując imię Pius IX, na cześć Piusa VII. Z uwagi na późną porę, dopiero następnego dnia rano protodiakon Tommaso Riario Sforza wygłosił do Rzymian formułę Habemus papam. Tak szybki wybór „liberała” Mastai-Ferrettiego przez konserwatywne w większości Święte Kolegium był sporym zaskoczeniem dla opinii publicznej, która skądinąd przyjęła go bardzo entuzjastycznie. 21 czerwca odbyła się uroczysta inauguracja pontyfikatu.
Wyniki głosowań