Ełcka Kolej Wąskotorowa (wcześniej Ełcka Kolej Dojazdowa, niem. Lycker Kleinbahn) – kolej wąskotorowa w powiecie ełckim, w województwie warmińsko-mazurskim, o rozstawie szyn 750 mm. Jest jedną z nielicznych kolei tego typu na terenie Polski, funkcjonującą do czasów współczesnych. Jej głównym zadaniem był przewóz mieszkańców okolicznych wsi do Ełku, okazjonalnie transportowano również towary. Działalności kolei nie przerwała II wojna światowa ani zmiana przynależności państwowej – aż do lat 90. XX wieku nadal służyła jako środek transportu w regionie. W 1991 roku Ełcka Kolej Wąskotorowa została uznana za zabytek. Od 2002 roku prowadzi jedynie przewozy turystyczne.
Historia Pierwsze lata Ełcka kolej wąskotorowa powstała na zlecenie starosty ełckiego Carla Suermondta w latach 1910–1918, wybudowana metodą kroczącą przez towarzystwo akcyjne Lycker Kleinbahn Aktiengesellschaft. Powstała linia jednotorowa, o rozstawie szyn 1000 mm (dzięki specjalnym rozwiązaniom technym możliwy jest transport wagonów normalnotorowych). Całkowita jej długość wynosi 47,66 km. Główna linia liczy sobie 37,98 km z Ełku do Turowa (wówczas położonego przy granicy z Cesarstwem Rosyjskim). W pobliżu miejscowości Laski Małe znajduje się odgałęzienie do Zawad-Tworków o długości 9,68 km. Pierwszy fragment EKW, o długości 24,76 km do miejscowości Borzymy wraz z 9,7 km odgałęzieniem do osady Zawady-Tworki, otwarto już 23 października 1913.
I wojna światowa Drugi odcinek Borzymy – Turowo o długości 13,22 km otwarto 1 grudnia 1915 po wyparciu armii carskiej w czasie trwania I wojny światowej. Przewozy pasażerskie i towarowe wznowiono na EKW po ostatecznym usunięciu zniszczeń wojennych na tym terenie, co nastąpiło 5 października 1918. W 1938 r. przewieziono ton towarów i pasażerów. .
II wojna światowa i PRL Kolejnych zniszczeń dokonała ofensywa radziecka podczas II wojny światowej – szczęśliwie ocalały jednak wszystkie parowozy. Kolej została po wojnie włączona w struktury PKP jako Ełcka Kolej Dojazdowa. W 1951 r. zmieniono rozstaw szyn na 750 mm. Aż do lat 60. na trasie kursowały lokomotywy parowe, a od 1968 rozpoczęto eksploatację 2 lokomotyw spalinowych Lyd1, zastępując parowozy. Parowozy powróciły na Ełcką Kolej Dojazdową w latach 90. XX wieku do obsługi pociągów turystycznych. Na początku lat 90. organizowano jedynie kilka pociągów turystycznych rocznie, a od 1993 roku rozpoczęto regularne przewozy turystyczne, organizując w tym roku 43 takie pociągi, w kolejnym 31, a w 1995 roku – 115 pociągów. Mimo popularności wśród mieszkańców oraz turystów, dochody EKD nie pokrywały wydatków – nowa sytuacja polityczno-gospodarcza sprawiła, że zaistniało ryzyko zawieszenia działalności ełckiej wąskotorówki, mimo wpisania jej na listę zabytków.
Okres współczesny W 2001 PKP podjęła decyzję o likwidacji linii – rok później przejął ją Urząd Miasta w Ełku i przekazał Miejskiemu Ośrodkowi Sportu i Rekreacji jako Ełcką Kolej Wąskotorową. W historii EKW rozpoczął się nowy etap. Obecnie pociągi kursują na trasie Ełk Wąskotorowy – Sypitki. Od 1 marca 2014 r. Ełcką Koleją Wąskotorową zarządza Muzeum Historyczne w Ełku.
