Polskie mapy topograficzne jest artykułem przedstawiającym historię rozwoju polskich map topograficznych.

Mapy topograficzne w okresie przedrozbiorowym W okresie przedrozbiorowym polska kartografia topograficzna nie działała w państwowej strukturze organizacyjnej. Podobnie jak w innych krajach, mapy finansowano ze środków prywatnych. Mimo że niemożliwe jest precyzyjne wskazanie pierwszej polskiej mapy topograficznej, z całą pewnością wykonywano mapy wielkoskalowe już w drugiej połowie XVI w., a w pierwej połowie XVII w. ich liczba znacznie wzrosła. Dominowały plany miast, również mapy ich okolic, plany oblężeń, bitew i fortyfikacji polowych. Były wykonywane na potrzeby wojenne, podobnie jak znacznie powszechniejsze w tamtych czasach mapy średnio- i małoskalowe. Militarne znaczenie map doceniali królowie Stefan Batory i Władysław IV Waza. Podczas kampanii smoleńskiej w latach 1633–1634 Władysław IV miał do dyspozycji dwie mapy Smoleńska i okolic, które wykonał Jan Pleitner. Jedną w skali 1:5640 oraz drugą jej zgeneralizowaną wersję w skali około 1:32 000. Za jego czasów Fryderyk Getkant wykonał mapę Zatoki Puckiej z częścią Żuław i Półwyspu Helskiego w skali 1:110 000. Po zakończeniu panowania Władysława IV w 1648 r. nastał długi okres stagnacji kartografii na ziemiach polskich. Szczególnie widoczne było to w czasach saskich, co wiązało się z kryzysem państwa. Dopiero pod koniec pierwszej połowy XVIII w. pojawiło się ożywienie umysłowe w tej dziedzinie. Jest to związane z działalnością Józefa A. Jabłonowskiego i koncepcją utworzenia szczegółowej mapy Polski. Nie została jednak opublikowana i znana jest jedynie z przekazów historycznych. W kolejnych latach, za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, został przygotowany projekt topograficznego kartowania kraju. Planowano też opracowanie dokładnej mapy według wzoru mapy Francji C.-F. Cassiniego. Realizację tych zamierzeń pokrzyżował III rozbiór Polski. Spośród niewielu opracowań tamtego okresu można wymienić mapę Starostwa Spiskiego 1:170 000 Franciszka F. Czakiego z 1760 r., a także mapy dwunastu z dziewiętnastu województw Rzeczypospolitej w skali 1:225 000, które opracował Karol Perthees. W 1775 r. powołano Korpus Inżynierów Koronnych, mający za zadanie wykonywanie map topograficznych. Zachowały się jedynie trzy z nich, w skali 1:42 000, z pogranicza austriackiego, powstałe w pierwszej połowie lat 90. XVIII w.

Mapy topograficzne z okresu zaborów Zabór Typowe skale map Poziom morza wyznaczany przez mareograf Południk zerowy austriacki 1:75 0001:200 000 w Trieście nad Morzem Adriatyckim Ferro (17°39′46″W według południka Greenwich) pruski 1:25 000 (Messtischblatt)1:100 0001:300 000 w Amsterdamie nad Morzem Północnym Ferro (17°39′59.4″W według południka Greenwich) rosyjski 1:21 000 (półwiorstówka)1:42 000 (jednowiorstówka)1:84 000 (dwuwiorstówka)1:126 000 (trójwiorstówka) w Kronsztadzie nad Morzem Bałtyckim Pułkowo (30°19′38.7″E według południka Greenwich)

Mapy topograficzne z okresu 1918-1953 thumb|upright=1.3|Przykładowa mapa topograficzna w skali 1:100.000 wydawana przez WIG Odzyskanie niepodległości przez Polskę postawiło wyzwanie przygotowania aktualnych map dla nowego państwa. Po zaborcach pozostało bowiem 9 układów triangulacyjnych z 8 różnymi punktami odniesienia. Ujednoliceniem tego miał się zająć powołany w 1919 Wojskowy Instytut Geograficzny (początkowo pod nazwą Instytut Wojskowo-Geograficzny) z siedzibą w Warszawie. Rozpoczął on swoją działalność od standaryzacji i aktualizacji map zaborczych (pruskich, rosyjskich i austro-węgierskich). Mapy te, wydawane w różnych skalach, służyły za podstawę map w skali 1:100 000. Do 1926 wydano w ten sposób mapy pokrywające 40 proc. kraju. Od 1927 WIG przystąpił do sporządzania jednolitej sieci triangulacyjnej i wykonywania własnych oryginalnych arkuszy w skali 1:100 000, znanych jako typ drugi. Wydawane one były w manierze dwubarwnej (elementy topograficzne czarne, warstwice brązowe), w niektórych przypadkach poprzez nadruk dodawano dwa inne kolory. Od 1929 zaczął zaś ukazywać się tzw. typ trzeci – mapy wydawane były w wersji dwu- i czterobarwnej. W 1931 przystąpiono do publikacji mapy taktycznej w wersji czterobarwnej, znanej jako typ normalny. Do 1939 udało się wydać wszystkie arkusze (było ich łącznie 482), choć duża część Kresów Wschodnich nie doczekała się najnowszej wersji mapy.

Mapy topograficzne z okresu 1953-1989 Wojskowe mapy topograficzne w układzie współrzędnych „1942” Podstawowa mapa topograficzna w skali 1:25 000 (1953/59) i mapy od niej pochodne (wydanie pierwsze) W 1953 rozpoczęto prace nad podstawową mapą topograficzną w skali 1:25 000. Większość prac wykonały cywilne przedsiębiorstwa geodezyjno-kartograficzne podległe Centralnemu Urzędowi Geodezji i Kartografii. W opracowaniu mapy brała również udział Służba Topograficzna Wojska Polskiego oraz topografowie Armii Radzieckiej. Dla potrzeb wykonywanej pracy, w 1953 na Wydziale Geodezyjnym Politechniki Warszawskiej zorganizowano szkolenie specjalistów w zakresie fotogrametrii, topografii i kartografii. Doprowadziło to w 1954 do przekształcenia Wydziału Geodezyjnego na Wydział Geodezji i Kartografii. Mapę 1:25 000 wykonywano różnymi metodami, zależnie od kartowanego obszaru.

Stosowano: zdjęcie topograficzne metodą kombinowaną, polegającą na opracowaniu sytuacji na fotomapach (uzyskanych z przetworzonych zdjęć lotniczych), a rzeźby drogą bezpośrednich pomiarów w terenie na stoliku topograficznym. Metodą tą opracowano pierworysy mapy dla terenów płaskich i falistych dla około 88% powierzchni kraju. metody stereofotogrametryczne, polegające na kameralnym opracowaniu mapy na przyrządach fotogrametrycznych w oparciu o zdjęcia lotnicze, a następnie na sprawdzeniu i uzupełnieniu treści mapy w terenie. Metody te stosowano dla obszarów podgórskich i górskich. aktualizację na podstawie zdjęć lotniczych istniejących arkuszy mapy 1:25 000 wraz z terenową weryfikacją. Dla zapewnienia wymaganej dokładności, fotomapy i pierworysy opracowywano w skali roboczej 1:20 000. W pracy wykorzystywano istniejące przedwojenne wydania polskie i niemieckie map 1:25 000, które pokrywały łącznie 60% terenu Polski. Dzięki zastosowaniu zdjęć lotniczych, prace ukończono bardzo szybko, już w 1959 Ogółem wydano około 4100 arkuszy mapy. Mapa podstawowa 1:25 000 posłużyła do kameralnego opracowania i wydania map w skalach: 1:50 000, 1:100 000, 1:200 000, 1:500 000. Pierwszą edycję tych map ukończono w 1965 wydając ogółem ponad 5600 arkuszy (łącznie z mapą 1:25 000). Na każdym arkuszu umieszczano informację – „wydanie pierwsze”. Mapy drukowano w sześciu barwach, a edycja była sygnowana przez Sztab Generalny WP.

Opracowanie szczegółowej mapy topograficznej kraju w skali 1:10 000 (1:5000) w latach 1956–1974 i jej aktualizacja Ważnym wydarzeniem związanym z kartografią topograficzną była Uchwała Prezydium Rządu z czerwca 1955 zobowiązująca Centralny Urząd Geodezji i Kartografii (przekształcony w 1956 w Główny Urząd Geodezji i Kartografii) oraz Służbę Topograficzną WP (szefem Służby został zrehabilitowany po aresztowaniu w 1948 gen. bryg. Teodor Naumienko) do sporządzenia szczegółowej mapy topograficznej kraju w skali 1:10 000, a dla wybranych obszarów o dużym znaczeniu gospodarczym w skali 1:5000 (około 4% powierzchni Polski). Mapy były opracowywane głównie metodą kombinowaną, a jedynie dla obszarów górzystych metodą uniwersalną. W pierwszej kolejności, od 1956 rozpoczęto opracowanie arkuszy mapy w skali 1:5000 m.in. dla rejonów: Warszawskiego Zespołu Miejskiego, Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Trójmiasta, Krakowa i Łodzi. Arkusze mapy 1:5000 opracowywały wyłącznie służby podległe GUGiK. Część arkuszy opracowano jeszcze w układzie „Borowa Góra”, wprowadzając siatkę kilometrową w odwzorowaniu Gaussa-Krügera, pozostałą większość w układzie „1942”. W drugiej połowie lat 60. i na początku lat 70. przeprowadzono pierwszą i jedyną aktualizację arkuszy mapy 1:5000, które dzisiaj stanowią wyłącznie materiał archiwalny. Prace nad mapą 1:10 000 rozpoczęto w 1957 od uprzemysłowionych rejonów doliny Wisły, Narwi i Warty. Dużą pomocą w pracy topografów i kartografów był wydany w 1961 „Atlas kartowania form terenu Polski”, opracowany przez zespół pracowników Instytutu Geodezji i Kartografii oraz Katedry Kartografii Politechniki Warszawskiej pod kierownictwem profesora PW Felicjana Piątkowskiego. Od 1970 prace nad mapą zaczęły przebiegać dwutorowo. GUGiK rozpoczął opracowanie kolejnych arkuszy mapy we wprowadzonym w 1968 dla cywilnych służb geodezyjno-kartograficznych układzie współrzędnych „1965”, a Służba Topograficzna WP do 1973 kontynuowała opracowanie arkuszy mapy w układzie „1942”. Doprowadziło to do konieczności wykonywania podwójnej redakcji mapy, oddzielnie dla wersji cywilnej i wojskowej. Ostatnie arkusze mapy 1:10 000 zostały opracowane w 1974, a więc prace nad nią trwały 18 lat. Ogółem opracowano około 16 000 arkuszy mapy w skali 1:10 000 i około 2400 arkuszy w skali 1:5000 (na ich podstawie opracowano także arkusze mapy 1:10 000). Cywilne służby topograficzne wykonały mapę 1:10 000 dla około 85% powierzchni Polski, resztę opracowały służby wojskowe. Jeszcze przed ukończeniem prac nad mapą 1:10 000, w 1970 rozpoczęto aktualizację najwcześniej opracowanych arkuszy. Pierwszy cykl aktualizacji mapy 1:10 000 zakończono w 1981, dokonując jednocześnie transformacji pozostałych arkuszy mapy do układu „1965”. Drugi cykl aktualizacji mapy 1:10 000 w układzie „1965” został zakończony w 1991 Prace nad szczegółową mapą topograficzną można uznać za wielki sukces polskich służb geodezyjno-kartograficznych. Do dzisiaj niewiele krajów europejskich dysponuje tak szczegółową mapą topograficzną dla całego obszaru państwa.

Kolejne wydania wojskowych map topograficznych w układzie „1942” Na podstawie zdjęcia topograficznego 1:10 000 od 1966 Służba Topograficzna WP rozpoczęła opracowanie i wydanie nowej edycji map topograficznych w układzie „1942” według częściowo zmienionych wzorów znaków (tzw. Wzór 1966). Arkusze mapy 1:10 000 zostały wydane tylko dla wybranych miast oraz terenów poligonów. Na bazie arkuszy 1:10 000 ponownie opracowano i wydano arkusze mapy 1:25 000 – dla obszarów na zachód od południka 18° oraz dla rejonów miast powyżej 50 tys. mieszkańców i terenów istotnych z punktu widzenia wojskowego. Wydano także mapy w skalach 1:50 000, 1:100 000, 1:200 000 dla całego kraju. Edycja ta, ukończona na początku lat 70., nosi nazwę „Wydanie pierwsze PRL”. W latach siedemdziesiątych Służba Topograficzna podjęła pracę nad kolejnym wydaniem map w skalach 1:50 000, 1:100 000 i 1:200 000. Podstawą do nowego opracowania były zaktualizowane pierworysy map 1:10 000 i 1:5000. Wprowadzono wówczas metodę redagowania mapy 1:50 000 wprost na podstawie materiałów 1:10 000. Nowa edycja map nosiła początkowo nazwę „Wydanie drugie PRL”, a od 1981 podawano jedynie rok druku i rok aktualizacji treści, np.: „wydanie 1982, stan 1979”. Mapy topograficzne w układzie współrzędnych „1942” są opracowywane w odwzorowaniu Gaussa-Krügera.