Rosiczka (Drosera L.) – rodzaj roślin owadożernych z rodziny rosiczkowatych obejmujący ok. 250 gatunków. Rośliny te występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, przy czym większość gatunków rośnie w Australii, liczne w Afryce i Ameryce Południowej, a stosunkowo nieliczne na półkuli północnej. W Europie (także w Polsce) występują tylko trzy gatunki – rosiczka okrągłolistna D. rotundifolia, długolistna D. anglica i pośrednia D. intermedia. Rosiczki zasiedlają rozmaite siedliska, zwykle ubogie i przynajmniej okresowo wilgotne. Gatunki europejskie są charakterystycznym elementem flory torfowisk. Rośliny te mają liście pokryte włoskami gruczołowymi, wydzielającymi lepką ciecz wabiącą i unieruchamiającą drobne zwierzęta, które następnie są trawione.
Rośliny tego rodzaju są uprawiane jako ciekawostki botaniczne, wykorzystywane jako lecznicze, a niektóre australijskie gatunki mające spichrzowe organy podziemne spożywane przez aborygenów.
Rozmieszczenie geograficzne Rosiczki rosną na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, ale brak ich także na rozległych obszarach w strefie klimatu suchego – w północnej Afryce, południowo-zachodniej i środkowej Azji, w południowo-zachodniej części Ameryki Północnej. Centrum zróżnicowania rodzaju stanowi Australia, gdzie rośnie co najmniej 165 gatunków, z czego 153 są jej endemitami. Ogromna większość tych roślin (113 gatunków) skupia się w południowo-zachodniej części kraju, pozostałe rosną głównie na obrzeżach kontynentu – 26 gatunków występuje w środkowej części północnego wybrzeża, 7 w północnej części stanu Queensland, 12 na południowym wschodzie, 11 na Tasmanii. W Nowej Zelandii obecnych jest 7 gatunków (w tym 1 endemit). Liczne gatunki występują także w Ameryce Południowej (42, z czego 39 to endemity tego kontynentu), z lokalnymi centrami zróżnicowania w Brazylii, gdzie obecne są 32 gatunki (największe ich zróżnicowanie jest we wschodniej części kraju) oraz na Wyżynie Gujańskiej, gdzie rośnie 16 gatunków. Kolejnym obszarem wyróżniającym się bogactwem gatunków jest południowa Afryka, gdzie obecnych jest 29 gatunków, z czego 24 są endemitami regionu. Na Madagaskarze rośnie 12 gatunków, z czego 7 jest endemitami tej wyspy. Pojedyncze gatunki rosną w strefie tropikalnej w Afryce i Azji, w Ameryce Centralnej, na Antylach i w południowej części Ameryki Południowej. W Chinach rośnie 6 gatunków, w północnych Filipinach 5, na Tajwanie i w Japonii po 4. Dwa gatunki rosną w północnej Azji, a w Europie trzy. W Ameryce Północnej (w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie) obecnych jest 8 gatunków, występujących głównie we wschodniej części tego regionu.
Do flory Polski należą wszystkie trzy gatunki europejskie (oraz naturalny mieszaniec rosiczki okrągłolistnej i długolistnej): rosiczka okrągłolistna D. rotundifolia L. rosiczka długolistna D. anglica Huds. rosiczka pośrednia D. intermedia Hayne rosiczka owalna D. × obovata Mert. & W.D.J. Koch Nie podano dotąd z Polski mieszańca rosiczki okrągłolistnej i pośredniej – Drosera × eloisiana, obecnego w różnych krajach Europy i Ameryki Północnej i opisywanego jako częsty w miejscach występowania obu gatunków rodzicielskich.
Morfologia thumb|Kwiaty różnych gatunków|alt=Zdjęcie złożone z wielu fotografii przedstawiających kwiaty w różnych kolorach i kształtach thumb|Liść rosiczki okrągłolistnej|alt=Pojedynczy liść z wąskim ogonkiem i okrągłą blaszką pokryty lepkimi gruczołkami thumb|Liść rosiczki dwudzielnej|alt=Nitkowaty liść dwukrotnie rozwidlający się pod kątem rozwartym, pokryty lepkimi gruczołkami Pokrój Byliny, rzadko rośliny jednoroczne, zwykle ze skróconym pędem i rozetą liści przyziemnych osiągające do ok. 15 cm wysokości (najmniejsze rozety do 2 cm ma D. callistos), ale czasem też (głównie gatunki australijskie) z pędami wzniesionymi i rozgałęzionymi, osiągającymi 1 m wysokości (np. D. gigantea) i mającymi pokrój krzaczasty, albo też z pędami płożącymi lub wspinającymi się i osiągającymi do 1,5 m długości (np. D. magnifica), a wyjątkowo nawet ponad 3 m wysokości (D. erythrogyna). Organem podziemnym są zwykle cienkie i krótkotrwałe korzenie, rzadko mięsiste, niektóre gatunki wykształcają kłącza i bulwy pędowe, o średnicy zwykle 1–3 cm, rzadko do 6 cm (przy czym bulwy D. gigantea mogą rozwijać się na głębokości nawet do 1,5 m).
Liście Skupione w rozetę przyziemną lub wyrastające skrętolegle na łodydze (u niektórych gatunków występują zarówno różyczkowato skupione liście odziomkowe, jak i łodygowe). Liście są ogonkowe, przy czym u części gatunków ogonki są w różnym stopniu zredukowane, często też są niewyraźnie oddzielone od blaszki (zwykle wyróżniają się brakiem maczugowatych gruczołów). U większości gatunków występują przylistki (brak ich tylko u najstarszych podrodzajów – Regiae i Arcturia – oraz wtórnie zanikły u niektórych innych). Przylistki w dolnej swej części zwykle zrastają się z ogonkiem, w górnej są strzępiasto porozcinane. Czasem przylistki są zredukowane do postrzępionej na brzegach szczecinki (sekcja Psychophila i część Ptycnostigma), albo z kolei są silnie rozrośnięte i pełnią funkcję ochronną dla rozwijającego się pędu (sekcja Bryastrum i część Brasiliae). Blaszka liści jest zwykle niepodzielona i całobrzega, tylko u D. binata liść jest raz lub kilka razy rozwidlony. Blaszki są równowąskie, wrzecionowate, łopatkowate, jajowate, zaokrąglone, nerkowate do półksiężycowatych. Największe liście występują u D. regia – ich długość sięga do 46 cm (u roślin rosnących w cieniu nawet do 71 cm). Za młodu liście są zwykle zwinięte. Blaszka liściowa od spodu jest zielona, na brzegach i na górnej powierzchni pokryta jest czerwonymi, maczugowatymi gruczołkami, których główki pokryte są lepkim śluzem. Trzoneczki brzeżne są dłuższe od środkowych.
Kwiaty Wyrastają mniej lub bardziej licznie w wydłużonych kwiatostanach typu wierzchotka, zwykle jednoramienna, rzadziej dwu- lub wieloramienna, rzadko też kwiatostany są zredukowane do jednokwiatowych głąbików. Kwiaty są obupłciowe, promieniste, zwykle drobne, do 1 cm średnicy (najmniejsze nie przekraczają 2,5 mm średnicy, a największe – u D. cistiflora – osiągają do 5 cm średnicy). Każdy kwiat rozwija się tylko na jeden dzień, przy czym rozwijają się kolejno od dołu kwiatostanu ku górze. Kwiaty są pięciokrotne, rzadko w poszczególnych ich okółkach występują po 4 elementy lub więcej, od 8 do 12. Działek kielicha jest (zazwyczaj) 5, są one zrośnięte u nasady i trwałe. Płatki korony są kształtu odwrotnie jajowatego i mają bardzo różnorodne barwy (czasem w ramach jednego gatunku – jak np. u D. cistiflora), najczęściej białą, różową lub czerwoną. Pręcików jest tyle co płatków. Pylniki skierowane są na zewnątrz. Zalążnia jest górna, jednokomorowa, powstaje z 2–5 owocolistków (najczęściej trzech). Trwałych szyjek słupka jest tyle ile owocolistków, w różny sposób złączonych i rozgałęzionych. Morfologia szyjek słupka jest istotną cechą diagnostyczną w obrębie rodzaju (np. całkowicie wolne szyjki w liczbie 5 występują w sekcji Thelocalyx i Bryastrum, a całkowicie zrośnięte w jedną szyjkę są w sekcji Stelogyne; szyjki mogą być niepodzielone lub rozwidlone, czasem wielokrotnie jak np. w sekcji Ergaleium).
Owoce Suche torebki otwierające się trzema lub pięcioma pęknięciami, rzadziej z rozchylającymi się klapami. Nasiona są bardzo drobne i liczne, zwykle eliptyczne do równowąskich, ale też kulistawe i niemal nitkowate, zwykle z cienką łupiną nasienną, rzadziej wielowarstwową (sekcja Ergaleium, w której nasiona są też relatywnie duże), gładką, siateczkowatą, brodawkowatą i z dołeczkowaną. Nasiona zawierają obfite bielmo. Łupina nasienna może być luźna bądź ściśle przylega do tkanki odżywczej. Rzadko nasiona bywają oskrzydlone.
Rodzaje podobne Podobne do rosiczek gruczołki oblepione lepką substancją mają zbliżone wyglądem rośliny z rodzajów byblis Byblis i rosolistnik Drosophyllum (w języku angielskim bywają zbiorczo określane mianem sundew, tj. nazwą zwykle tłumaczoną jako „rosiczka”). Ze względu na podobną biologię (owadożerność) z rosiczkami bywa mylona muchołówka amerykańska.
Biologia Rozwój thumb|Drosera erythrorhiza może żyć kilka dekad|alt=Zdjęcie pojedynczej rośliny z rozetką jajowatych, gęsto stulonych liści pokrytych lepkimi gruczołkami thumb|Przetrwalna rozetka liści rosiczki okrągłolistnej formująca się w końcu sezonu wegetacyjnego|alt=Wśrod mchów rozetkowa roślina o zasychających starych liściach, w środkowej części rozetki z zielonymi, zwiniętymi w kuleczkowate pąki młodymi liśćmi Większość rosiczek to byliny, tylko 16 gatunków to rośliny jednoroczne (są nimi gatunki z sekcji Coelophylla, Thelocalyx i Arachnopus oraz dwa gatunki z sekcji Lasiocephala). Około 1/3 bylin to geofity. Grupa ta obejmuje rosiczki z podziemnymi, bulwiastymi pędami (ok. 70 gatunków z sekcji Ergaleium), z podziemnymi bulwkami tworzonymi ze spichrzowych nasad ogonków liściowych (ok. połowy gatunków z sekcji Lasiocephala) oraz z mięsistymi korzeniami palowymi (ok. 20 gatunków południowo- i północnoamerykańskich z sekcji Ptycnostigma, Brasiliae i Drosera). Pozostałe gatunki mają wierzchołki wzrostu spędzające cały rok nad powierzchnią gruntu i klasyfikowane są jako hemikryptofity (należą do nich wszystkie rosiczki rosnące w Polsce) lub chamefity. Większość z nich wchodzi w fazę spoczynku tworząc specyficzne organy przetrwalne w niekorzystnym do wegetacji okresie suchym lub zimie – mające postać pąków przetrwalnych lub silnie zredukowanych, przetrwalnych rozetek liściowych. Czas życia poszczególnych roślin wynosić może dziesiątki lat (w przypadku D. erythrorhiza stwierdzono wiek ponad 50 lat). Wzrost rosiczek jest generalnie wolny, co wynika z zajmowanych przez nie siedlisk ubogich w substancje odżywcze i mineralne.
Europejskie rosiczki tworzą pod koniec okresu wegetacji szczytowe pąki przetrwalne w środkowej części rozetek, chronione okrywą z nasad liści. Po zimie z pączków tych rozwija się nowy pęd rosnący w górę, który po osiągnięciu powierzchni darni mszystej wytwarza nową rozetkę liściową. Zeszłoroczne rozetki, przerośnięte zwykle przez torfowce, ulegają rozkładowi.
Występujące w Europie rosiczki kwitną w okresie letnim, mając w pełni rozwinięte liście. Kwiaty otwierają się przed południem i zamykają późnym popołudniem, nieliczne gatunki rosiczek zakwitają jednak nocą. Przynajmniej u części gatunków kwitnienie jest indukowane przez wcześniejsze schwytanie i strawienie ofiar. Kwiaty 2/3 gatunków rosiczek są wyniesione na stosunkowo wysokich głąbikach, co często tłumaczone jest potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa dla owadów zapylających. Bardzo prawdopodobne jest jednak to, że przynajmniej dodatkowo chodzi o ekspozycję kwiatów w celu zwiększenia szans ich zapylenia – wyższe kwiatostany mają bowiem często rośliny rosnące w gęstej darni. Około 1/3 gatunków ma kwiaty w pobliżu liści pułapkowych, czasem siedzące tuż przy nich. Unikanie łowienia owadów zapylających związane jest często z różnicami chemicznymi bodźców wabiących owady do kwiatów i liści pułapkowych. Nierzadko (np. u bulwiastych rosiczek) występuje rozdzielenie kwitnienia od fazy rozwoju liści pułapkowych. Około 50 gatunków rosiczek ma kwiaty samopylne. Do samozapylenia dochodzi pod koniec kwitnienia, gdy nie dojdzie do zapylenia krzyżowego, rzadko (u gatunków strefy umiarkowanej półkuli północnej, w tym występujących w Polsce przedstawicieli rodzaju) wykształcają się kwiaty klejstogamiczne – do zapylenia dochodzi w kwiecie zamkniętym w pąku. Na ogół jednak kwiaty rosiczek zapylane są przez owady. Zapach je wabiący wydzielany jest przez pyłek i u nielicznych tylko gatunków jest on wyczuwalny dla człowieka. Nie jest wydzielany nektar. Zapylaczami są bardzo różnorodne owady, głównie: błonkoskrzydłe (zwłaszcza smuklikowate), muchówki (zwłaszcza bzygowate), chrząszcze. Dla różnych gatunków rosiczek potwierdzono, że owady zapylające rzadko są ich ofiarami.