W roku 2016 przewieziono 18 605 osób, w 2017 było to 22 768 osób, a w roku 2018 – 21 628 osób. Do końca 2019 roku przewieziono 13 140 osób, zaś w roku 2020 przewieziono 6726 osób.
Stacja Ełk Wąskotorowy i muzeum
Na ulicy Wąski Tor 1 w Ełku znajduje się osobna stacja kolei wąskotorowej – Ełk Wąskotorowy, położona w pobliżu głównej stacji kolei normalnotorowych. W budynku dworca od 10 września 2018 roku siedzibę ma Muzeum Historyczne w Ełku, poświęcone historii miasta i Mazur oraz osobna wystawa poświęcona kolejnictwu, a także Park Odkrywców Kolei.
Kalendarium Kolei Wąskotorowej 1905 – opracowanie projektu budowy ełckiej kolei wąskotorowej 1912 – rozpoczęcie budowy i powstanie Lycker Kleinbahn 1913 – otwarcie linii Ełk – Borzymy i Laski Małe – Zawady 1918 – otwarcie ruchu publicznego na wszystkich liniach 1945 – przejęcie kolei przez DOKP w Olsztynie i powołanie Ełckiej Kolei Wąskotorowej 1951 – przebudowa torów z rozstawu 1000 mm na 750 mm 1957 – powstanie Zarządu Kolei Dojazdowej przy DOKP w Olsztynie i powołanie Ełckiej Kolei Dojazdowej 1975 – wprowadzenie trakcji spalinowej 1991 – wpisanie całej ełckiej kolei do rejestru zabytków 1992 – wprowadzenie do eksploatacji transporterów 1993 – wprowadzenie pociągów turystycznych z trakcją parową 2001 – wstrzymanie ruchu pociągów przez PKP 2002 – przejęcie przez samorząd miejski w Ełku, rozpoczęcie działalności turystycznej 2009 – projekt Modernizacja Ełckiej Kolei Wąskotorowej na Potrzeby Turystyki obejmujący remont obiektów i infrastruktury na terenie stacji Ełk Wąskotorowy oraz przystanku Sypitki realizowany ze środków EFRR 2011 – projekt Nasze Dziedzictwo-Ełcka Kolej Wąskotorowa obejmujący remont obiektów i infrastruktury na terenie stacji Ełk Wąskotorowy ze środków EFRR 2014 – przejęcie kolei przez Muzeum Historyczne w Ełku od MOSiR Ełk 2018 – przeniesienie siedziby Muzeum Historycznego w Ełku do budynku dworca, otwarcie Parku Odkrywców Kolei, przebudowa przystanku Sypitki
Obecny tabor Parowóz Px48-1752 (czynny) Parowozy Las na tor 600 mm – 2 sztuki Parowóz normalnotorowy Ty2-1285 Parowóz normalnotorowy Ol49-11 Wagony osobowe wąskotorowe na tor 750 mm typu 1Aw – 5 sztuk z lat 1954–1957 Wagon motorowy MBxd1-133 Wagony motorowe MBxd2 Wagon brankard – 1950 r. Wagony transporterowe Pruski wagon pocztowy normalnotorowy z końca XIX wieku Wagon kolejowej straży pożarnej Wagon wąskotorowy węglarka z 1909 r. Żuraw do nawęglania parowozów z 1913 r. Ręczne drezyny wąskotorowe (jedna z 1930 r.) Wąskotorowy pług odśnieżny z 1908 r. lokomotywa spalinowa Lxd2 (nieczynna) lokomotywy spalinowe Lyd1 – 5 sztuk, część czynna.
Galeria
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Ełckiej Kolei Wąskotorowej Koleje wąskotorowe w układach lokalnych. Ełcka Kolej Dojazdowa
Kategoria:Infrastruktura transportu w Ełku Kategoria:Koleje wąskotorowe w Polsce Kategoria:Przewoźnicy kolejowi w Polsce Kategoria:Transport kolejowy w Ełku Kategoria:Transport kolejowy w województwie warmińsko-mazurskim