thumb|RM głowy ze wzmocnieniem kontrastowym w projekcji czołowej 15-letniego pacjenta z glejakiem wielopostaciowym thumb|RM głowy w projekcji strzałkowej tego samego pacjenta Glejak wielopostaciowy (GBM; łac. glioblastoma multiforme) – pierwotny nowotwór złośliwy mózgu pochodzenia glejowego, należący do szeregu astrocytarnego, o nieznanej etiologii. Jest to najczęściej występujący pierwotny guz nowotworowy OUN.
Klasyfikacja Glejak wielopostaciowy należy do grupy glejaków rozsianych typu dorosłego. Klasyfikacja WHO z 2021 roku klasyfikuje glejaka wielopostaciowego jako nowotwór o IV stopniu złośliwości. Piąte wydanie klasyfikacji (z 2021) wprowadziło zmiany w podziale nowotworów, w tym glejaka wielopostaciowego, w porównaniu do wydania czwartego. Od tego wydania, za glejaka wielopostaciowego uznaje się tylko nowotwór IDH-typ dziki (), a wszystkie postacie wtórne zostały włączone do grupy gwiaździaków IDH-mutant. Ponadto, piąta edycja klasyfikacji WHO określiła molekularne kryteria rozpoznania, a spełnienie jednego z nich upoważnia do rozpoznania glejaka wielopostaciowego. Są nimi: obecności mutacji w genie TERT, obecności amplifikacji w genie EGFR, obecności aberracji chromosomalnej w postaci trisomii 7 i monosomii 10 (+7, - 10).
Charakterystyka guza Glejak wielopostaciowy charakteryzuje się wzrostem naciekającym, intensywną migracją i szybkim szerzeniem się nowotworu w obrębie otaczającej tkanki nerwowej. Następuje naciekanie wzdłuż włókien nerwowych, naczyń krwionośnych, opon miękkich, wokół komórek nerwowych; ten typ wzrostu guza utrudnia całkowitą chirurgiczną resekcję glejaka – stąd wznowienia guzów. Glejaki generalnie nie mają zdolności przerzutowania, rzadko spotykane jest zjawisko implantacji drogami płynowymi.
Lokalizacja Guz najczęściej spotykany jest w półkulach mózgu, w płacie czołowym i skroniowym.
Obraz histologiczny thumb|Obraz histologiczny glejaka wielopostaciowego mózgu Histologicznie stwierdza się bardzo dużą atypię komórek i obecność ognisk martwicy otoczonych gęstym pasem komórek nowotworowych – tzw. martwica palisadowata. Ogniskowo proliferują drobne naczynia.
Objawy i przebieg Objawy kliniczne zależą w pierwszej kolejności od umiejscowienia guza i obejmują: objawy ogólne (objawy nadciśnienia śródczaszkowego – bóle głowy, nudności i wymioty najbardziej nasilone rano, zespół psychoorganiczny – osłabienie sprawności umysłowej, zaburzenia pamięci, uogólnione napady padaczkowe; obrzęk mózgu) objawy ogniskowe, specyficzne dla lokalizacji guza (niedowład, zaburzenia czucia, zaburzenia mowy, wzroku, słuchu, objawy móżdżkowe – np. zaburzenia równowagi, uszkodzenie nerwów czaszkowych, ogniskowe napady padaczkowe).
Guz zlokalizowany w płacie czołowym może się manifestować postępującym otępieniem, obniżeniem napędu, brakiem krytycyzmu, niekiedy agresją i niepohamowanym popędem seksualnym. Guz płata skroniowego może dawać takie objawy jak stany lękowe, depresyjne oraz upośledzenie pamięci świeżej (chory zapomina fakty sprzed kilku godzin czy dni). Guz móżdżku powoduje zaburzenia równowagi i zawroty głowy, a także oczopląs. Spośród innych objawów ogniskowych częste są niedowłady kończyn, zaburzenia mowy, czucia, zaburzenia równowagi i chodu.
Rozpoznanie W obrazowaniu metodą rezonansu magnetycznego stwierdza się guz o niejednorodnym sygnale, ze współistniejącymi zmianami wstecznymi. Glejak wielopostaciowy ulega silnemu, nieregularnemu, brzeżnemu wzmocnieniu kontrastowemu.
W tomografii komputerowej guz objawia się w początkowym okresie jako ognisko hipodensyjne, nie ulega wzmocnieniu po podaniu kontrastu. Później współczynnik osłabienia jest zróżnicowany, ognisko ma nieregularne granice i otoczone jest szerokim pasmem obrzęku.
Leczenie Obecne metody leczenia: chirurgiczna resekcja, embolizacja, chemioterapia, radioterapia (brachyterapia i teleradioterapia, w tym operacja przy pomocy noża gamma) oraz terapie eksperymentalne, m.in. terapie genowe i immunoterapie.
Pewne nadzieje budzi terapia wykorzystująca zmienne pole elektryczne (ang. tumor-treating fields), w szczególności jako uzupełnienie chemioterapii.
Klasyfikacja ICD10 kod ICD10 nazwa choroby Nowotwór złośliwy mózgu Mózg z wyjątkiem płatów i komór Płat czołowy Płat skroniowy Płat ciemieniowy Płat potyliczny Komory mózgowe Móżdżek Pień mózgu Zmiana przekraczająca granice mózgu Mózg, nieokreślony Przypisy
Bibliografia
Jerzy Stachura, Wenancjusz Domagała Patologia znaczy słowo o chorobie. Tom II: Patologia narządowa. Wydawnictwo PAU, Kraków 2005, . Bogdan Pruszyński (red.) Radiologia. Diagnostyka obrazowa. Rtg, TK, MR i radioizotopy. Wyd. II unowocześnione, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003 .
Kategoria:Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego