Kobyłka

Kobyłka – miasto w Polsce w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim, w aglomeracji warszawskiej, ok. 17 km od centrum Warszawy w kierunku północno-wschodnim na Nizinie Mazowieckiej.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 28 339 mieszkańców, będąc 20. najludniejszym miastem w województwie. Obecnie z danych na dzień 22 maja 2025 r. wynika, że miasto liczy 28 599 mieszkańców.

Położenie thumb|lewo|upright|Położenie Kobyłki względem Warszawy thumb|Kobyłka – centrum miasta przy stacji kolejowej Kobyłka, al. Jana Pawła II i ul. Wołomińskiej Miasto leży na Równinie Wołomińskiej w centralnej części Niziny Mazowieckiej. Kobyłka graniczy z miastami: Zielonka, Marki; z Gminą Radzymin oraz z Miastem i Gminą Wołomin. Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 634, a wzdłuż zachodniej i północno-zachodniej granicy fragment odcinka Marki – Radzymin drogi ekspresowej S8. Dostęp do węzła zapewnia węzeł „Kobyłka” położony na granicy Kobyłki i Nadmy (ulica Gospodarcza w Kobyłce, ulica Szkolna w Nadmie). Ma dogodne połączenia kolejowe oraz autobusowe ze stolicą. Na terenie gminy znajdują się dwie stacje kolejowe: Kobyłka i Kobyłka Ossów. Przez miasto przebiega Linia kolejowa nr 6 z Warszawy do Białegostoku.

Podział administracyjny Dzielnice miasta Kobyłka to: Antolek, Mareta, Grabicz, Kobylak, Kolonia Chór, Sosnówka, Zalasek, Piotrówek, Jędrzejek, Maciołki, Nadarzyn, Stefanówka, Turów, Źródnik.

Środowisko naturalne Według danych z 2002 Kobyłka ma obszar 20,05 km², w tym: użytki rolne: 47% użytki leśne: 21%

Miasto stanowi 2,1% powierzchni powiatu.

Historia Nazwa Początkowo osada nazywana była Targową Wolą, co wiązało się prawdopodobnie z prowadzonym na terenie miasta handlem końmi pozostałymi po zakończeniu targu na Pradze. Nazwa miejscowości wielokrotnie ewoluowała i zmieniała na przestrzeni lat. W 1417 r. nazywano ją Cobilka lub Cobyalka, w 1482 r. Kobylka, w 1530 r. Kobilka zaś od 1580 r. coraz mocniej utrwalała się nazwa Kobyłka. W XVIII w. biskup Marcin Załuski otrzymał od Augusta II Sasa przywilej na założenie tu miasta pod nazwą Załuszczyn. Nazwa jednak nie przyjeła się i miasto pozostało pod nazwą Kobyłka.

Początki Nie udało się jednoznacznie wskazać daty założenia Kobyłki. Pierwsza osada powstała na tych terenach na początku XV w., choć doniesienia o parafii Kobyłka datowane są na początek XIV w. Najstarsza wzmianka archiwalna z 1415 roku mówi o istnieniu parafii w tutejszej wsi rycerskiej. Wieś szlachecka założona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiegoMazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, [b.n.s.], była własnością Stanisława MińskiegoAdam Moniuszko, Sędziowie sądów szlacheckich w województwie płockim 1576–1600. Próba rekonesansu badawczego, w: Studia z Dziejów Państwa i Prawa Polskiego T. XIX, 2016, s. 61..

XVIII wiek W II poł. XVIII w. założono tu szkołę rolniczą. W latach 1755-1773 na terenie miasta osiedlili się i swoją działalność prowadzili jezuici. Pierwszym superiorem został ojciec Ludwik de Lupia. W ramach swojej działalności prowadzili m.in.: drukarnię jezuicką, urządzoną im w 1765 r. przez Marcina Załuskiego. Po wydaniu w dniu 21 lipca 1773 r. brewy papieża Klemensa XIV o nazwie Dominus ac Redemptor, doszło do zniesienia zakonu jezuitów. W wyniku tej decyzji wszystkie dobra misji przeszły na własność Komisji Edukacji Narodowej.

W 1778 r. zostały uruchomione warsztaty tkackie pasów kontuszowych, czyli tzw. persjarnia produkująca pasy jedwabne i lite. Ich założycielem był Aleksander Unruch. Persjarnia prowadzona była przez Christiana Bluma.

26 października 1794 r. stoczono tu przedostatnią bitwę insurekcji kościuszkowskiej z wojskiem rosyjskim. Bitwa pod Kobyłką zakończyła się porażką powstańców. Była to również ostatnia bitwa w polu, jaka odbyła się podczas insurekcji. Rosjanie stali w Kobyłce do 2 listopada, a dwa dni później dokonali Rzezi Pragi.

Zabory Po III rozbiorze Polski w 1795 r. Kobyłka trafiła pod zabór austriacki. W samej miejscowości znajdowały się austriackie komory celne. Tereny te weszły w skład nowego powiatu stanisławowskiego, należącego do cyrkułu (województwa) siedleckiego, stanowiącego część tzw. Nowej Galicji. W 1809 r. włączona w obszar Księstwa Warszawskiego. W 1813 r. do miasta dotarła nawiedzająca Warszawę powódź, zaś zgodnie z doniesieniami Kazimierza Władysława Wójcicka:

"Ścisk był wielki na tarasie zamkowym, rzeka wezbrała do niesłychanej wysokości. Cała Praga zalana, dachy i kominy tylko z domów widać było, na których mieszkańcy wołali rozpaczliwym głosem o ratunek. Cała okolica nadwiślańska, jak okiem zajrzeć, zniknęła, tylko woda z białą pianą po niej szumiała. Na dwie przeszło mile wokoło wylew się ten srożył; do wsi Kobyłki łodziami dopływano".

Po upadku Napoleona, od 1815 roku należała do tzw. Kongresówki. W 1825 r. Kobyłka liczyła 28 domów i 350 mieszkańców. W 1895 r. na pograniczu Kobyłki i Wołomina powstał wybudowany przez Wacława Nałkowskiego rodzinny dom Zofii Nałkowskiej, nazywany Domem nad łąkami.

thumb|upright|Kościół Świętej Trójcy w 1900 r. Z uwagi na dogodne położenie w pobliżu kolei warszawsko – petersburskiej oraz bogate złoża gliny, w okolicy miasta zakładano liczne odkrywki gliny. W Kobyłce głównymi funkcjonującymi cegielniami były cegielnia Źródnik i cegielnia Dyonizy. Wraz z rozwojem kolei, nastąpił rozwój Kobyłki. W 1899 roku pojawiła się prywatna inicjatywa, której celem było utworzenie prywatnego połączenia kolejowego pomiędzy Wołominem a Radzyminem w celu ułatwienia przewozu osób i towarów. Planowane połączenie miało przebiegać na linii Wołomin – Kobyłka – Rościszewo (gdzie miało się łączyć z kolejką marecką) – Wołominek – Czarna – Zenonów – Zagościniec – Radzymin. Nowa linia kolejowa miała zaspokoić potrzeby zarówno miejscowych przemysłowców, jak i letników. Pomysł ostatecznie nie został jednak zrealizowany.

XX-lecie międzywojenne mały|lewo|Pomnik Obrońcom Ojczyzny 1920 r. na cmentarzu w Kobyłce Na mocy Ustawy tymczasowej z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji, Kobyłka została włączona do powiatu radzymińskiego znajdującego się w województwie warszawskim. Podczas Bitwy Warszawskiej w pobliskim Ossowie rozgrywały się starcia, w których 14 sierpnia 1920 zginął ksiądz Ignacy Skorupka. W tym czasie w Kobyłce znajdowała się stacja telegraficzna, która została ponownie zniszczona podczas II wojny światowej. W 1921 r. Kobyłka liczyła 85 domów i 535 mieszkańców.

Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas dużego rozwoju miasta, głównie z uwagi na jego lokalizację oraz otwartą w 1924 r. stację kolejową. W 1926 r. na skutek postanowienia Wojewody Warszawskiego powstaje Towarzystwo Przyjaciół Osiedla Kobyłka i Okolic. 5 września 1928 wydano Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 5 września 1928 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu w sprawie utworzenia samoistnej gminy wiejskiej "Kobyłka" w powiecie radzymińskim, województwie warszawskiem. Zgodnie z jego treścią od 1 października 1928 z części obszaru gminy Radzymin utworzono gminę Kobyłka, która powstała jako gmina wiejska o miejskich uprawnieniach finansowych. 1 kwietnia 1939 do gminy Kobyłka przyłączono część obszaru gminy Ręczaje, obejmującą gromady Grabicz i Ossów.

Od II wojny światowej Od 27 października 1939 r. Kobyłka należała administracyjnie do dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa. W Kobyłce rozwinął się ruch oporu skupiający się głównie w ZWZ a następnie w AK. Pierwszym komendantem placówki ZWZ, był tu mjr Henryk Dobrowolski. 30 lipca 1944 r. czołgi z 3 Korpusu Pancernego 2 Armii zajęły Wołomin, Kobyłkę i Radzymin. Po 1945 r. powstały Zakłady Wytwórcze Urządzeń Motoryzacyjnych, Zakład Doświadczalny Maszyn Budowlanych i Drogowych „Budor”, Zakłady Wytwórcze Sprzętu Telekomunikacyjnego „Telkom-Telcent”. W 1950 r. Kobyłka liczyła 5212 mieszkańców. W 1951 r. na terenie miasta uruchomiono drugą stację kolejową. W 1952 r. została włączona do powiatu wołomińskiego. Do 1954 roku miasto było siedzibą wiejskiej gminy Kobyłka. W 1969 r. Kobyłka uzyskała prawa miejskieTomasz Chludziński, Janusz Żmudziński „Mazowsze, mały przewodnik”, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1978, s. 136–137.. Zajmowała wówczas powierzchnię 18,8 km². W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa warszawskiego. Od 1 stycznia 1999 roku należy do województwa mazowieckiego.

Demografia

Dane z 31 grudnia 2019:

Według danych z 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 290 € (1146,94 zł).

We wrześniu 2013 liczba ludności w Kobyłce osiągnęła liczbę 20 000 osób.

Według danych z 31 grudnia 2022 r. w Kobyłce mieszka 27 998 osób.

Symbole Herb miasta Herbem miasta jest tarcza podzielona poziomo – w jednej trzeciej od góry złota, u dołu błękitna. W górnym polu pośrodku czerwony koń, po bokach potrójne liście dębu z dwoma żołędziami. W polu dolnym srebrny kościół (miniatura bazyliki Świętej Trójcy).

Architektura Zabytki

Bazylika św. Trójcy, bazylika mniejsza, barokowa świątynia wzniesiona w latach 1740–1745 z fundacji Marcina Załuskiego według projektu włoskiego architekta Guido Antonio Longhiego. Kościół wyróżnia nietypowa bardzo szeroka fasada z dwiema wieżami. Wewnątrz zachowało się mieszkanie biskupa Załuskiego oraz iluzjonistyczne polichromie autorstwa Grzegorza Łodzińskiego na ścianach i sklepieniach. Kościół św. Trójcy stanowił część założenia kalwaryjskiego, które uległo zniszczeniu w XIX wieku. Budynek dróżnika, jest przykładem budownictwa z początku XIX wieku. Pospolicie zwany koszarką. Rynek, ma nietypowy kształt trójkąta. Swego czasu był kulturalną częścią miasta. Na rynku jest kapliczka upamiętniająca walki z roku 1920. Stary Cmentarz przy ul. ks. Marmo- założony w 1803 r. jako cmentarz parafialny. W 1881 r. cmentarz został powiększony poprzez włączenie do niego terenów należących do miejscowości Kąpiel, gdzie pogrzebano poległych w bitwie pod Kobyłką w 1794 r. Następnie cmentarz został powiększony w 1901 r. przez Józefa Orszagha, ówczesnego właściciela Kobyłki. Obecnie teren cmentarza zajmuje obszar 4,5 ha. Cmentarz został wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 20 lutego 1991 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż: "Cmentarz parafialny w Kobyłce posiada wartość historyczną. Został założony w 1803 r. Nagrobki od I połowy XIX w. do I połowy XX w. posiadają wartość zabytkową i artystyczną. Na cmentarzu znajdują się dwie kaplice grobowe: rodziny Matuszewskich i Pieniążków z 1837 r. oraz rodziny Orszaghów z 1927 r. Ogrodzenie i brama główna pochodzą z I pół. XIX w. Ochronie podlegają również groby żołnierzy poległych w 1920 r., groby żołnierzy Armii Krajowej oraz starodrzew".

Kultura Muzeum Oręża i Techniki Użytkowej w Kobyłce

Oświata, nauka i transport Tradycje oświatowe w Kobyłce związane są ze szkolnictwem parafialnym, o którego utrzymanie musieli troszczyć się proboszczowie. Nauczycielami byli przeważnie organiści, księża lub klerycy. Z momentem wprowadzenia ustawy o usunięciu monopolu na edukację dla Kościoła Katolickiego, zyskała ona charakter wiejski i stała się placówką, w której uczyły się dzieci fornali. W okresie II wojny światowej kierownik tutejszej szkoły Czesław Murawski został aresztowany i wywieziony do Oświęcimia. Pozostali nauczyciele zaczęli organizować tajne komplety nauczania w prywatnych mieszkaniach. Patronką szkoły nr 1 od 14 października 1980 jest Zofia Nałkowska, mieszkająca przez wiele lat w swojej rezydencji w sąsiednim Wołominie.

Placówki Publiczna Szkoła Podstawowa z Oddziałami Dwujęzycznymi Nr 1 im. Zofii Nałkowskiej