thumb|Grób Czesława Czapowa na Cmentarzu Komunalnym Północnym w Warszawie Czesław Benedykt Czapów (ur. 15 października 1925 w Grodnie, zm. 27 marca 1980) – wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego, twórca warszawskiej szkoły resocjalizacji, jeden z twórców Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji.

Życiorys Okres II wojny światowej W 1939 ukończył w Warszawie szkołę podstawową. W czasie II wojny światowej uczył się na tajnych kompletach i pracował jako kreślarz. Latem 1943 wstąpił do oddziału partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych na terenie Sandomierza. Opuścił go jednak po kilku tygodniach, gdy zorientował się w nacjonalistycznym charakterze organizacji. Jeszcze w tym samym roku wstąpił do Lotnej Grupy Bojowej Inspektoratu Sandomierz Armii Krajowej, w której walczył pod pseudonimami Bolek-Falenica i Bolesław. W czerwcu 1944 wraz z innymi członkami tej jednostki został wcielony do oddziału „Jędrusiów”, który już w lipcu tego samego roku stał się częścią 2 Pułku Piechoty Legionów Armii Krajowej i w szeregach tej formacji uczestniczył w Akcji „Burza”. Został zdemobilizowany w stopniu sierżanta podchorążego w listopadzie 1944 w rejonie Małogoszcza, według własnej relacji chory i niezdolny do dalszego marszu. W tym samym roku został odznaczony Krzyżem Walecznych (odznaczenie zweryfikowano w 1965).

Okres stalinowski W 1945 zdał w gimnazjum w Kielcach egzamin maturalny. Po maturze pracował w Opocznie jako dróżnik, następnie kreślarz. W 1947 rozpoczął studia pedagogiczne na Uniwersytecie Warszawskim, przez rok (1949/1950) studiował także antropologię. Pracował równocześnie zarobkowo jako kierownik Działu Popularyzacji Nauki i Techniki w Ministerstwie Obrony Narodowej oraz jako redaktor działu poradnictwa zarobkowego w piśmie „Służba Polsce” (1948–1949), starszy referent w Centralnym Zarządzie Kin (1951–1952). W czasie studiów był początkowo (do 1948) związany z towarzyskim kręgiem tzw. pawianów, skupionym wokół Bogdana Suchodolskiego, od 1950 organizował (m.in. ze Zygmuntem Skórzyńskim i Janem Józefem Lipskim) debaty na tematy społeczne, najczęściej we własnym mieszkaniu. Pracownicy aparatu bezpieczeństwa nazwali uczestników tych spotkań „zespołem personalistycznym”, samego Czapowa uznając za lidera tej grupy. Na przełomie 1950 i 1951 przygotował inspirowaną personalizmem chrześcijańskim pracę Podstawy i zasady polityki socjalizmu humanistycznego, krytyczną wobec ustroju komunistycznego i postulującą jego zmiany, próbował przy tym sformułować program chrześcijańskiego socjalizmu. Pracę magisterską Nałkowski – pedagog walczący. Próba klasyfikacji poglądów pedagogicznych Wacława Nałkowskiego podjęta ze stanowiska materializmu historycznego, napisaną pod kierunkiem Bogdana Suchodolskiego, obronił w styczniu 1952. Na początku 1953 związał się ze środowiskiem pisma „Dziś i Jutro”, w którym publikował pod pseudonimem Jerzy Czapiński, rozpoczął także pracę w warszawskim LIII Liceum Ogólnokształcącym Stowarzyszenia PAX pw. św. Augustyna. W związku ze swoją działalnością został we wrześniu 1953 zatrzymany przez Urząd Bezpieczeństwa. Zwolniony przed końcem tego roku, podpisał zobowiązanie do współpracy i został zarejestrowany jako tajny współpracownik o kryptonimie Waldemar. Starał się jednak zerwać tę współpracę i w październiku 1954 sfingował własną śmierć, pozostawiając list informujący o zamiarze popełnienia samobójstwa. Do końca 1955 ukrywał się, po zdekonspirowaniu w kwietniu 1956 zerwał współpracę z UB i został wyrejestrowany z kartoteki agentów.

Lata 1956–1980 Od 1956 angażował się w działalność Klubu Krzywego Koła. Wraz z Janem Strzeleckim zainicjował Sekcję Badań Społecznych KKK, w maju 1956 został członkiem zarządu klubu. Publikował w piśmie „Po prostu”, angażował się w propagowanie samorządu i uniwersytetów robotniczych. W grudniu 1956 został członkiem Krajowego Komitetu Organizacyjnego Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych. Uczestniczył też w pracach niezależnych organizacji: Klubu im. Karola Marksa, Klubu „Spalony Bezpiecznik” i Klubu Robotniczego w Zakładach Radiowych im. Marcina Kasprzaka. Przygotował także powielone przez KKK w niewielkim nakładzie analizy ustroju komunistycznego Jak niektórzy ideologowie socjaldemokracji oraz ich ideowi inspiratorzy i sprzymierzeńcy interpretują społeczną strukturę Związku Radzieckiego i krajów demokracji ludowej oraz Socjaldemokratyczna «teoria totalizmu» w świetle faktów (pytania i wątpliwości), które były także dyskutowane wśród członków KC Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Tematyce tej poświęcił też opublikowany w listopadzie 1956 w „Po prostu” artykuł Na szlaku zasadniczego sporu, w którym krytykował monopolistyczną pozycję elit partyjnych w stosunkach społecznych i gospodarczych oraz wzywał do reform parlamentarnych.

