Kościół św. Piotra w Poznaniu – kościół ewangelicko-reformowany w Poznaniu, neoromański, wzniesiony w latach 1838–1841, zniszczony w 1945 podczas bitwy o Poznań, niezachowany.
Historia thumb|left|150px|Kościół w Straupitz do którego architektury nawiązywano Bracia czescy, emigrujący z powodu prześladowań religijnych z ojczyzny, osiedli w Poznaniu w 1548 i gromadzili się na nabożeństwa w kamienicy magnackiego rodu Ostrorogów. W 1554 poza murami miejskimi, na Wzgórzu św. Wojciecha, wznieśli drewniany polski i niemiecki kościółek, szkołę, szpital (przytułek) i domy mieszkalne dla duchownych, nauczycieli i służby kościelnej; mieli tam również ogród i cmentarz. Zabudowania zostały zniszczone w 1616 przez tłum podburzony przez jezuitów. Zniszczono również pobliskie zabudowania należące do luteran i protestantom zabroniono odtąd sprawowania czynności religijnych na terenie miasta. Część wiernych przeniosła się do Leszna, inni sporadycznie udawali się na nabożeństwa w miejscowości Skoki.
W 1645 na zjeździe w Lesznie nastąpiło zjednoczenie jednoty braci czeskich z ewangelikami reformowanymi. Możność odprawiania nabożeństw w Poznaniu odzyskali dopiero w 1772, korzystając z sali w gmachu wagi miejskiej. W latach 1813–1814, z funduszy Bogusława Karczewskiego z Czarnotek, wznieśli skromny dom modlitwy przy ul. Garbary. Od 1817 reformowani należeli wraz z luteranami do pruskiego Kościoła Ewangelicko-Unijnego jako osobna diecezja. Plany budowy nowego kościoła uzyskano w 1832 z Naczelnej Deputacji Budowlanej w Berlinie. Był to projekt autorstwa Karla Friedricha Schinkla, nawiązujący do kościoła w Straupitz. Budowę rozpoczęto 3 sierpnia 1838, a poświęcenie odbyło się 7 listopada 1841 (). W 1890 przebudowano wnętrze nadając mu cechy neobizantyńskie.
Do 1860 odprawiano nabożeństwa po niemiecku i po polsku, później regularnie tylko niemieckie. W czerwcu 1925 ks. Stefan Skierski ponownie odprawił nabożeństwo reformowane po polsku, ale mała liczba wiernych sprawiła, że po 1932 znów ich zaniechano.Kazimierz Bem, Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych. Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815-1939, Warszawa, s. 149.
Kościół został mocno uszkodzony podczas walk o miasto w 1945, po czym ruiny rozebrano.
Pastorzy służący w parafii Rangę parafii podnosił fakt, że jej proboszcz był zwyczajowo seniorem Jednoty Wielkopolskiej i po 1817 superintendentem diecezji Superintendentura Poznań II Ewangelickiego Kościoła Unijnego.
Pastorzy 1780–1783 Jan Musonius (dojeżdzał z Leszna) 1783–1790 Karol Bogumił Diehl 1790–1797 wakat 1797–1813 Chrystian Teofil Cassius 1815–1828 Jan Benjamin Bornemann 1831–1840 Friedrich Leopold Dütschke 1841–1855 Adolf Siedler 1857–1881 Karl Göbel 1883–1898 Eugen Borgius 1899–1911 Hugo Albertz (1899–1911) 1911–1932 Gerhard Haenisch 1932–1940 wakat 1940–1945 Nathanael Katscher
Architektura Świątynia znajdowała się na trójkątnej parceli na stoku wzniesienia u zbiegu dzisiejszych ul. Półwiejskiej i Krysiewicza, zwrócona fasadą do pl. Wiosny Ludów. Była dwuwieżową budowlą neoromańską z żółtej cegły, wzniesioną na rzucie prostokąta, w który wciągnięto apsydę ołtarzową. Kryte stropem wnętrze wypełniały 2 kondygnacje empor. Po 1890 pozostawiono tylko jedną kondygnację, wtedy też wnętrze otrzymało wyrazistą polichromię o motywach geometrycznych. Szczegóły wyposażenia nie są znane. Surowa szata architektoniczna kościoła budziła sprzeczne uczucia: była chwalona przez część niemieckiej opinii publicznej, która w smukłych wieżach dopatrywała się nawet podobieństwa do słynnej katedry Notre-Dame w Paryżu. Społeczeństwo polskie było wobec estetycznych walorów budowli bardziej krytyczne, potocznie określając ją bez szacunku jako „księże portki”.
Przypisy
Bibliografia Zofia Ostrowska-Kębłowska, Architektura i budownictwo w Poznaniu w latach 1780–1880, Warszawa; Poznań, PWN, 1982, Eva Borsch-Supan, unter Mitw. von Zofia Ostrowska-Kębłowska, Die Provinzen Ost- und Westpreussen und Grossherzogtum Posen, München; Berlin, Deutscher Kunstverlag, 2003, (Karl Friedrich Schinkel Lebenswerk, Bd. 18) Jerzy Domasłowski, Wspomnienie o poznańskim kościele św. Piotra, "Słowo i Myśl. Przegląd ewangelicki", , 2007, nr 4 (97) Iwona Błaszczyk, Plac Wiosny Ludów. Historia i przekształcenia przestrzenne, "Kronika Miasta Poznania", , 2007, nr 3 Olgierd Kiec, Ewangelicka parafia św. Piotra w latach 1772–1945, "Kronika Miasta Poznania", , 2007, nr 3 Aleksandra Dolczewska, Krótka historia o „portkach księdza”, czyli o nieistniejącym kościele ewangelickim św. Piotra, "Kronika Miasta Poznania", , 2007, nr 3 Arthur Kronthal, Poznań oczami Prusaka wzorowego. Przyczynki do historii zabytków oraz życia artystycznego i umysłowego Poznania, przekł. Joanna Grzesiak, Poznań, Wydaw. Miejskie, 2009,
Linki zewnętrzne Fotografia z 1898 r. w Wielkopolskiej Bibliotece Cyfrowej
Kategoria:Architektura neoromańska w województwie wielkopolskim Poznań Piotr Poznań Poznań, Piotra Poznań Kategoria:Zniszczone kościoły w Poznaniu