Od 1956 współtworzył Biuro Studiów i Oceny Programów Krajowych i Zagranicznych Polskiego Radia, pracował też jako kierownik Biura Listów Polskiego Radia (1956–1959); jednostki te w 1958 weszły w skład Ośrodka Badania Opinii Publicznej. W tym samym roku został członkiem zespołu badawczego przy Katedrze Pedagogiki Ogólnej Uniwersytetu Warszawskiego, który zajmował się badaniami nad przestępczością i chuligaństwem wśród młodzieży. W 1959 opublikował książkę Czy Johnny stanie się gangsterem? Uwagi o metodach walki z przestępczością młodzieży, w 1960 Niebezpieczne ulice. U źródeł chuligaństwa. Materiały i refleksje (razem ze Stanisławem Manurzewskim) – były to pionierskie prace poświęcone tej tematyce, które wykazywały, że zjawiska patologiczne mają miejsce także w socjalizmie. Od 1 lutego 1961 był zatrudniony w Katedrze Pedagogiki Specjalnej na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Warszawskiego jako starszy asystent. W 1965 obronił pracę doktorską Problem chuligańskiej podkultury. Teoretyczne podstawy resocjalizacji młodzieży ze środowiska chuligańskiego napisaną pod kierunkiem Stanisława Jedlewskiego. W latach 1965–1971 pracował na UW jako adiunkt, najpierw w Katedrze Pedagogiki Specjalnej, od 1968 w Zespole Problemów Resocjalizacji Instytutu Pedagogiki UW. W 1970 uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy Kształtowanie postaw młodzieży pracującej (zatwierdzony w 1971). Był jednym z inicjatorów Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW powstałego w 1972, objął w nim funkcję zastępcy dyrektora.

Władze instytutu podjęły w 1973 starania o nadanie mu tytułu profesora nadzwyczajnego, jednak długotrwała procedura nie zakończyła się przed jego śmiercią (Rada Naukowa instytutu podjęła stosowną uchwałę w 1974, wniosek do rektora UW wpłynął w 1976, wniosek rektora do Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki o nadanie tytułu przez Radę Państwa został złożony w 1977, Centralna Komisja Kwalifikacyjna wydała pozytywna opinię w lutym 1980).

W grudniu 1975 doznał udaru mózgu, skutkującego przejściowym paraliżem ręki. W czerwcu 1976 został usunięty z IPSiR i przeniesiony do Instytutu Pedagogiki, przebywał następnie na urlopie naukowym (od października 1976 do lutego 1977) i długotrwałym zwolnieniu lekarskim (od listopada 1977 do czerwca 1978). We wrześniu 1978 powrócił do pracy w IPSiR, objął tam stanowisko kierownika Zakładu Pedagogiki Resocjalizacyjnej, jednak od listopada 1978 do lutego 1979 ponownie przebywał na zwolnieniu lekarskim.

Zmarł 27 marca 1980, został pochowany na Cmentarzu Komunalnym Północnym w Warszawie.

Pośmiertnie został w 1980 odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Poglądy naukowe Był twórcą warszawskiej szkoły pedagogiki resocjalizacyjnej. W swojej pracy naukowej sformułował teorię wykolejenia społecznego oraz teorię wychowania resocjalizacyjnego rozumianego jako proces społeczny i wychowawczy (odrębną od poglądów ujmujących resocjalizację jako proces stricte psychoterapeutyczny). Podkreślał przy tym konieczność innego podejścia do osób niepełnosprawnych społecznie (nazwanych przez niego wykolejonymi społecznie) niż do osób niepełnosprawnych fizycznie i psychicznie, wskazując na specyficzne przyczyny procesu wykolejenia.

Publikacje książkowe Czy Johnny stanie się gangsterem? Uwagi o metodach walki z przestępczością młodzieży, 1959 Niebezpieczne ulice. U źródeł chuligaństwa. Materiały i refleksje, 1960 (współautor: Stanisław Manturzewski) Młodzież a przestępstwo. Zarys resocjalizacji metodą indywidualnych przypadków, 1962 Kształtowanie postaw młodzieży pracującej. Z zagadnień startu zawodowego młodych robotników, 1969 Rodzina a wychowanie, 1968 Psychodrama. Geneza i historia – teoria i praktyka – próba oceny, 1969 (współautorka Gabriela Czapów) Pedagogika resocjalizacyjna, 1971 (współautor: Stanisław Jedlewski) Socjotechnika w zakładzie pracy, 1975 Wychowanie resocjalizujące: elementy metodyki i diagnostyki, 1978 Młodość, miłość… i co dalej, 1980

Rodzina Był synem Benedykta Czapowa i Lidii Czapów z d. Hlebowicz. Jego ojciec był inżynierem dróg i mostów, siostra jego ojca, Wiktoria Czapów, pracowała przed II wojną światową jako dyrektor seminarium pedagogicznego w Grodnie. Jego cioteczną siostrą ze strony ojca była Aldona Jawłowska-Konstanciak (córka Hieronima Jawłowskiego).

W 1963 poślubił Gabrielę Wąsikowską.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Andrzej Kaczyński, Między małym a wielkim gangiem, rp.pl Idalia Mirecka, Świat według OBOP, tygodnikprzeglad.pl

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Nauczyciele związani z Warszawą Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Polscy pedagodzy specjalni Kategoria:Polscy publicyści XX wieku Kategoria:Polscy socjolodzy Kategoria:Socjaliści chrześcijańscy Kategoria:Tajni współpracownicy organów bezpieczeństwa Polski Ludowej Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Uczestnicy akcji „Burza” Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Urzędnicy ministerstw Polski Ludowej Kategoria:Więźniowie polityczni w Polsce Ludowej 1944–1956 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1980 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Żołnierze Narodowych Sił Zbrojnych Kategoria:Żołnierze oddziału partyzanckiego „Jędrusie”